De Ieperse Velodroom

Veel  oudere Ieperlingen  weten dat  er ooit een velodroom  in de stad is geweest.

Voor de  sportieve  Ieperse jeugd   is dit een minder gekend gegeven. Daarom een korte historische terugblik wat het wielergebeuren in onze stad betreft.

De informatie op deze site komt uit een bijdrage  van Rosa Devolder  aan de Gidsenkroniek Westland Ieper. Waarvoor onze hartelijke dank.

Woord vooraf:

Zoals u ongetwijfeld bij het surfen  op  Cycling Fields  Ieper hebt gemerkt is de rode  draad de wielersport. Als jong  broekventje herinner ik me de verhalen van vader Leon over de heroïsche overwinning van Odiel De fraeye in de Tour de France in 1912. Vader die Izegemnaar van geboorte was kon met veel melancholie over deze en andere "Flandriens" vertellen. Ook over de piste of de velodroom van Rumbeke. Samen met enkele  koersvrienden reden wij er vanuit Boezinge  en Ieper stiekem naar toe, het  moet  begin de jaren ' 60 geweest zijn. Na enkele  rondjes reden we als waaghalsen reeds bovenaan  de ' virages'  zonder schrik of  paniek; het leven was mooi...   vandaar die nostalgie

De velodroom-rage in West-Vlaanderen

Wat betreft de periode voor 1900 vermelden wij alleen dat er toen met zekerheid al een soort velodroom bestond in Izegem ( in de tuinen van het kasteel “Het Blauwhuis”) en in Rumbeke. (tussen Gasthof Vijfwegen en de kasteelvijver, ten zuiden van de plaatst waar toen en nu nog de gaaipers van de Schuttersgilde Sint-Sebastiaan staat) [1]

In 1908 schoten – binnen een straal van 5 (fiets) uren- acht nieuwe pistes uit de grond. En nog voor de Eerste Wereldoorlog waren in West-Vlaanderen in totaal al zeker  dertien velodrooms ingereden: Ieper, Blankenberge, Brugge, Harelbeke, Menen, Meulebeke, Moorslede, Izegem, Rumbeke, Tielt, Torhout, Oostende en Veurne.

Ligging

Ook Ieper deelde in de wieler- en velodroomrage van begin 1900. Bij onze speurtocht naar de precieze ligging en de vorm deden we een beroep op drie essentiële bronnen, te weten getuigenissen uit de omgeving, de vorming van het terrein zelf en oude kaarten. Een verrassende ontdekking is dat de velodroom blijkt te liggen in een gracht van het 'hoornwerk van Elverdinge' een onderdeel  van de Ieperse Vaubanvesting. In het huidige stratenpatroon en de structuur van de perselen, maar vooral in de laagte van de velodroom, is de vorm van het  hoorn- werk nog merkbaar. De velodroom van Ieper  lag in het noordwesten van Ieper. In het noorden en het oosten  was hij begrensd door de huidige velodroomstraat, in het westen door de toenmalige Veurnseweg, nu de MK.Haiglaan, en in het zuiden ligt de vaart van Komen – Ieper. Bij het binnenrijden van de velodroomstraat, vanaf de Mk.Haiglaan, is er de eerste honderd meter, aan de rechterkant, een huizenrij. Daarna is er een groene zone, waarin een laagte in de vorm van een (velodroom) kuip. De vorm is nog beter te herkennen als je die bekijkt vanaf de overkant. Naast de winkel aan de Mk.Haiglaan nr.88, ligt er een eigen weg, die na een honderdtal meter leidt naar de rode brievenbus van huis nr.86. Bij die brievenbus zie je links de ‘kuip’ en rechts loopt de  oude vaart Ieper-Komen.

Getuigenissen

Een heer van 85 jaar bevestigt dat hier  inderdaad de velodroom lag en dat zijn vader vertelde dat hij ‘heel mooie dagen had’ met zijn fiets op de velodroom. Hij vertelt verder: "In die tijd was fietsen een elite sport. Een fiets was begin jaren 90 een luxe, zoals later  een auto. Rond de eeuwwisseling was de fiets een exclusiviteit voor de hoger klasse. Fietsen waren zeldzaam. Je moest die kunnen betalen. Maar dank zij een velodroom op de gemeente en de ambiance die er rond gecreëerd werd, kon ook Jan met de pet genieten van deze nieuwe sport. Na  het verval van de velodroom werd de grond rond de jaren 30 verkocht".

