RITME EN METRUM. inhoudstafel

Voor oefening klik onderaan

A. Inleiding: enkele technische woorden.

  • scanderen: het verdelen van een vers in versvoeten.

  • versvoet: een groep bestaande uit een beklemtoonde (_) en een minder beklemtoonde (u) syllabe.

  • metrum: versmaat: regelmatige terugkeer van dezelfde versvoeten.

  • soorten versvoeten:

  1. jambe: u - de zee

  2. anapest: uu - in het hart

  3. amfibrachys: u - u in Brussel

  4. trochee: - u mensen

  5. dactylus: - uu kinderen

  6. spondee: - - vuurwerk

  • cesuur: rustpoos: ongeveer in het midden van een lange versregel.
    Vb: de Zee, de Zee klotst voort / in eindeloze deining

  • alexandrijnen: versregel van 6 jamben: zie vorig voorbeeld.

  • enjambement: waarbij men verder leest op het einde van een versregel zonder rustpoos.

  • ritme: afwisseling van sterkere en zwakkere accenten.

  • hexameter: zes dactylen na elkaar

B. Indeling.

1. Het Oudgermaanse en Middelnederlandse heffingsvers.

Elk vers bevat drie of vier heffingen ( = natuurlijk beklemtoonde syllaben) + een willekeurig aantal onbeklemtoonde.

Het was in eenen sinxendaghe
dat beede bosch ende haghe
met groenen loveren waren bevaen. ( Uit Reinaert)

2. Het klassiek metrisch vers.

Vaste versmaat. Soms ontstaat een dreun - soms antimetrie: gezocht of passend. Voorbeelden:  

De Zee, de Zee klotst voort in eindeloze deining

  • jambe

    Duizenden/kunnen een/vers wel/hekelen,/smaden als/onzin

  • dactylo-sponde´sche hexameter

    In het diepst van het woud
    't was al herfst en erg koud
    liep een heer in zijn eentje te dwalen

  • anapest.

3. Ritmisch of dynamisch vers.

Vrij vers; is a-metrisch: houdt zich aan de natuurlijke klemtoon van de betekenisdragende woorden.

Hij is een arm, oud man
de grijze mislezer met zijn kaal hoofd
en die der wereld niet behagen kan. ( M. Gijsen)

4. Lettergreepvers of silbetellend vers.

Berust niet op een vast metrum. Het aantal lettergrepen is gelijk bij met elkaar rijmende verzen. Voorbeeld:

Ik die had kameraadschap uitgegeven
tot levenswachtwoord in mijn jong getij
ik word nu door de makkers uitgedreven
en kan geen schred meer houden met hun rij.