Voor wie  veel wil weten over de godendrank...

A	acheteur de raisins assemblage arômes autolyse	N	négociant-manipulant négociant-distributeur nebukadnezar
B	blanc de blancs blanc de noirs brut balthazar bouchon bulles	O
C	CIVC cuvée Chardonnay centre de pressurage CM (cooperative de manipulation) calendrier de culture cépage Champagne (la région) chef de caves climat cru coopérative manipulante: zie CM caves Côte des Blancs	P	premier cru Pinot Meunier Pinot Noir prise de mousse pupitre passage au froid pointes pression pressoir pressurage
D	débourbage statique dégorgement Dom Pérignon doux dégustation dosage	Q
E	échelle des crus embouteillage: zie tirage extra-brut extra-sec élaborateur étiquette	R	récoltant-manipulant récoltant cooperateur remuage remueur rehoboam relevage rognage
F	fermentation flaconage floraison flûte	S	sucre-oenomètre sur lattes sur pointes sec salmanazar société des récoltants sous-tirage sous-sol
G	grand cru gyropalettes grandes marques greffe	T	terroir taille tirage
H	habillage	U
I		V	vendeur de raisins vandangeoir vins de réserves vendages verre vinification Vallée de la Marne
J	jeroboam	W
K		X
L	liqueur de tirage liqueur de dosage liage	Y
M	millésimes magnum mathusalem marque auxiliaire moût muselet Montagne de Reims	Z

• Acheteur des raisins: grote champagnehuizen telen niet alle druiven zelf. Om toch over voldoende druiven te kunnen beschikken, zijn ze verplicht om druiven aan te kopen bij de kleinere wijnbouwers. Deze aankoop gebeurt door de "acheteur des raisins". De (richt)prijs van de druiven werd tussen 1941 en 1999 bepaald door het Comité interprofessionnel du vin de Champagne: er waren jaren waar een veplichte prijs werd ingevoerd en jaren waar de prijs louter indicatief was. Vanaf het jaar 2000 kwam een einde aan deze traditie: de Europese Unie besliste dat interprofessionnele verenigingen geen prijzen meer mogen bepalen. Het CIVC probeert een uitzondering op deze Europese maatregel te krijgen.
  
  

• Assemblage: het samenvoegen, het mengen van meerdere verschillende wijnsoorten met als enig doel de aanmaak van een cuvée. De kwaliteit van de wijn is niet elke jaar dezelfde: weersomstandigheden (vochtigheid, temperatuur, uren zonneschijn) spelen hier een belangrijke rol. De champagneproducent wil echter een herkenbaar product op de markt brengen dat jaarlijks dezelfde karakteristieken vertoont. De kunst van het assembleren betaat erin om met verschillende wijnen, zelfs van verschillende oogstjaren, een constante smaak te creëren. De assembleur heeft dan ook een grote verantwoordelijkheid, vandaar dat we terecht spreken over " l'  art de l'assemblage"...
  
  
  
• Autolyse: na de gisting in de fles, vormen de gistcellen een bezinksel en sterven daarna langzaam af. Door het contact met deze stervende gistcellen, verkrijgen de wijnen hun rijkdom en hun complexe aroma's. Dit chemisch verschijnsel noemen we autolyse. De flessen worden regelmatig gecontroleerd om de evolutie van de ondertussen sprankelende wijn te controleren.
  
  
  
• Balthazar: champagneflessen zijn er van verschillende grootte. Een balthazar heeft een inhoud van 12 liter, zijnde 16 gewone flessen.
  
  
  

• Bouchon: de kwaliteit van de kurk is zeer belangrijk. De cylindrische kurk wordt gemaakt uit meerdere lagen spaanderplaat van -meestal- Portugese kurk. De wijn heeft veel contact met het kurk, vandaar dat de kwaliteit van de kurk zeer belangrijk is.
  Om de leeftijd van de champagne te controleren, volstaat het om bij het openen van de fles te kijken naar de vorm van de kurk: wanneer de kurk na het openen van de fles gaat opzwellen en dus weer de bijna oorspronkelijke cylindrische vorm gaat aannemen, hebben we te maken met een jonge champagne; wanneer de kurk een vaste vorm behoudt en wanneer de fles gemakkelijker ontkurkt, hebben we een oudere champagne.
  Voor wie nog meer wil weten over de productie van champagnekurken verwijzen we graag naar de onderstaande site van één van de belangrijkste producenten.
                                                      http://www.sibel-corks.com/
  
  
  

• Bulles: de luchtbelletjes van de champagne. Bij het serveren van de champagne zie je onmiddellijk de luchtbelletjes naar het oppervlak komen.Voor het ontstaan van de luchtbelletjes: prise de mousse.
  Hoe je de belletjes in je glas ziet, is afhankelijk van veel factoren en moeilijk voorspelbaar. Een te koud glas, zeeprestanten in het glas, aanwezigheid van een geurtje (voorbeeld: boenwasgeur na het poetsen van een kast) zijn een paar elementen die de pareling negatief beïnvloeden. Ook de vorm van het glas speelt een belangrijke rol.
  
  
  

• Brut: bij het produceren van champagne wordt er na de dégorgement een  liqueur d'expédition toegevoegd. De samenstelling van deze liqueur is bepalend voor het suikergehalte van de champagne. Bij een brut bedraagt de restsuiker minder dan 15 gram per liter. Dit betekent meteen dat de ene brut veel droger is dan de andere brut. Zo ka je bij sommige producenten een brut aanschaffen die minder dan 9 gram suiker per liter bevat.
  De meeste champagnes behoren tot dit type.
  