Van erbarmelijke  wegen naar pistes

Nu zagen ook industriëlen en notabelen ineens brood in de rage op twee wielen. De Vlaamse wegen waren erbarmelijk om er met een fiets over te rijden. De menigte samen brengen op een plaatst, op een bodem waar probleemloos kon worden gekoerst en …waar inkomgeld zou worden betaald, dat rook naar geld! Vandaar hun interesse om her en der velodrooms aan te leggen en er wielerwedstrijden  te organiseren, naar het voorbeeld  van onder meer Roubaix in Frankrijk.

De oprichtingsakte

De geschiedenis van de velodroom begint voor ons op 12 januari 1909, als de oprichtingsakte van " de Vélodrome d’Ypres, société anonyme, à Ypres"  verschijnt in het staatsblad  van 20 januari 1909. 

De n.v. werd opgericht voor 30 jaar, met mogelijkheid tot verlenging. De vierhonderdvijftig aandelen aan toonder van 100 fr.werden verdeeld onder zeven vennoten:

M.Hector Jonckheere, brouwer Rijselstraat in Ieper

M.François Hoflack, industrieel, Rijselstraat in Ieper (ook bestuurslid van Rapid-club Yprois)

Joseph De Baeck, verzekeraar, Stationslaan in Ieper

Maurice Olluyn, bakker, Boterstraat in Ieper

Albert Boone, zonder beroep, Maloulaan in Ieper

Eric Van Doorne, handelaar, Van den Peereboomlaan in Ieper

Adolf Olluyn, handelsvertegenwoordiger, Stationsstraat in Menen

Het doel van de vereniging was de constructie en exploitatie  van een velodroom in Ieper. De inbreng aan de vereniging van de zeven vennoten bestaat uit: ' hun studies, reizen en bijeenkomsten met experts omtrent het oprichten van een velodroom, huurovereenkomst van een passend terrein, het bouwcontract van een velodroom met een architect en aannemer'.

De algemene vergadering wordt jaarlijks bijeengeroepen, de derde donderdag van februari om 14h30. De agenda moet twee keer verschijnen in het staatsblad en twee keer in twee plaatselijke kranten. Aandeelhouders moeten hun aandelen 5 dagen vooraf deponeren op een bepaald adres.

De vennootschap kan geliquideerd worden in twee gevallen:

-als het huurcontract niet kan  worden vernieuwd, noch het terrein gebruikt of aangekocht

-bij volledige of aanzienlijke  vernietiging van de constructie.

In de oprichtingsakte  weten we dus  dat , net als in Moorslede, ook in Ieper de  velodroom werd opgericht door een zevental notabelen, door uitgifte van aandelen. De velodroom werd dus gebouwd voor wielerwedstrijden, maar alles wat enigszins  kan opbrengen is welkom. Zo zijn er in Ieper regelmatig paardenrennen en andere festiviteiten, die voortaan op de velodroom zullen plaatsvinden, in plaats van op de Plaine d’Amour, het huidige Minneplein of op de ‘Esplanade,  het oefenplein van de Rijschool.

Enkele kenmerken 

Afmetingen

Via de stafkaart van 1909 weten we dat de piste van de Ieperse velodroom een ovale vorm had. En op een  van de foto’s  die te bezichtigen zijn op het documentatiecentrum, staat de lengte van de velodroom:333.33 meter.

De tribune en vestiare

Bij de Ieperse velodroom stond ook een tribune. Die staat verschillende keren op foto’s van het documentatie centrum. Het is trouwens die tribune die afbrandde bij de tweede ‘match’  zoals dat toen werd genoemd

Het wegdek

Dat  het wegdek van hout  was gemaakt is te zien op de foto’s. Vanaf  1908 rijzen nieuwere vormen van openluchtbanen uit de grond.Ze hebben een wegdek  uit beton of asfalt; bij binnenbanen bestaat het wegdek uit hout.  Op deze regel maakte Ieper, net als Tielt, een uitzondering: het waren openluchtbanen, en toch aangelegd  in hout. In Tielt was de rijbaan  bedekt met een soort teer (terre of pek) die met de borstel werd opengestreken, drie lagen boven elkaar, ieder jaar te vernieuwen. Men zag dus niet  meer dat het een houten wielerbaan was. Wanneer de wielerbaan nat was, werd ze met benzine  besprenkeld en dan in brand gestoken, zodat ze in de kortste keren  droog was.Deze beschrijving van de onderhoudsmaatregelen lijkt ons interessant, omdat ook de velodroom van Ieper uit een houten piste bestond en wellicht hetzelfde onderhoud vergde. Of die maatregelen inderdaad ook in Ieper genomen werden, weten wij niet. Wat wij wél weten is dat er met de houten piste in Ieper problemen zijn geweest. Wij lazen dit in een bericht in de Poperinghenaere van 18/6/1911: halverwege de reeks   moest de stayerskoersen ophouden omwille  van de slechte toestand van de piste. Na herstel werd verder ‘gelopen’

In Menen was er een betonnen velodroom, een luxe in die tijd!

