Penne d’Albigeois (Tarn)

Vorige | Overzicht | Volgende

Het woord pen is van Keltische oorsprong en betekent hoogte of top. De naam zou erop kunnen wijzen dat de site in de vallei van de Aveyron reeds in de Romeinse periode (of zelfs eerder) een oppidum huisvestte. Men mag Penne d’Albigeois niet verwarren met Penne d’Agenais.

In 580 wordt er in het dorp een eerste kerk gebouwd met toelating van de bisschop van Albi.

Penne d’AlbigeoisIn 825 moet er op de rots een primitief feodaal kasteel hebben gestaan dat wordt vermeld in verband met de doortocht van koning Pepijn van Aquitanië.

De eerste uit de bronnen gekende Occitaanse heer is Godfried (Geoffroi), die graaf Raimon IV van Saint-Gilles en Toulouse volgt tijdens diens eerste kruistocht naar Palestina in 1096.

In 1109 leggen de heren van Penne een eed van trouw af bij burggraaf Trencavel van Albi. Het katharisme kan zich kort nadien gemakkelijk in de streek installeren.

In 1140 krijgen de tempeliers van de commanderij van Vaour rechten in Penne.

Vanaf 1180 verschijnen ook de Armen van Lyon (waldenzen) in de regio.

Penne d’Albigeois

Voor de kathaarse kerk van Albi blijft Penne een belangrijke plaats tijdens de clandestiene periode, het is trouwens de zetel van een kathaarse diaken. De kasteelvrouwe is eerst gelovige en wordt daarna bonne femme. In het dorp zijn lange tijd meerdere kathaarse huizen geopend.

Penne d’Albigeois
Herstellingswerken aan de buitenmuur van de burchtkapel.

In het begin van de kruistochten tegen de albigenzen slaagt Simon van Montfort er niet in om Penne in te nemen ondanks een langdurige belegering en bombardementen vanuit het dorp die echter weinig schade aanrichten. De routiers onder leiding van Hugo van Alfaro verdedigen zich heldhaftig. Montfort is verplicht om over te gaan tot onderhandelingen. De heren van Penne zullen zich later ook onderscheiden tijdens de verdediging van de stad Toulouse tegen de Fransen.

Amaury van Montfort maakt zich in 1223 korte tijd meester van Penne.

In het Verdrag van Parijs (1229) wordt Penne expliciet vermeld en de graaf van Toulouse wordt verzocht om het af te staan aan de Franse koning, wat wellicht niet gebeurt. Het langste artikel van dat verdrag handelt uitsluitend over Penne.

In 1240 worden er nog steeds belangrijke bons hommes in Penne gesignaleerd.

In 1243 wordt Raimon VII van Toulouse in het Verdrag van Lorris opnieuw aangemaand om Penne af te staan, maar de heren Olivier en Bernat gehoorzamen niet waardoor de graaf vijf jaar later zelf Penne moet belegeren om aan zijn verplichtingen te voldoen.

Pas in 1251 onderwerpen de heren van Penne zich definitief aan graaf Alfons van Poitiers die de plaats en de bevolking gaat bevoorrechten, het kasteel nog beduidend laat vergroten en versterken en er zelfs het archief van zijn graafschap in opbergt.

Bij de dood van de kinderloze Alfons en Joan van Toulouse in 1271 wordt Penne samen met het volledige graafschap eigendom van de Franse kroon. Een overloper vertelt aan de Inquisitie de betrokkenheid van de heren van Penne in de kathaarse zaak.

Penne d’Albigeois Penne d’Albigeois
De herstellingswerken aan de buitenmuren van het centrale woongebouw.  

In 1365 wordt Penne ingenomen door de Aquitaanse kapitein Mongat in opdracht van de Engelsen. Negen jaar later zullen de Fransen hem verdrijven maar de Engelsen komen terug en bezetten Penne van 1384 tot in 1451.

In de 16de eeuw is Penne nog even het strijdtoneel tussen katholieken en protestanten tijdens de Godsdienstoorlogen. In 1562 wordt Penne belegerd en ingenomen door de katholieken die 700 verdedigers terechtstellen, waaronder de vrouwen die meegevochten hebben.

Daarna wordt de plaats eeuwenlang vergeten.

Penne d’Albigeois Penne d’Albigeois
Ingangspoort van het lager gelegen castrum, waarop vroeger een imposant poortgebouw stond.