  
  

• Calendrier:

  Activiteit	Beknopte omschrijving	Datum
  La taille	Snoeien van de wijnstokken	Half  november tot eind maart
  Le liage des bois	Het vastbinden van de ranken door middel van een ijzerdraadje	Half maart tot begin mei
  L' ébourgeonnage	Het verwijderen van onnodige uitlopers	Tijdens de maanden mei en juni
  Le relevage	Het opbinden van de vertikaal groeiende ranken.	Tijdens de maanden juni en juli
  Le rognage	Het terugsnoeien van de ranken zodat de druiven volop in de zon kunnen staan.	Deze activiteit wordt meerdere keren gedaan tijdens de maanden juni en augustus
  Le traitement	Het nagaan of de druiven niet aangetast worden door insecten en ander ongedierte	Eventueel sproeien met chemische middelen tijdens de maanden mei tot augustus
  Les vendages	De oogst	Vanaf midden september tot midden oktober

• Caves: eenmaal de champagne op flessen, moet de mousserende wijn nog gedurende een periode bewaard worden. Bij grote producenten gaat het hier om miljoenen flessen! De kelders die zich in de krijtrotsen bevinden zijn, kunnen dan ook kilometers lang zijn om de grote hoeveelheid rustende champagne te bewaren. De temperatuur in de kelders is er steeds constant (11 à 12°C) en de vochtigheid vrij hoog.
  
  
  

• Cépage: de wijsoort.
  Rekening houdende met het klimaat en de vrij noordelijke ligging van de champagnestreek, worden er drie wijnsoorten weerhouden voor de champagnestreek: de Chardonnay( een witte druivensoort), de Pinot Noir en de Pinot Meunier (twee blauwe druivensoorten). Deze drie soorten zorgen voor een grote verscheidenheid aan champagnesmaken.
  Elke druivensoort wordt bovendien steeds verbeterd door voortdurend te clonen zodat alleen het beste van het beste op de velden komt te staan.
  
  
  

• Champagne: de champagnestreek wordt door de wetgever duidelijk afgebakend. Alleen de druiven die uit die welbepaalde regio komen, kunnen gebruikt worden om champagne te maken.
  De champagnewijngaard begint zo'n 120 km ten oosten van Parijs en strekt zich uit over zo'n 35 000 ha. Ongeveer
  30 500 ha zijn effectief bebouwd.
  De drie belangrijkste gebieden zijn de Montagnes de Reims, de Vallée de la Marne en La Côte des Blancs ten zuiden van Epernay. Kleinere gebieden liggen verdeeld over de Aisne, Seine-et-Marne en de Haute-Marne.
  
  
  

• Chardonnay: de chardonnay is een witte druivensoort, de druivensoort die ook gebruikt wordt voor de aanmaak van de grote witte Bourgognewijnen. We spreken van een champagne Blancs de Blancs wanneer de champagne enkel en alleen geproduceerd werd met Chardonnaydruiven.
  Deze druivensoort vinden we vooral op La Côte des Blancs. Over de volledige champagnestreek bekeken bestaat 27% van de totale aanplantingen uit Chardonnay.
  De plant is zeer gevoelig voor hagel omdat de ranken vroegtijdig uitlopen. Tijdens de zomermaanden verlangt deze druivensoort vrij veel zon. De Chardonnaydruif verkiest een krijtbodem.
  De Chardonnay is een edele druivensoort en geeft de champagne zijn zuivere volle smaak.
  
  
  

• Chef de caves: bij grote champagnehuizen heeft de chef de caves een grote verantwoordelijkheid. Hij is verantwoordelijk voor het hele productieproces en hij kiest ook de wijnen voor de verschillende assemblages.Hij proeft en beoordeelt de verschillende crus, maakt de samenstellingen en evalueert de kwaliteit van elke cuvée. Dank zij zijn smaak en zijn beslissingen heeft de champagneproducent een  constante typische smaak voor zijn producten.
  Kleinere champagnehuizen laten zich voor deze taken bijstaan door een oenoloog.
  
  
  

• Climat: het klimaat in de Champagnestreek wordt gekenmerkt door twee belanrijke factoren. Enerzijds is er de invloed van het zachte zeeklimaat en anderzijds is er de invloed van het strengere continentaal klimaat.
  De champagnestreek is de meest noordelijke wijngaard van Frankrijk: de meest noordelijke aanplantingen worden gelocaliseerd tot op 49°N.
  - De gemiddelde jaarlijkse temperatuur bedraagt 10°C. Dit is de limiet voor een druif: bij nog lagere temperaturen kan de druif zich niet meer volledig ontwikkelen en rijpen.
  - De neerslag bedraaagt er per jaar gemiddeld 670 mm en jaarlijks worden er zo'n 171 regendagen geteld.
  - Het aantal uren zonneschijn bedraagt slechts 1550 ! De maanden juli en augustus hebben de meeste uren zon zodat de druif toch maximaal en optimaal kan rijpen.
  - Tijdens de maanden april en mei kan de nachtelijke temperatuur nog dalen tot -5 à -6°C. Daardoor kunnen jonge wijnranken vernietigd worden. Ook de hagel kan veel schade veroorzaken. Grote bedrijven investeren dan ook in allerhande verwarmingstechnieken.
  
  
  

• CM: de meeste wijnbouwers zijn lid van een coöperatieve.  De coöperatieven nemen heel wat taken voor hun rekening: ze persen de druiven voor de aangsloten leden, en in een groot aantal gevallen produceren ze eveneens de champagne. Champagnes van dergelijke makelij krijgen op het etiket een CM, wat staat voor "cooperatieve de manipulation".
  