Bleek weldra dat niet alles ‘Rozegeur en Zonneschijn’ was. Zoals dat gewoonlijk gaat met te hoog gespannen verwachtingen, wij kunnen hier even  herinneren  aan de huidige beursmalaise in de informatie technologie!!….   U leest  daarover in deel 2: De  teloorgang van de Ieperse Velodroom.

Wat is een velodroom

Het gaat om een ovale,  al of niet in een gebouw ondergebrachte renbaan voor wielrenners, oorspronkelijk gebruikt als rijwielschool, thans uitsluitend dienend voor wielerwedstrijden.  

De Fiets als status symbool  verdwijnt

Voor de eeuwwisseling was de fiets meer een exclusiviteit voor de hogere klasse.

Maar enkele  mensen uit de gegoede  burgerij konden zich een ‘dergelijke zottigheid’ veroorloven. Fietsers werden in die tijd  tot de revolutionaire en zelfs snobistische jeugd gerekend. De fiets was een stukje spitstechnologie, nieuw en vooruitstrevend.

Zeker nadat de hoge bi’s -  die eigenlijk niet zolang werden gebruikt – plaats maakten voor lagere safety-fietsen, paste dit goed bij het imago van de bourgeoisie. De gemiddelde  Vlaming was niet in staat  zich een fiets aan te schaffen.  Het platteland werd nauwelijks door het fenomeen beroerd.

Pas vanaf 1880 groeide het aantal liefhebbers dat de tweewieler gebruikte om zich te amuseren. Er werden clubs gesticht en tijdens de zomer werden er in steden en gemeenten wielermanifestaties georganiseerd.‘Het volk stroomde er naar toe als naar ommegangen !’ zo staat in een aantal kronieken beschreven

Van een verzetje voor de rijkeluiszoontjes  was de tweewieler het symbool geworden van de sociale opgang van de lagere klassen. Voor de gewone man groeide de fiets uit tot het vervoermiddel bij uitstek. Zijn fiets was zijn vrijheid! De  plattelands bevolking  (fabrieksarbeider)  kon zich vlugger verplaatsen en was  niet meer gedwongen om  te verhuizen naar  de stad.

Iepers paradepaardje

De Ieperse velodroom werd niet alleen gebruikt om baanwedstrijden te organiseren, maar het middenveld van de velodroom werd gebruikt door de High-Life van de Ieperse Rijschool(2) , die er  internationale wedstrijden en luisterrijke manifestaties organiseerde. Voor hen was alleen pracht en praal troef. Officieren, Onderofficieren en Brigadiers van de bereden eenheden kregen in Ieper hun opleiding. Ook de instructeurs werden in Ieper gevormd en dierenartsen, smeden en trompetblazers opgeleid. 

 

 

 

 

 

Al die tijd zorgde de militaire aanwezigheid  dus voor een niet te onderschatten economische bedrijvigheid in de hallestad. Ook de stadsfinanciën deden er voordeel aan, want er werden vergoedingen uitbetaald a rato van het aantal gekazerneerde manschappen en het aantal gestalde paarden.De 'klasse' van het publiek dat eveneens gebruik maakte van de velodroom, omgetoverd tot  hippodroom, valt  af te lezen op de  afbeeldingen. We zien ook de speciale overstapplaatst in de vorm van een trap, voor paarden en supporters die het middenveld moeten bereiken waar zich de hippodroom bevond.De (Franssprekende) Ieperse "bourgeoisie" was dan ook present tijdens de springwedstrijden  of "Concours Hippique" zoals deze van 18 juli 1909.           

 

 

Ontstaan en mythe's van de Flandriens is verplaatst naar  deel 3 !!!!

 

Het boek van grote en kleine  wielergoden:  Moorslede bakermat van wielersport  van  R.Houthaeve is daarover bijzonder interessant.Rond de eeuwwisseling was het even stil op het front. Maar vanaf 1907 maakten de successen van de West-Vlaamse wielrenners  zoals  de Moorsledenaars  Vanhauwaert en Messelis de Rumbekenaar Odiel De fraye , Odiel Wancour van Wervik en de Ieperling  Arthur Vander Stuyft, van de wielrennerij een nieuw soort volksvermaak.

