Ik sneed met een mespunt een klein stukje van de vrucht af en bracht het traag naar mijn mond. Het meisje tegenover mij, staarde me afwachtend aan, met haar mond open en haar tanden vrij, alsof zij zelf de hap ging nemen.

"Het smaakt erg lekker," zei ik, en ze beantwoordde mijn verrukking met een gil zoals alleen enthousiaste cubanas dat kunnen.
"Wat was de naam ook al weer?" vroeg ik, terwijl ik een groter stuk afsneed.
"De inheemse naam is papaya."
"Oh, de Indianen kenden dit dus ook al?"
"Sí, sí. Die vruchten worden sinds eeuwen toegepast in drankjes. Het sap van de vrucht en de wortel, vermengd met verse koeienmelk, is een uitstekend wormafdrijvend middel."
Ik sneed nog een stukje af.
"En het doodt ook zandvlooien," voegde ze er aan toe.
Het stukje belandde naast het bord.
"En het is ook doeltreffend tegen gekte."

Toen ik in een lach schoot, bleef ze eerst doodernstig, maar daarna lachten we uitbundig samen.
"Iets met bijgeloof dus?"
"Dat is weer zo typisch voor jullie, westerlingen. Niks bijgeloof. De heilzame papaïne vond je hier in elke apotheek. De medicinale werking werd herhaaldelijk aangetoond. Bijna alle delen van de plant, zelfs de schors, worden gebruikt tegen geelzucht en de wortels en bladeren werken urineafdrijvend. Het is koortswerend, kankerbestrijdend en keelpijnverzachtend."

Haar kennis verbaasde me. Ik staarde naar het oranjegele vruchtvlees en proefde de smaak, nog voor het stukje op mijn tong belandde.
"De pragmatische kennis over deze vrucht bij bepaalde Centraal-Afrikaanse stammen houdt de moderne gynaecologen nog steeds uit hun slaap."
"Maar wat heeft de gynaecoloog hiermee te maken?" vroeg ik.
"In de vorige eeuw wendden slavinnen de papaya aan als voorbehoedsmiddel. Ze lokten er op grote schaal abortussen mee uit."
Ik hield op met sabbelen en luisterde geïnteresseerd.
"De veelvuldige praktijk had ontelbare baarmoederaandoeningen tot gevolg. Het staat onomstotelijk vast dat dit met het gebruik van de fruta bomba te maken had."
"Van de wat?"
"De fruta bomba of papaya."
"Espera. Wacht even. Je sprak daarnet over papaya. Wat zitten we hier nu al de hele tijd te eten?"
"Depende. Dat hangt ervan af," zei ze op gedempte toon, terwijl ze glimlachte naar de mannen die aan de bar, op hun eigen schalkse manier deelnamen aan ons gespreksonderwerp.
"Je houdt me voor de gek."
"Nee, ernstig. In de oostelijke streken van Cuba spreekt men over papaya, maar in Havana en in de westelijke gebieden wordt die vrucht fruta bomba genoemd. Kijk," zei ze, "het is best ingewikkeld. Het begint met de Spaanse veroveraars. Zij gebruikten het woord papo om er, je weet wel mee aan te duiden."

Ik kon het niet helpen dat mijn blik op haar boezem was gericht, waarbij het beeld van twee vruchten mijn gedachten kruiste.
"Ik weet helemaal niets," loog ik. "Je zou me alles uitleggen."
"Goed, je hebt er zelf om gevraagd. Ze zeiden dus papo tegen het stukje vrouw dat zich onder de venusheuvel bevindt en het gedeelte dat nog iets lager komt."
"Oh, je bedoelt die papo, het vrouwelijk geslachtsorgaan," riep ik.
"Nu zit je op de goede weg. Ik wil je wel waarschuwen dat je aan dit platte woord niet veel meer hebt. Mocht je er aan denken het ooit te gebruiken, tenminste."

Haar handgebaren zetten de waarschuwing zoveel kracht bij, dat ik het woord in geen eeuwen meer zou durven gebruiken.
"De Cubanen uit het oosten van het eiland kwamen op het idee papaya in plaats van papo te zeggen."
"Met dezelfde betekenis."
"Je hebt het door," lachte ze.
"Maar wie heeft dan fruta bomba uitgevonden?"
"Wacht, wacht, niet zo snel. De welopgevoede inwoners van Havana, die steeds minachtend neerkeken op het oostelijk volkje, vonden het woord papaya zo vulgair dat ze het gewoon niet in hun mond konden nemen."
"Dus gebruikten ze een eufemisme," zei ik. "Dat is dan mooi geregeld. Als ik, zoals nu, papaya eet in Havana, eet ik fruta bomba en als ik morgen in Santiago de Cuba dezelfde vrucht nuttig, heb ik papaya op mijn tong."

Ik zag aan haar zwarte ogen dat ze nog iets achter de hand hield.
"Er is wel nog een probleempje," ging ze verder. Kijk, de oplossing van de West-Cubanen was natuurlijk niet zo gek, want ze wisten dat het adjectief bomba overrijp, oversappig betekende. Maar wat die welopgevoede Habaneros niet beseften, was dat het woord bomba in de volkstaal al in gebruik was in een veel minder gecultiveerde betekenis. In het jargon van de slavenhandelaars uit de 16de en 17de eeuw betekende bomba verrot, verdorven, stinkend. In Sierra Leone betekende bomb 'het baren' en bom 'vrouw' of 'wijfje'.
"Ojee, ik voel al waar je me heen brengt," zei ik. Fruit van de vrouw, de vrucht van het wijfje."
"Exacto. In de volkstaal betekende fruta bomba precies datgene wat die preutse lui in het westen van Cuba niet met het woord papaya wilden associëren."
Ze haalde de drie ringen van haar vingers, die ze vervolgens een voor een schoonlikte. Daarna droogde ze vingers en ringen met een papieren zakdoek.

Ik keek naar het zoete kleverige sap dat bijna de rand van het bord had bereikt.
"Dat is toch fantastisch," zei ik.
"Wat is er fantastisch?"
"Dat het dus geen belang heeft hoe we de vrucht noemen, en dat het eten van papaya en fruta bomba dezelfde associatie oproept," zei ik, terwijl ik het overgebleven brokje tussen duim en wijsvinger probeerde te nemen.
"Je krijgt nog een indigestie," zei ze.

Het was goed bedoeld, maar uit haar mond klonk het vreselijk ondeugend.

© Huib Billiet