  
  

• Côte des Blancs: deze streek wordt zo genoemd omdat er bijna uitsluitend Chardonnay wordt aangeplant. 
  6 grands crus clasés die 100% scoren op de schaal (l' échelle des crus) zijn gesitueerd op de Côte des Blancs: Avize, Cramant, Chouilly, Le Mesnil-sur-Oger, Oger en Oiry.
  Voor een siturering van deze geografische plaatsen verwijzen we graag naar onze landkaarten
  
  
  

• Cru: deze benaming verwijst zowel naar een specifieke wijngaard of naar de gemeente waarin de wijngaard zich bevindt. De crus worden onderverdeeld in drie belangrijke categoriën: 
              - Les Grands Crus classés : 17 in totaal, halen een score van 100 % op de schaal en vertegenwoordigen
                slechts 14,5% van de totale bebouwde oppervlakte;
              - Les Premiers Crus: 43 in totaal, halen een score tussen 99% en 90% op de schaal en vertegenwwoordigen
                18,6% van de totale bebouwde oppervlakte;
              - De overige 242 gemeenten scoren tussen 89% en 80% op de schaal.
  Voor een gedetaillerd overzicht van de crus : l' échelle des crus.
  
  
  

• Cuvée:     1) Het sap bekomen na de eerste persing.  Van 4000 kg druiven bekomt met op die manier 2050 liter sap.  Dit druivensap is van uitstekende kwaliteit en bevat de meeste suiker. Het vormt de basis voor de beste champagnes. 
                       
                   2) Benaming voor de wijn die bekomen wordt na de assemblage.
  
  
  

• Débourbage: na het persen van de druiven, moet de "moût", het onzuivere druivensap, gedurende 12 à 20 uren rusten bij een temperatuur van 14 à 18 °C. Alle onzuiverheden (restanten van de pel, van de pit  en andere vaste deeltjes die in het sap zweven) zinken naar de bodem van het vat. Nadien wordt het druivensap overgeheveld naar een ander vat zodat er een klaar en zuiver druivensap ontstaat. Indien nodig kan deze handeling meermaals uitgevoerd worden. Momenteel worden slechts nog uitzonderlijk eiken vaten gebruikt: de wijn en de druivensappen worden nu opgeslagen in roestvrije stalen kuipen
  
  

• Dégustation: het degusteren, het proeven van de champagne. Hiervoor verwijzen we graag naar een andere rubriek.
  
  

• Dégorgement: de wijn die een tweede gisting in de fles heeft ondergaan, bevindt zicht onder een grote druk. Deze druk wordt gebuikt om het dépôt die zich na de remuage in de hals van de fles bevindt, te verwijderen.
  De flessenhals wordt ondergedompeld in een zeer koud zout water, waardoor de gistrestanten aan de capsule vastvriezen.  Hierdoor is het mogelijk om de fles weer recht te houden zonder dat het bezinksel, het dépôt, weer naar de bodem zakt.
  De fles wordt nu geopend en men verwijderd de capsule met de gistrestanten.
  Nu is onze champagne bijna gereed: de fles wordt opgevuld met de "liqueur d'expédition" zodat de fles precies een inhoud van 75 cl heeft. De soort "liqueur d'expédition" bepaalt het karakter van de champagne (brut, sec, demi-sec etc.)
  
  
  

• Doux: bij het produceren van champagne wordt er na de dégorgement een  liqueur d'expédition toegevoegd. De samenstelling van deze liqueur is bepalend voor het suikergehalte van de champagne. Bij een doux bedraagt de restsuiker meer dan 50 gram per liter. Deze champagne is dus vrij zoet van smaak.
  
  
  

• Dosage: het opvullen van de fles na de dégorgement. De samenstelling van de liqueur d'expédition bestaat uit kaneelsuiker en oude champagnewijn. De samenstelling van dit mengsel is bepalend voor de soort champagne:
  
  

  	Extra-brut	0 tot 6 gram suiker per liter
  	Brut	5 tot 15 gram suiker per liter
  	Extra dry	12 tot 20 gram suiker per liter
  	Sec	17 tot 35 gram suiker per liter
  	Demi-sec	33 tot 50 gram suiker per liter
  	Doux	meer dan 50 gram suiker per liter

  Recent werd er een nieuwe dosage aan deze lijst toegevoegd: brut nature.  Het betreft hier een soort waarbij na de dégorgement, geen suiker meer wordt toegevoegd.  De benaming "brut nature" kan slechts gebruikt worden wanneer er van nature uit minder dan 3 gram suiker per liter aanwezig is.
  Enkele cijfers: de brut is de meest uitgevoerde champagne: 92,4% (1999) van de totale uitvoer is van het type brut ; de sec en de demi-sec zijn samen goed voor 2,5% van de uitvoer.  De extra-dry wijnen zijn goed voor 5,1% en worden vooral uitgevoerd naar de VS, Canada, Groot Brittannië en Japan.
  Van de brut nature werden  9 841 flessen uitgevoerd.

   

• Echelle des crus: elke cru krijgt een procentuele waarde, gelegen tussen de 100% en de 80%. De waarde is afhankelijk van de grond, de situering van de helling (zon/minder zon), de kwaliteit van de druiven, de kwaliteit van de wijnen voor de assemblage, enz.  Op basis van deze schaal, wordt de prijs van de druif berekend. 
  De "échelle des crus" vindt z'n oorsprong in 1873 toen een regionale krant de wijngaarden van de champagnestreek in verschillende categoriën verdeelde. Oorspronkelijk was de laagste schaal 22,5%; nu is de laagste schaal goed voor een kwotatie van 80%. Slechts 17 gemeenten  halen een maximale score van 100%.
  De laatste wijzigingen in deze schaal hadden plaats in 1985.
  