De Ieperse coureur Arthur Vander Stuyft

In West-Vlaanderen kende, begin jaren negentig van de negentiende eeuw de belangstelling voor het wielrennen een eerste opflakkering, maar rond de eeuwwisseling was het vuur alweer gedoofd In 1903 ging de Belgische driekleur naar Arthur Vander Stuyft, (foto) een telg uit een Ieperse familie, maar geboren in Essen omdat zijn vader Fritz ( die deelnam aan Bordeaux-Parijs in 1893) tewerkgesteld werd als douanier aan de Belgisch- Nederlandse grens. Arthur behaalde brons op het WK-podium in 1904, zilver in 1906 en opnieuw brons  in 1908.

De openingsmatch

Pas begin januari 1909 werd de ‘S.A. Société du Vélodrome’ opgericht en al op 4 april 1909 vindt de opening plaats. Het wordt een ‘match’ waarbij de Ieperling Arthur Vanderstuyft wordt aangekondigd als ‘ recordman’. Hij was zowel een goeie wegrenner, baanrenner als stayer.

Een abonnement voor de velokoersen die georganiseerd worden door de ‘Société du Vélodrome kost 10 fr. Een gewone arbeider verdiende rond 1900,  1 fr. per dag

 

De officiële opening was pas achter de rug of de velodroom kreeg al een eerste opdoffer van formaat te verwerken. Door een voor ons onbekende oorzaak stond de tribune in brand op het ogenblik dat de derde  rit van de Ronde van België er zou aankomen, op 22 mei 1909

Zaterdag  22 mei 1909:  De tribunebrand...

In mei 1909  nam Cyrille Van Hauwaert deel aan de Ronde van België. Er waren zes ritten: Brussel-Antwerpen, Antwerpen-Ieper, Ieper-Charleroi, Charleroi-Namen, Namen- Verviers en Verviers-Brussel. Hij won twee ritten : Antwerpen-Ieper en Charleroi -Namen. Toen de renners de velodroom van Ieper binnenreden stond  de tribune in brand. Aan de kop reden Cyrille Van Hauwaert, Jules Messelis en  Paul Duboc. Een getuige verklaarde:'De mannen sprintten door de vlammen dat het eerd had en Cyriel won van zijn leerling Messelis.'   De organisatoren besloten echter 's ander- daags een herkansing te  laten doen over één kilometer onder de renners die door de brand belet werden in de velodroom te komen.                         

Op 20 juni was de piste al hersteld, want er werd al  weer een match aangekondigd, met Jan Olieslagers in vedette. 'Hij zal er van de partij zijn op zijn Pneu Colonial'. Jawel, het gaat om de Olieslagers, de wereldrecordhouder vliegen, met 625 km in 7 uur en 18 min., die in 1917 behoorde tot de jagersgroep Nieuport en 6 officiële overwinningen in luchtgevechten behaalde. Onder de deknaam John Max wan hij talrijke wielerwedstrijden, werd in 1900 Belgisch kampioen motorrennen, en won in 1904 in deze tak van de sport de wedstrijd Parijs-Bordeaux -Parijs.Ook op 11 juli waren er 'Grandes Courses pour débutants et amateurs+ milliers de spectateurs au Véldrome d'Ypres. Grand Match derrière grosses motocyclettes'.Op 15 augustus en op 26 september is er nog een Grande Course de 100 km.

Activiteiten in 1910

Omdat de velodroom een openluchtgebeurtenis was, vonden er tijdens de winter geen koersen plaats. In de lente, van zodra de temperatuur het toeliet, werd het nieuwe baanseizoen daarom telkens weer  officieel geopend. Het tweede werkjaar  wordt ingezet  op zondag 3 april 1910. Op het programma staan 3 manches achter zware motocycletten 15, 20 en 25 km, met deelname van Platteau Eugène van Menen, Marcelli Jeran van Roubaix en Achiel Tichon van Namen. Er is een koers voor professionelen van 2^de categorie en een match  voor zware motoren, ' reserve'  aux  entraîneurs, 5 km' Een uitgebreid verslag leert ons dat niettegenstaande het nog koud was, er veel volk was opgekomen. En belangrijk: geen enkel accident, noch incident, noch 'panique' nog 'incendie'. De velodroom van Ieper is in staat een feest te organiseren, zonder dat er bloed vloeit van die ongelukkige renners!.