Door de werken uitgevoerd in opdracht van Alfons van Poitiers, de laatste graaf van Toulouse (1249-1271), is het kasteel van Penne d’Albigois in de Tarn een prachtig voorbeeld van de militaire koninklijke architectuur uit de 13de eeuw. Het is gebouwd op een rotssokkel met twee hogere bulten en schrikt alleen al door zijn natuurlijke positie mogelijke belegeraars af. De hogere bergen aan de rand van de vallei waarin de rotssokkel van Penne geïsoleerd ligt, zijn voldoende ver verwijderd om geen efficiënt bombardement met katapulten mogelijk te maken.

Het kasteel verheft zich bovendien 120 meter boven een meander van de Aveyron. Ondanks de uitzonderlijke natuurlijke verdediging van de site hebben de ingenieurs en architecten van graaf Alfons de bestaande versterking van de Occitaanse heren zeer grondig gewijzigd.

De huidige eigenaar, Axel Letellier, zag de ruïne voor het eerst toen hij tien jaar oud was. Zijn vader was architect bij de overheid en verantwoordelijk voor de restauratie van het stadje Saint-Antonin-Noble-Val. Ze woonden in Montauban en reden dus dikwijls langs Penne.

Axel studeerde voor architect in de prestigieuze school van Chaillot te Parijs en specialiseerde zich in historische monumenten. In 2006, amper 30 jaar oud, realiseert hij eindelijk zijn kinderdroom en koopt de kasteelruïne van de plaatselijke vereniging, samen met nog een huis aan de rand van de rotswand dat hij met zijn vrouw Sophie restaureert en inricht.

Hij trommelt een dertigtal vrijwilligers in het dorp op die hem helpen met het verwijderen van de begroeiing die de site overwoekert, stelt een dossier op om subsidies te verkrijgen en voorziet tien werkcampagnes gedurende vijf jaar. De werken vangen reeds aan tijdens de winter. Een helicopter tilt 70 ton materiaal op het plateau. Een steenhouwer wordt in vaste dienst genomen.

Penne d’Albigeois Penne d’Albigeois
Verdedigend voorkasteel (châtelet) van het burchtcomplex met daarvoor een verdwenen droge gracht en ophaalbrug.  

Men begint met de consolidatie van de kapel. Vanaf de herfst 2008 werkt men aan de enige ingangspoort ten zuid-westen van het kasteel, verdedigd door twee torens, een vierkante en een ronde, en een inspiratiebron voor de ingenieurs van de Porte Narbonnaise te Carcassonne. De sporen van de laatste gevechten in 1586 tussen protestanten en katholieken zijn nog zichtbaar door de kleuring van de stenen rond de poort door het vuur.

Op het gelijkvloers van de ronde toren bevindt zich een zaal met bogengewelf waarvan het metselwerk nog vrij intact is. Dat is samen met de citerne het best bewaarde element van het reusachtige gebouwencomplex.

Het onderwerp van de volgende campagne is het woninggebouw dat net achter het defensieve voorkasteel ligt en duidelijk een restant is van de oudere Occitaanse burcht.

De ruïnes verbergen nog enorm veel geheimen die pas in de loop der jaren door de werken en archeologische opgravingen zullen ontdekt worden. Enkele eerste peilingen zijn reeds uitgevoerd.

Vanaf 2010 wil de eigenaar het kasteel open stellen voor het publiek na de meest dringende werken en rekening houdend met de veiligheid van de bezoekers. Het geheel restaureren lijkt voorlopig een utopie te zijn, al dachten we dat tien jaar geleden ook van Saissac. Het wordt alleszins nog jarenlang wachten op de rapporten van de archeologen.

Penne d’AlbigeoisHet dorp onderaan de rots heeft zijn middeleeuws karakter perfect behouden en het is er aangenaam labyrinthen in de kleine en soms steile straatjes.

Penne d’Albigeois

Archeologische peiling in het hoekgebouw van het voorhof
Links: Hoofdingang van het castrum met later gebouwde klokkentoren. Het dorpspleintje daarvoor was vroeger een droge gracht met ophaalbrug.

Foto's, research en tekst (augustus 2009):
Willy Vanderzeypen
en Gerda Vancayzeele

Vorige | Overzicht | Volgende