  Een overzicht: 
  
  

  CRUS	Echelle %	CRUS	Echelle %
  MARNE
  Allemant noir	85	Chambrecy	83
  Allemant blanc	87	Chamery	90
  Arcis le Ponsart	82	Champillon	93
  Aubilly	82	Champlat Boujacourt	83
  Avenay	93	Champvoisy	84
  Avize	100	Chantemerle .... noir	85
  Ay	100	Chantemerle ....; blanc	87
  Barbonne Fayel noir	85	Chatillon sur Marne	86
  Barbonne Fayel blanc	87	Chaumuzy	83
  Baslieux sous chatillon	84	Chavot Courccourt	88
  Bassu	85	Chenay	84
  Bassuet	85	Chigny les roses	94
  Baye	85	Chouilly noir	95
  Beaumont sur vesle	100	Chouilly blanc	100
  Beaunay	85	Coizad Joches	85
  Belval sous Chatillon	84	Coligny noir	87
  Bergères les vertus	95	Coligny blanc	90
  Bergères sous Montmirail	82	Congy	85
  Berru	84	Cormicy	83
  Bethon.... Noir	85	Cormontreuil	94
  Bethon.....Blanc	87	Cormoyeux	85
  Bezannes	90	Coulomnes la montagne	89
  Billy le grand	95	Courcelles Sapicourt	83
  Binson Orquigny	86	Courjeonnet	85
  Bisseuil	95	Courmas	87
  Bligny	83	Courtagnon	82
  Bouilly	86	Courthiezy	83
  Bouleuse	82	Courville	82
  Boursault	84	Couvrot	84
  Bouzy	100	Cramant	100
  Branscourt	86	Crugny	86
  Breuil (Le)	83	Cuchery	84
  Brimont	83	Cuis noir	90
  Brouillet	86	Cuis blanc	95
  Broussy le Grand	84	Cuisles	86
  Broyes.....noir	85	Cumières	93
  Broyes ....blanc	87	Damery	89
  Brugny Vaudancourt	86	Dizy	95
  Cauroy les Hermonville	83	Dormans (try, vassy, vassieux, chavenay)	83
  Celle s Chantemerle (la) noir	85	Ecueil	90
  Celle s Chantemerle (la) blanc	87	Epernay	88
  Cernay les Reims	85	Etoges	85
  Cerseuil	84	Etrechy noir	87
  Chalons sur Vesle	84	Etrechy blanc	90

   

  CRUS	Echelle %	CRUS	Echelle %
  Faverolles	86	Morangis	84
  Ferebrianges	85	Moslins	84
  Festigny	84	Moussy	88
  Fleury la rivière	85	Mutigny	93
  Fontaine Denis noir	85	Nanteuil la forêt	82
  Fontaine Denis blanc	87	Nestle le repons	84
  Germiny	85	La Neuville aux Larris	84
  Givry les Loisy	85	Nogent l'abbesse	87
  Grauves noir	90	Oeuilly	84
  Grauves blanc	95	Oger	100
  Gueux	85	Oiry	100
  Hautvillers	93	Olizy Violaine	84
  Hermonville	84	Orbais l'abbaye	82
  Hourges	86	Ormes	85
  Igny Comblizy	83	Oyes	85
  Janvry	85	Pargny les Reims	90
  Jonchery sur Vesle	84	Passy Grigny	84
  Jonquery	84	Pévy	84
  Jouy les Reims	90	Pierry	90
  Lagery	86	Poilly	83
  Leuvrigny	84	Pontfaverger	84
  Lhéry	86	Port à Binson	84
  Lisse en Champagne	84	Pouillon	84
  Loisy en Brie	85	Pourcy	84
  Louvois	100	Prouilly	84
  Ludes	94	Puisieulx	100
  Mailly Champagne	100	Reims	88
  Mancy	88	Reuil	86
  Mardeuil	84	Rilly la montagne	94
  Mareuil le Port	84	Romery	85
  Mareuil sur Ay	99	Romigny	82
  Marfaux	84	Rosnay	83
  Merfy	84	Sacy	90
  Méry Premecy	82	St Amand sur Fion	84
  Les Mesneux	90	Sainte Euphraise	86
  Le Mesnil le Hutier	84	Sainte Gemme	84
  Le Mesnil sur Oger	100	Saint Gilles	82
  Mondement	84	Saint Lumier	85
  Montbré	94	St Martin d'Arbois	86
  Montgenost noir	85	St Thierry	87
  Montgenost blanc	87	Sarcy	83
  Monthelon	88	Saudoy noir	85
  Montigny ss Chatillon	86	Saudoy blanc	87
  Montingy sur Vesle	84	Savigny sur Ardre	86

   

  CRUS	Echelle %	CRUS	Echelle %
  Selles	84	Vinay	86
  Sermiers	89	Vincelles	86
  Serzy et Prin	86	Vindey noir	85
  Sézanne noir	85	Vindey blanc	87
  Sézanne blanc	87	Voipreux	95
  Sillery	100	Vitry en perthois	85
  Soilly	83	Vrigny	89
  Soulières	85	Marne (autres crus)	80
  Taissy	94
  Talus Saint Prix	85
  Tauxières	99
  Thil	84
  Tours sur Marne noir	100
  Tours sur Marne blanc	90
  Tramery	86	AISNE
  Trépail	95
  Treslon	86	CANTON DE CONDE
  Trigny	84	SUR BRIE
  Trois Puits	94
  Troissy	84	Barzy sur Marne	85
  Unchair	86	Passy sur Marne	85
  Val de Vièvre	84	Trélou sur Marne	85
  Vanault le Chatel	84	Autres crus du canton	83
  Vandeuil	86
  Vandières	86	Autres crus de l'Aisne	80
  Vauciennes	84
  Vaudemanges	95
  Vavray le grand	84	AUBE
  Vavray le petit	84
  Venteuil	89	Villenauxe la grand noir	85
  Verneuil	86	Villenaux la grande blanc	87
  Vert Toulon	85
  Vertus	95	Autres crus de l'Aube	80
  Verzenay	100
  Verzy	100
  Villedommange	90
  Ville en Tardenois	82
  Villeneuve Renneville	95
  Villers Allerand	90
  Villers aux noeuds	90
  Villers Franqueux	84
  Villers Marmery	95
  Villers sous Chatillon	86
  Villevenard	85

  
  

• Elaborateur: producent
  Op het etiket vind je kleine letters terug die verwijzen naar de producent. We geven een schemtatisch overzicht; voor een beschrijving verwijzen van hun taken verwijzen we naar de beschrijving in dit alfabetisch overzicht.
  

