Studies

Op deze pagina vind je boeiende en relevante artikelen, historische studies, essais,
scripties en andere interessante bijdragen die we, met de toestemming van
de auteurs (waarvoor dank), op de website mochten plaatsen.
Voor in het Nederlands vertaalde bronteksten verwijzen we je naar de pagina ‘Bronteksten’.

Bronteksten | Studies

Om de documenten op deze pagina’s te kunnen lezen moet Adobe Reader geïnstalleerd zijn op je computer. Je kan het programma gratis downloaden via deze link:

Get Adobe Reader

Studies

Beyer  de Ryke Berkvens Albedun Register
Van Mani tot Nicetas      

Top

De Middeleeuwen en hun religieuze dissidenten:
Katharen en Begijnen, 11de-14de eeuw
Benoît Beyer de Ryke

In een eerste fase stellen we de nieuwe tendenzen in de geschiedschrijving van de middeleeuwse ketterijen voor. We kunnen deze bestempelen als een ‘copernicaanse revolutie’ in het benaderen van het ketters gegeven: in plaats van te vertrekken van de ketterij zelf, heeft men meer aandacht voor het anti-ketterse discours van de Kerk die de ketterij tot leven roept om haar macht te consolideren.

Daarna, om deze nieuwe benaderingswijze te illustreren, zullen twee bijzondere gevallen van middeleeuwse ketterij aan bod komen, nl. het katharisme en de begijnenbeweging. Voor elk van hen zullen we de doctrine voorstellen zoals we ze kennen (en we weten daarbij dat de bronnen meestal afkomstig zijn van zij die ze bestreden), en daarna hebben we het over de repressie waarvan de ketters het voorwerp waren vanwege de kerkelijke overheid.

Het besluit dringt zich dan duidelijk op: er bestaat alleen ketterij daar waar de Kerk of de politieke macht haar doen bestaan.

Beyer de Ryke
De Middeleeuwen en hun religieuze dissidenten:
katharen en begijnen,
11de - 14de eeuw.

Top

Philippus Van Limborch
en zijn Historia Inquisitionis (1692)
Christiane Berkvens-Stevelinck

De Inquisitie was, na de kruistocht, het tweede wapen waarmee de rooms-katholieke kerk de ketters te lijf ging. Bovendien was het een veel doeltreffender wapen. Het katharisme bestuderen is dus onmogelijk zonder ook de Inquisitie van naderbij te bekijken. Een Nederlander van Vlaamse oorsprong, Philips Van Limborch, is ons hierin meer dan drie eeuwen geleden voorgegaan.

Prof. dr. Christiane Berkvens-Stevelinck, die geschiedenis doceert aan de Universiteit van Nijmegen, schreef over hem een artikel in het tijdschrift Heresis, uitgegeven door het Centre d’Etudes Cathares in Carcassonne.

Wij danken haar, evenals de redactie van Heresis, voor de toelating om dit artikel grotendeels te mogen publiceren in vertaling. Deze vertaling wordt gevolgd door een hoofdstuk uit de Historia Inquisitionis dat, als eerbetoon aan deze pionier, voor het eerst uit het Latijn in het Nederlands werd vertaald.

Berkvens
Philippus Van Limborch
en zijn Historia Inquisitionis
(1692)

Top

De ridders van Albedun (Le Bézu), 1064-1594
Willy Vanderzeypen en Yves Van Buyten

Le BézuVoor wie zich de voorbije jaren heeft laten meeslepen door de verhalen over het ‘mysterie’ van Rennes-le-Château zal Le Bézu geen onbekende naam zijn. Reeds in het in 1982 verschenen The Holy Blood and the Holy Grail wordt het genoemd als een commanderij van de tempeliers, een commanderij die op mysterieuze wijze (hoe kan het ook anders...) gespaard zou geweest zijn van de razzia’s van 13 oktober 1307 toen alle tempeliers op bevel van Filips de Schone werden aangehouden. Henry Lincoln en zijn co-auteurs gingen op onderzoek uit en ‘ontdekten’ dat de vierde grootmeester van de orde, Bertrand de Blanchefort, die meteen kathaarse sympathieën kreeg toegedicht, afkomstig was uit Blanchefort, vlakbij Le Bézu en Rennes-le-Château. Maar Lincoln en co hebben hun huiswerk niet goed gemaakt. Er zijn in Frankrijk namelijk nóg plaatsen die Blanchefort heten en de vierde grootmeester van de orde was helemaal niet afkomstig uit de Razès.

En Le Bézu...
Naar aanleiding van een vraag op ons forum trok onze man in het zuiden, Willy Vanderzeypen, naar de burcht en dook vervolgens in de archieven. Hij stootte daar op een heel ander Le Bézu.
Samen met zijn vrouw Gerda en co-auteur Yves Van Buyten schreef hij dit verslag.

Albedun
De Ridders van
Albedun (Le Bézu)
1064-1594

Top

Katharen in Europa. Kruistochten en Inquisitie 1209-2009
Register van persoonsnamen
Yves Van Buyten & Willy Vanderzeypen

Tot op vandaag is Katharen in Europa. Kruistochten en Inquisitie 1209-2009 van Yves Van Buyten en Willy Vanderzeypen de meest complete Nederlandstalige studie over het katharisme in al zijn verschijningsvormen.

Wie het boek wil gebruiken voor verdere studie of onderzoek, maar ook wie gewoon snel een bepaalde referentie wil opzoeken, zal zeker baat hebben bij dit Register van persoonsnamen.

Let wel, het gaat hier om de uitgave uit 2009 die verscheen bij uitgeverij SociuS in Castelnaudary.

Berkvens
Katharen in Europa
Kruistocht en Inquisitie 1209-2009
Register van persoonsnamen

Top

Van Mani tot Nicetas...
Een overzicht van negen eeuwen religieus dualisme
Michel Gybels

Bij de studie van het katharisme worden we regelmatig geconfronteerd met de bewering dat die religieuze dissidentie in verband stond met het oude manicheïsme en dat de katharen navolgers waren van de leer van Mani. Die bewering werd in hoofdzaak gevoed door de polemische geschriften van bestrijders van het katharisme, zoals dat onder meer het geval was bij Durand van Huesca in zijn Liber contra manicheos (1223) en bij verschillende inquisiteurs, waaronder Bernard Gui die in zijn Practica inquisitionis heretice pravitatis (1323) het eerste hoofdstuk volledig wijdde aan de “dwalingen van de manicheeërs van deze tijd”.

Zelfs in meer recente tijden bleef die vermeende connectie tussen manicheeërs en katharen hardnekkig voortleven, zoals o.a. bij Charles Schmidt (1812-1895) die in zijn boek Histoire et Doctrines des Cathares (1848) nog altijd stelde dat de Italiaanse katharen hun afstamming terugvoerden op de manicheeërs. Pas vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw leveren onderzoekers het bewijs dat het manicheïsme geen uitstaans had met het katharisme.

De bedoeling van deze studie is dan ook om orde op zaken te stellen en een wetenschappelijk gefundeerd licht te laten schijnen op die oude religieuze dualismen. We beginnen met de figuur van Mani (216-276), profeet en stichter van het manicheïsme, en eindigen met Nicetas en de herstructurering van de westerse kathaarse kerk in 1167.

Berkvens
Van Mani tot Nicetas...
Een overzicht van
negen eeuwen religieus dualisme

Top

Bronteksten | Studies