Nederlandse Boeken

| Terug |

Rene WeisRene Weis
DE LAATSTE KATHAREN
Geloof, seks en heldenmoed in een middeleeuwse Franse gemeenschap

Vijfentwintig jaar na het verschijnen van Emmanuel Le Roy Ladurie’s meesterwerk ‘Montaillou’ doet René Weis het hele verhaal nog eens dunnetjes over. Ook dit boek behandelt de laatste ‘opflakkering’ van het katharisme in het begin van de 14de eeuw, zeer beperkt in tijd en plaats. Weis heeft deze periode ongetwijfeld grondig geresearched waarbij hij zich voornamelijk op inquisitiebronnen heeft gebaseerd. Hij heeft ook veel tijd doorgebracht in de streek en is op zoek gegaan naar de historische plaatsen uit de geschiedenis van Montaillou.

Maar dat is nu precies ook het zwakke punt van het boek. Wie uitsluitend de ‘periode Montaillou’ bestudeert met de bedoeling zo iets over het katharisme te leren is verkeerd bezig en dat wordt hier overduidelijk geïllustreerd. Het begint al bij de inleiding: “... Vrouwen werden derhalve bestempeld als een instrument van de zondeval en een schepping van de duivel. Ondanks deze vrouwenhaat waren er kathaarse perfectae geweest in de periode voorafgaand aan de val van Montségur in 1244...”

Die ‘vrouwenhaat’ vinden we terug bij de rooms-katholieke kerk en daardoor ongetwijfeld ook voor een stuk in de middeleeuwse samenleving maar niet bij de katharen, het is een raadsel waar Weis deze onzin vandaan heeft. ‘Les Femmes Cathares’, het schitterende werk van Anne Brenon over de rol van de vrouw in het katharisme, is opgenomen in de bibliografie aan het einde van het boek maar blijkbaar heeft Weis het zelf niet gelezen. ‘Perfectae’ of bonnes femmes zijn er namelijk altijd geweest, ook na de val van Montségur, en precies zij waren in hoge mate verantwoordelijk voor de doorbraak van de religie in de Languedoc.

Door de voortdurende repressie van de Inquisitie waren er in het begin van de 14de eeuw nog nauwelijks bons hommes of bonnes femmes om de kathaarse boodschap uit te dragen. Die enkelingen gaven steeds meer hun persoonlijke interpretatie aan het kathaarse gedachtegoed, een gedachtegoed dat meer en meer verwaterde. Bélibaste, de laatste bon homme, was een ongeletterde herder die tijdens zijn prediking ruim uit zijn fantasie putte. Als Weis echt het katharisme wou bestuderen, dan had hij zijn werkterrein naar het begin van de 13de eeuw moeten verplaatsen.

Het boek geeft dus een totaal vertekend beeld van het oorspronkelijke katharisme en maakt er dikwijls gewoon een karikatuur van. Het mooiste voorbeeld daarvan vinden we op de achtercover van het boek waar een Engelse recensie uit The Sunday Times geciteerd wordt: “Briljant reconstrueert René Weis de persoonlijke machinaties en seksuele intriges waarmee de katharen Montaillou veroverden, voordat ze het slachtoffer van de Inquisitie werden.” Ziedaar de reden van het succes van de katharen: persoonlijke machinaties en seksuele intriges. Bedankt René Weis!

Er lkan ook wat verwarring ontstaan rond de naam die Weis aan het gebied geeft waar de geschiedenis zich afspeelt: ‘Sabarthès’. Die naam wordt nu nog gebruikt voor de streek ten zuiden van Tarascon-sur-Ariège, rond de kapel van Notre-Dame de Sabart, maar in de vroege middeleeuwen sloeg die op een veel groter gebied, de hele Ariège-vallei van de bron tot en met de stad Foix. Door het ontstaan van het graafschap Foix in de 11de eeuw raakte de naam in onbruik. Weis koppelt die nu plots aan de 14de eeuw.

‘De laatste Katharen’ had een aanrader kunnen zijn maar de talrijke ontsporingen geven toch aanleiding tot enig voorbehoud. Voor wie geïnteresseerd is in de middeleeuwse dorpsgeschiedenis van Montaillou blijft Emmanuel Le Roy Ladurie de beste keuze.

(Het Spectrum - 2001 - ISBN 90-274-6632-7)

| Terug |