  	Akorting voorkomend op het etiket	Betekenis	Aantal producenten
  	NM	Négociant Manipulant	262
  	ND	Négociant Distributeur	150
  	RM	Récoltant Manipulant	5104
  	RC	Récoltant Coopérateur
  	SR	Société de Récoltant
  	CM	Coopérative manipulante	44
  	MA	Marque Auxiliaire

  
  

• Etiquette: het etiket van de fles moet een aantal gegevens bevatten. 
                      ° Het woord "champagne" in grote letters
                      ° De naam van de producteur, voorafgegaan door kenletters,  beschreven bij "élaborateur"
                     ° Het merk of de merknaam van de cuvée
                      ° De plaatsnaam waar de champagne werd geproduceerd
                      ° De inhoud van de fles, voorafgegaan door "e"
                      ° De kwaliteit van de champagne volgens de dosage (brut, sec, ...)
                      ° Het alcoholgehalte
                      ° Indien het over een millésime gaat; het jaartal
  Voor meer details verwijzen we graag naar een andere rubriek van deze pagina.
  
  

• Extra-brut: bij het produceren van champagne wordt er na de dégorgement een  liqueur d'expédition toegevoegd. De samenstelling van deze liqueur is bepalend voor het suikergehalte van de champagne. Bij een extra-brut bedraagt de restsuiker 0 à 6  gram per liter.
  
  

• Extra-sec: bij het produceren van champagne wordt er na de dégorgement een  liqueur d'expédition toegevoegd. De samenstelling van deze liqueur is bepalend voor het suikergehalte van de champagne. Bij een extra-sec bedraagt de restsuiker 12 à 20  gram per liter. Andere benaming: extra dry
  
  
  

• Fermentation: de eerste gisting. Het sap van de druiven ondergaat een eerste gisting bij een constante temperatuur van 20°C. Bij deze temperatuur worden de aroma's van het sap het best bewaard. Door de werking van de gistcellen worden de suikers van het sap omgezet in alcohol. Het hierbij geproduceerde koolzuurgas kan ontsnappen.  We krijgen hier dus een stille wijn (= een niet-mousserende wijn)

• Flaconnage: het meest voorkomende formaat is de 75 cl-fles, kortweg "bouteille" genoemd. Ook de Magnum is een vrij vaak voorkomende fles. De overige formaten zijn eerder uitzonderlijk en vooral bij kleinere producenten op bestelling te verkrijgen.
  De grote flessen zijn moeilijk te verhandelen, te koelen, zijn moeilijk om uit te schenken,  maar ogen in elk geval spectaculair.
  Een overzicht:

• Floraison: De bloei van de druivenstok heeft plaats tijdens de maand juni en duurt gemiddeld 15 à 18 dagen. Gedurende deze periode is de wijnstok het meest kwetsbaar. Een hevige regenbui of een hagelbui  of een te lage temperatuur zijn reeds voldoende om van een mindere opbrengst te kunnen spreken.
  De druiven blijven dan ofwel zeer klein met een gewichts- en volumeverlies als gevolg. Ofwel stervende druiven vroegtijdig af waardoor tot 60% van de opbrengst kan verloren gaan.
  
  
• Flûte: het meest ideale glas om een champagne te degusteren. De pareling blijft in een dergelijk glas het langst duren en ook de aroma's komen het best tot hun recht. Het flûte-glas is van recente makelij en is een ontwerp van de oostenrijkse glasontwerper Georg Riedal.
  
  
• Grand-cru: slechts 17 gemeenten mogen de vermelding "grand-cru" hanteren. Deze gemeenten halen 100%  op de "échelle des crus". Deze gemeenten zijn Oiry, Oger, Le Mesnil-sur Oger, Chouilly, Verzy, Ambonnay, Beaumont-sur-Vesle, Bouzy, Louvois, Mailly, Puisieulx, Sillery, Verzenay, Ay, Tours-sur-Marne, Avize en Cramant. De eerste vijf gemeenten mogen slechts  sinds 1985 deze titel dragen...
  
  
• Grandes marques: het syndicat des grandes marques telt 24 champagnehuizen. Een opsomming:
  Ayala, Billecart-Salmon, Bollinger, Canard-Duchêne, Gosset, Charles Heidsieck, Heidsieck en Co Monopole, Deutz, Joseph Perrier, Krug, Lanson, Laurent-Perrier, Louis Roederer, Mercier, Moët et Chandon, GH Mumm, Perrier-Jouët, Piper Heidsieck, Pol Roger, Pommery, Ruinart, Salon, Taittinger en Veuve Clicquot Ponsardin.
  
  
• Greffe: het enten. De PHYLLOXERA, een insect die zich voedt met het plantensap van de druif, heeft einde 19de eeuw ongeveer de volledige Europese wijngaard vernield. De wijnbouwers moesten nadien de Europese soorten gaan enten op Amerikaanse stammen die niet konden worden aangetast door de phylloxera.(De stam was resistent).
  Ook nu nog worden de wijnranken op oudere stammen geënt om ziektes te vermijden.
  