Het programma voor de rest van het jaar

• Op 19 juni 1910 krijgen we een verslag  van ' la réunion de Dimanche dernier' De renners gaven een voorstelling 'où des coureurs - et des meilleurs- ont fait une de ces exhibitions qui feront date dans les annales du V.Y.' Het werd een rendez-vous tussen  de kampioenen. De wedstrijden: Course de abonnées, avec 3 primes, 3 kilomètres( 15 tours) - Course pour débutants licenciés, en 2 series, par élimination - Course de vitesse pour professionnels. 1.000 mètres (3 tours) - Course de prime pour professionnels: 10 km. (30 tours). Er was veel volk, maar niet voldoende. De vraag wordt gesteld waaraan dit te wijten is. De vrees voor een onweer of was het omdat er geen zware motoren meereden?

• Een aankondiging voor zondag  3 juli 1910: koers van 100 km met premie elke 5 km, voor professionelen, met deelname van Arthur Vander Stuyft, wereldrecordman; Jules Messelis, winnaar van Brussel-Roubaix; Marcel Buysse, winnaar vande 2-uren koers van Roubaix, en verder A.Spiessens Barendse- M.Debaets- H.Burggraeve- Verschoore -Carpentier  en Vandaele.

• In Le Progrès van 2 oktober  lezen we een verslag over de ' Journée du 5 septembre', 4 weken na de wedstrijd. Alle rangen en standen komen dus naar de velodroom. Er is ook sensationeel nieuws. De Vlaamse velodrooms gaan zich syndiceren en een reglement opstellen ten opzichte van het werven van coureurs. Gedaan met de "Fixe" om te starten. Er moet gereden worden voor zijn geld. De coureurs worden alsmaar minder sportief, maar ook de supporters. Publiek betaalt  voor sensatie. Alleen  wanneer de renners moeten vechten en sensatie brengen, zullen de supporters opnieuw opdagen, zoals de eerste dagen.

• Op 6 november 1910 spreekt Le Progrès over de laatste bijeenkomst van het seizoen. Er was zeer veel volk, en Cyrille Van Hauwaert, de koning van de weg, won van Vandenberghe. Het comité van den Vélodroom wordt bedankt voor de inspanningen, maar men hoopt voor volgend jaar dat de bijeenkomsten nog meer gevolgd zullen worden.

 

 

 

 

 

 

 

Activiteiten in 1911

De activiteiten op de velodroom beginnen met een voetbalmatch tussen  Kortrijk en Ieper. Als Ieper zich wil klasseren voor de finale van het kampioenschap, moeten ze winnen.

De jaarlijkse openingskoers op de velodroom was voorzien op '9 april' maar moest, wegens de slechte weersomstandigheden uitgesteld  worden tot tweede Paaschdag maandag 17 April  om 2 uur 45 . De reden was het slechte weer , maar het artikel eindigt met de overtuiging  dat het maandag niet zal regenen. Opvallend hoeveel keren  we in 1911 dat geweekklaag lezen over het slecht weer op dagen dat er in de velodroom gekoerst wordt. Het ging om een wedstrijd  voor beginnelingen en voor stayers. Tichon kreeg applaus van 'depuis les gradins du populo jusqu'à la tribune du high-life'

                                              

En inderdaad, op maandag 17 april heeft de openingsmatch plaatst. Het werd een dag zonder regen. Er was een koers voor beginnelingen en een koers van 100 km achter zware motoren. Tichon was overwinnaar, en het publiek was tevreden. De uitslagen en verslagen worden héél uitgebreid weergegeven in de kranten.

De andere matchen voor 1911

1. Zondag 21 mei werd het kampioenschap van Vlaanderen betwist op den velodroom van Yper. De koersen hadden veel bijval en de poperinghenaar  van 28 mei geeft den uitslag.

2. Ook op zondag 11 juli reed Tichon een prachtige koers, maar daar het te gevaarlijk was, verdedigde Goor zijn kans niet. De reeks stayerskoersen moest halverwege opgehouden worden door de slechten toestand van de piste. Ze werd hersteld  en een 3° reeks van 25 km kon nog worden geloopen.

3. Op 6 Oogst heeft te Yper ene zes uren koers plaats per equipe. Er zijn 9 equipes aangeworven Men houdt er al rekening mee dat het weder kan slecht zijn. In dit geval zal de  koers plaats hebben op maandag.  

Meer wieleractiviteiten hebben we niet gevonden, noch in Journal d'Ypres, noch in de Poperinghenaere.

Wel verschenen  nog heel wat berichten omtrent de openbare verkoping van de velodroom. 

HET EINDE  VAN DE IEPERSVELODROOM  IS DEEL 2

 

De Ieperse coureurs periode 1930-1940 is  in voorbereiding !                            

---