De kwarteeuw pontificaat van Johannes Paulus II
Een schokkende balans
Brigitte Raskin
18/09/2003
Johannes Paulus II oogt al zo lang oud en ziek dat je zou vergeten dat hij er ooit - volgens de Franse kardinaal François Marty - als ,,de atleet van God'' uitzag. Hoe lang zijn leven ook nog duurt, zijn dood lijkt altijd aanstaande, en de media hebben de in memoriams zeker alvast klaarliggen.
Ook aan Johannes Paulus II, de onfeilbare, van André Truyman hoeft alleen nog een sterfdatum te worden toegevoegd. ,,Het een kwarteeuw durende pontificaat van Johannes Paulus II (JP2) heeft mij vervuld met bewondering,'' luidt de eerste zin, alsof dat pontificaat er al helemaal opzit. ,,Het heeft mij ook verbijsterd,'' vervolgt Truyman, gewezen priester, voormalige journalist en permanente pauswatcher? Zo is de toon gezet, het pro en contra aangekondigd van wat allesbehalve een in memoriam blijkt te zijn. Integendeel, het lijkt erop dat Truyman de dood van de paus vóór wilde zijn en tijdig wilde schrijven wat postuum ongepast zou klinken: ,,Het pontificaat van JP2 een pauselijke dictatuur noemen, gaat wellicht te ver, maar dat het alle symptomen van een geestelijke dictatuur vertoont en een paternalistisch pontificaat is, lijkt mij met dat alles aangetoond.''
Dat ,,alles'' omvat onder meer de houding van JP2 tegenover bevrijdingstheologen, die hij marxisme verwijt, en tegenover bisschoppen, die hij monddood maakt; het omvat zijn kijk op katholieke jongeren, ,,een uitdrukking van woedende vijandigheid'' als die een eigen wil hebben, en op nonnen, ,,uiteraard met argwaan'' als die feministische verzuchtingen hebben. Want: ,,JP2 is een autoritaire paus, die aan de mensenrechten, de godsdienstvrijheid en gewetensvrijheid binnen de kerk een andere betekenis hecht dan daarbuiten. En het is alsof hij niet beseft hoe er door intelligente, oprechte gelovigen tijdens zijn pontificaat geleden wordt.'' Wat extra moet gelden voor rooms-katholieke homo's, als die nog bestaan. Homoseksualiteit is bestialiteit, vond de Poolse bisschop Karol Wojtyla anno 1960 in
Liefde en verantwoordelijkheid . Dat geschrift ,,is nooit een geschikte gids geworden voor menselijke relaties,'' vindt Truyman, die daarop aantoont dat Wojtyla nooit van gedacht is veranderd, niet over homoseksualiteit en niet over wat dan ook.
Bisschop Wojtyla werd paus in oktober 1978, en de ex-dominicaan Truyman werd tv-verslaggever voor de Nederlandse katholieke omroep KRO. Hij vergezelde JP2 naar alle uithoeken van de wereld, en tussen de reizen in volgde hij hem net zo goed op de voet, lezend, luisterend, kijkend. Dat doet Truyman, inmiddels een zeventiger, ook nu nog, nu hij de lichaamstaal van de paus via satelliettelevisie bestudeert en JP2 in ,,zijn nadagen'' tot ,,een wat norse schim'' verwordt.
Zijn grondige paus- en kerkkennis maken Truymans Johannes Paulus II, de onfeilbare, bijzonder interessant, niet alleen voor ,,intelligente, oprechte gelovigen'', maar ook voor ongelovigen die zich voor het fenomeen JP2 interesseren. Het is algemeen geweten dat Wojtyla als jongeman toneelspeelde. Lees Truyman daarop na en je beseft wat goed is aan zijn boek: in dit geval stoffeert hij het cv-weetje met gedetailleerde biografische informatie en verwerkt hij Wojtyla's theaterroeping (en acteertalent) in de rest van het boek. ,,Meestal retoriek en theater van het zuiverste soort,'' vindt de pauswatcher trouwens van the pump and circumstances van de pauselijke optredens.
Maar Truyman heeft zijn eigen retorische trucs en tics. Hij hield aan zijn priesterschap prekerigheid over. Hij heeft het bijvoorbeeld over ,,het verhaal van de hele heilseconomie'' (versta: van de erfzonde en de christelijke redding van de mensheid) en dondert vanop zijn kansel: ,,Waarom is er die dorst naar geluk en die massa ellende, conflicten en gewelddadigheid? Waarom die ervaring van het kwaad met zijn dubbele vorm van verleiden en afstoten?'' Aan zijn katholieke verslaggeving hield Truyman huichelarij over, de christelijke kunst om alles als Blijde Boodschap te verpakken en bijvoorbeeld kwaad met goed in te leiden: ,,In een periode dat verdraagzaamheid algemeen erkend wordt als een universele deugd, wordt onverdraagzaamheid en conservatisme gepredikt.'' Het blijft overigens een mysterie waarom Truyman van zijn eerste zin tot zijn laatste alinea JP2 blijft bewonderen, terwijl hij diens pontificaat als een ramp voor het katholicisme beschrijft. ,,Iets van de zelfcensuur die ik mij, ervan bewust zijnde dat ik in een KRO-microfoon sprak, toen oplegde, kan ik in dit boek achterwege laten.'' Dit neemt Truyman zich in den beginne voor, waarna hij het toch niet kan laten, koud en warm blaast, zalvend tegenspreekt wat hij keihard aantoont.
Het zij hem vergeven, omdat hij in Johannes Paulus II, de onfeilbare, een treffend portret ophangt en een schokkende balans opmaakt. Dit boek kan door de toekomstige in memoriams niet verbeterd worden en maakt die ongetwijfeld veel huichelachtiger teksten zelfs overbodig.
· ANDRÉ TRUYMAN, Johannes Paulus II, de onfeilbare,
Van Halewyck, Leuven, 256 blz., 17,50 euro.
©Copyright De Standaard
Terug naar "Truyman André, auteur "
Terug naar de cataloog van "Memorabilia"
Terug naar de Startpagina