  
• Gyropalette: de remuage gebeurt heden ten dage meer en meer machinaal. De flessen worden niet meer in een "pupitre" geplaatst maar worden met grote aantallen terzelfdertijd op een gyropalette geplaatst. Deze gyropaletten worden computergestuurd om op geregelde tijdstippen de flessen te draaien en rechtop te plaatsen. Het remueren van de flessen gebeurt gedurende één week. Bij een klassieke remuage kan dit 6 tot 8 weken duren. (zie aldaar)
  
  
• Habillage: dit is zowat de laatste stap alvorens de champagne aan de man/vrouw wordt gebracht. Het aankleden van de fles is zeer belangrijk omdat het oog ook wel wat wil. Het etiketteren en het inpakken van de fles gebeurt dan ook met de nodige zorg.
  
  
• Jéroboam: fles met een inhoud van 3 liter, zijnde 4 gewone flessen van 0,75 l
  
  
• Liage: tijdens de winterperiode worden de wijnranken volledig teruggesnoeid. Tijdens de lente groeien de nieuwe wijnranken vrij vlug. Deze nieuwe wijnranken moeten worden opgebonden aan een ijzeren draad. Deze handeling wordt de liage genoemd.
  
  
• Liqueur de dosage: bij de dégorgement gaat een kleine hoeveelheid wijn verloren door het openen van de fles.  De liqueur de dosage, een samenstelling van wijn en suiker, wordt toegevoegd zodat de champagnefles weer de gewenste inhoud heeft.
  
  
• Liqueur de tirage: na de assemblage wordt er een liqueur de tirage aan de wijnen toegevoegd. Dit is een oplossing van suiker, wijn en gist en dit in zorgvuldig afgemeten hoeveelheden.
  
  
• Magnum: de meest gekende "grote champagnefles". Deze fles heeft een inhoud van 1,5 liter, zijnde 2 gewone flessen van 0,756 l.
  
  
• Marque Auxiliaire: gedeponeerd merk door een groothandel. Flessen van verschillende leveranciers en herkomst kunnen verkocht worden onder één en dezelfde merknaam.
  
  
• Mathusalem: fles met een inhoud van 6 liter, zijnde 8 gewone flessen.
  
  
• Millésime: wanneer een oogstjaar uitzonderlijk goede kwaliteit voorbrengt, wordt er van de druivensappen een millésime gemaakt. De assemblage bevat dan geen oudere wijnen en wordt enkel samegesteld met wijnen van hetzelfde oogstjaar. Vandaar ook dat een millésime qua smaak nooit te vergelijken is met het product van een ander jaar.
  Op een champagne-etiket staat meestal geen productiejaar. Bij een millésime wordt wel degelijk een jaartal vermeld op het etiket.
  
  
• Montagne de Reims: wijngebied dat zich uitstrekt rond de vallei van de Vesles en de Ardre in het noorden, en de Marne in het zuiden. De wijngaarden tref je hier vooral op de flanken van het plateau. De meest voorkomende druivensoort is de Pinot Noir.
  Deze streek kent 9 grands crus classés (100%): Ambonnay, Beaumont-sur-Vesle, Bouzy, Louvois, Maily-Champagne, Puisieulx, Sillery, Verzenay en Verzy.
  
  
• Moût: het onzuivere druivensap dat wordt bekomen na de persing
  
  
• Muselet: metalen sierdop. Bovenaan de fles komt er op de kurk een metalen plaatje, voorzien van de benaming van de producent of de merknaam. Deze metalen sierdoppen worden zeer veel verzameld door de zogenaamde placomusophiles. Verzamelaars geven soms heel wat geld uit om zeldzame kleinoden aan te schaffen.
  Alvast enkele links op het www:
                                  http://muselet.free.fr/
                                  http://members.aol.com/dahu74/6-ch/6h-01.htm
                                  http://members.aol.com/numis74/6-00.htm
                                  http://sebastien.lp.free.fr/muselets/index.html
  
  
• Nébukadnezar, Nabuchodonosor: de grootste champagnefles met een inhoud van 15 liter, wat overeenkomt met een inhoud van 20 gewone flessen die een inhoud hebben van 0,75 liter.
  
  
• Négociant Manipulant: deze producenten kopen hun druiven, produceren champagne en verkopen het product onder hun eigen naam.  In de champagne werken 262 producenten op deze manier. Samen brengen ze 1320 merken op de markt.
  
  
• Négociant Distributeur: deze personen kopen en verkopen gesloten flessen
  
  
• Pinot Meunier: in tegestelling tot de Chardonnay en de Pinot Noir, is het verboden deze wijnstok te planten in de "Grands Crus". Het betreft hier een blauwe druivensoort met wit sap. Deze soort vertegenwoordigt 36% van het totale areaal. Deze soort tref je in de Vallei van de Marne  en in de Aube zowat overal aan. Doordat de plant niet te vroeg uitloopt, is hij minder kwetsbaar voor hagel of andere minder goede weersomstandigheden.
  Deze druif zorgt voor het fruitig karakter van de champagne.
  Deze druivensoort heeft een grotere opbrengst dan de Pinot Noir
  
  
• Pinot Noir: De druif die zorgt voor het karakter (la puissance") van de champagne. Dit ras vindt men vooral op Montagne de Reims waar de druif te vinden is op de kalkrijke zandachtige hellingen. Vooral aangeplant voor de Grands Crus. Deze blauwe druif vertegenwoordigt 37% van het totale areaal en 51% van de Grands Crus. Deze druif vormt ook de basis voor de Grands Crus uit de Bourgogne. Deze druivensoort is gevoelig voor hagel,   wordt gemakkelijk rot bij minder gunstige weersomstandigheden. De plant heeft een voorliefde voor droge en lichte gronden. Hij heeft body aan de wijn.
  
  
• Pointes: (stockage sur pointes) Na de remuage wordt de fles met de hals naar beneden gehouden. De bedoeling is dat de dépôt in de hals van de fles blijft om op die manier beter aan de capsule te hechten. De flessen worden dus vertikaal geplaatst, de hals van de ene fles staat in het gat van de andere fles.
  
  
• Premier cru: de premiers crus behalen 90 à 99% op de kwaliteitsladder
  
  
• Pression: bij de gisting op de fles, waarbij de suiker wordt omgezet in alcohol, ontstaan gasbelletjes. Dit gas zorgt ervoor dat de drank onder druk komt te staan: de druk kan oplopen tot 6 atmosfeer !
  Deze druk was in het begin van de champangnetijd de vijdand nummer 1 voor de producteurs: door de hoeveelheid suiker niet nauwkeurig te doseren, werd de druk in de flessen soms te hoog met als gevolg dat heel wat van die flessen toen gewoon stuk sprongen. Hedentendage kan de hoeveelheid suiker nauwkeurig worden bepaald...
  
  
• Pressoir: een centrum vol bedrijvigheid tijdens de oogst. De net geplukte druiven worden naar de pressoir gebracht waar het persen (le pressurage) meteen kan beginnen. In een klassieke pers worden 4 000 kg druiven geplaatst. De hydraulische pers kan dan meteen langzaam aan z'n werk beginnen...
  Voor wie meer wil weten over de pers, verwijzen we graag naar de website van een producent:
                          http://www.coquardpresses.com/francais.htm
  
  
• Pressurage: het persen van de druiven...
  Om beschadiging van de druiven te voorkomen, worden de druiven onmiddellijk na het plukken geperst. Dit is een delicate aangelegenheid. Ook de wetgever zorgde hier voor de nodige reglementen. In wezen komt het hierop neer dat er een wit druivensap moet gecreëerd worden van meestal blauwe druiven : de Pinot Noir en de Pinot Meunier. Om de druiven zo weinig mogelijk te beschadigen en als dus danig de vekleuring van het vruchtensap te vermijden, werkt de pers zeer langzaam met een druk van ongever 1kg /cm². Uit 4 000 kg druiven wordt er 2 550 liter sap geperst.
  
  De eerste persing is de beste ...
  De eerste persing (de cuvée) zorgt voor 2 050 liter druivensap. Dit sap is het rijkst aan suiker en vormt de basis voor de grote chapagnes.
  De tweede persing (de taille- heeft nog eens 500 liter  maar dan van iets mindere kwaliteit.
  Deze cijfers liggen vast sinds 1992.  Van 160 kg druiven bekomt men 100 liter sap; voordien volstonden 150 kg druiven voor de aanmaak van 100 liter sap.
  
  
• Prise de mousse: na de tirage waarbij de wijn in de flessen wordt gebracht, worden de flessen horizontaal gestockeerd waarbij de temperatuur ongeveer 10°C bedraagt. Nu begint de tweede gisting op de fles gedurende een tweetal maanden.
  De gistcellen gaan de aanwezige suikers omzetten in alcohol tot het alcoholgehalte ongeveer 11 à 12° bedraagt.Bij ddit proces ontstaat het koolzuurgas die niet meer kan ontsnappen. Deze fase van het productieproces wordt "Prise de mousse" genoemd. Deze fase is zeer belangrijk en bepaalt onder meer de pareling bij het opdienen van een glas champagne.
  
  
• Pupitre: nadat de champagne meerder jaren in een horizontale positie in de kelders heeft gelegen, moet de dépôt nog verwijderd worden. Daarvoor worden de flessen in een pupitre geplaatst.  Een pupitre heeft de vorm van een omgekeerde letter "V". De flessen worden dan door een remueur op geregelde tijdstippen en gedurende meerdere weken lichtjes gedraaid waardoor het bezinksel naar de hals van de fles zal zakken.
  Momenteen wordt er vaak gebruik gemaakt van gyropaletten waardoor deze tijdrovende bezigheid sterk vereenvoudigd wordt.
  
  
• Récoltant cooperative: producenten die hun wijnen bij de coöperatieve halen waarbij ze zijn aangesloten. Deze flessen zijn bijna gereed om op de markt gebracht te worden. Deze kleine wijnblouwers hebben niet de nodige faciliteiten om hun champagne zelf te produceren en laten die maken door de coöperatieven.
  Deze wijnboeren moeten, hoe weinig ook, een zelfstandige handeling uitvoeren. Als de champagne van de coöperatieve wordt afgehaald, is het nog geen volledig afgewerkt product.
  Voor een lijst van de coöperatieven verwijzen we graag naar een andere rubriek.
  
  
• Récoltant manipulant: producenten die hun producten volledig of gedeeltelijk volledig zelf opslaan om de champagne te produceren. Nadien verkopen ze hun product onder hun eigen naam.
  
  
• Réhoboam: fles met een inhoud van 4,50 liter, zijnde 6 standaardflessen van 0,75 liter.
  
  
• Relevage: de relevage is de handeling waarbij de wijnranken vertikaal tussen twee draden worden gebracht zodat de wijnranken het maximum aan zonlicht kunnen opvangen.
  
  
• Remuage: het draaien en rechtop plaatsen van de flessen zodat de dépôt naar de hals van de fles wordt gebracht. Dit kan zowel manueel (met behulp van een pupitre) als machinaal (computer gestuurd door middel van een gyropalette) gebeuren.
  
  De traditionele remuage is één van de meest gekende beelden  uit de champagnekelders. De remueur, de persoon die de flessen draait, werkt zeer vlug en beweegt de flessen telkens voor 1/8 toer. Deze handeling wordt dagelijks herhaald gedurende 6 à 8 weken. Tijdens deze zelfde periode worden de flessen ook steeds verikaler geplaatst. Deze tijdrovende bezigheid wordt echter steeds minder toegepast...
  
  Momenteel is het remueren geautomatiseerd. De flessen worden niet meer in een pupitre geplaatst, maar in een gyropalette. Dit computergestuurd proces duurt 1 week... Van een tijdwinst gesproken...
  
  
• Remueur: de persoon die de flessen draait en terzelfdertijd rechtop plaatst. (zie remuage)
  
  
• Rognage: het snoeien van de volwassen wijnranken. Teveel bladeren bedekken de druiven die nu moeten rijpen. Omdat de druiven de maximale hoeveelheid zon zouden hebben, worden de bladeren weggesneden.
  
  
• Salmanazar: fles met een inhoud van 9 liter of 12 flessen van 0,75 liter.
  
  
• Sec: bij het produceren van champagne wordt er na de dégorgement een  liqueur d'expédition toegevoegd. De samenstelling van deze liqueur is bepalend voor het suikergehalte van de champagne. Bij een sec bedraagt de restsuiker 17 à 35 gram per liter.
  
  
• Société des récoltants: een groepering gecreëerd door meerdere personen van een zelfde familie.  De groepering poduceert en commercialiseert de champagne.
  
  
• Sous-sol: de grenzen van het wijnbouwgebied worden voor een groot deel bepaald door de samenstelling van de bodem. De grond bestaat voornamelijkuit krijt en kalk. Dit is een vrij zachte grond waardoor de wortels van de struiken zich vrij diep kunnen ontwikkelen. Hierdoor kan de plant veel mineralen vinden. Door de samenstelling van de bodem wordt er overdag ook veel zonnewarmte opgenomen, zonnewarmte die 's nachts weer kan afgestaan worden.
  
  
• Sous-tirage:Na het gistingsproces, wordt de wijn van het ene vat naar het andere vat overgeheveld om de dode gistcellen en de andere vaste deeltjes te verwijderen.  De wijn die men dan bekomt noemen we de klare wijn en is gereed voor de assemblage.
  
  
• Sur lattes: tijdens de tweede gisting, de gisting op de fles, rusten de flessen horizontaal. Het bezinksel dat gevormd wordt door dode gistcellen kan zo maximaal contact houden met de mousserende wijn waardoor de smaak en het bouquet gunstig worden beïnvloed.
  
  
• Taille: de tweede persing van de druiven.  De tweede persing geeft nog eens 500 liter druivensap, maar druivensap van een mindere kwaliteit.
  
  
• Terroir: binnen het gehele gebied van de champagne, bestaan er heel wat klimatologische en geologische verschillen van plaats tot plaats. Het micro-klimaat, de hellingsgraad van de velden zijn medebepalend voor de kwaliteit van de wijn. Gebieden met dezelfde eigenschappen worden een terroir genoemd.
  
  
• Tirage: het opvullen van de flessen met de rustige, geassembleerde wijnen.  Het opvullen van de flessen gebeurt tijdens de lente, volgend op de oogst. Bij de geassembleerde wijnen wordt suiker en gist toegevoegd. Dit geheel wordt goed gemengd en daarna op flessen gezet. De fles wordt afgesloten met een capsule en de tweede gisting kan beginnen.
  
  
• Valléé de la Marne: gebied gelegen ten westen van Epernay en de rivier (de Marne) volgend. De belangrijkste druif in dit gebied is de Pinot Meunier die zich zeer goed voelt op de flanken van de rivier. De Vallei van de Marne telt twee grands crus (100%) : Ay en Tours sur Marne.
  Voor een overzichtskaart verwijzen we graag naar een andere rubriek van deze site. Detailkaart.
  
  
• Vendages: de oogst. Het tijdstip van de oogst wordt bepaald door de bloei van de wijnranken: 97 dagen na de bloeiperiode wordt er tijdens de maand september (uitzonderlijk oktober) gestart met de oogst. De oogst in de champagnestreek moet op een traditionele manier gebeuren: alle druiven worden manueel geoogst. Het aantal te plukken kg per hectare wordt jaarlijks bepaald in functie van de kwaliteit van de oogst.
  De oogstperiode is de meest gechikte periode om een bezoekje te brengen aan de champagnestreek: tijdens deze weken is er zeer veel beweging en de honderden plukkers (familieleden, vrienden, studenten) zorgen er voor een aparte sfeer.
  
  
• Vendeur des raisins: leverancier van druiven
  
  
• Verre: de flûte is het meest aanbevolen glas om een champagne te drinken. De coupe, het glas met de brede bovenrand, was ooit populair in Frankrijk maar is in feite ongeschikt omdat de duur geproduceerde gasbelltjes veel te vlug ontsnappen.
  Het tulpvormige glas dat naar boven toe iets versmalt is het meest geschikt. Deze glazen zijn gekend onder de benaming "flûte" en zijn een ontwerp van de Oostenrijkse glasontwerper Georg Riedal.
  
  
• Vinification: fase waarij de moût wordt omgezet naar wijn. (zie ook: "fermentation")
  
  
• Vins de réserves:bij de assemblage van de wijnen, wordt er niet alleen wijn gebruikt van het oogstjaar, maar wordt er ook wijn toegevoegd van vorige jaren, tenminste als er geen sprake is van een millésime. De wijnen die bewaard worden van de vroegere oosgtjaren worden "vins de réserves" genoemd.