Puilaurens (Aude)

Vorige | Overzicht | Volgende

Gelegen op een rotskam, hoog boven de vallei van de Boulzane, was het kasteel van Puilaurens gedurende meer dan vier eeuwen de meest zuidelijk gelegen fortificatie van Frankrijk. De burcht controleerde vooral de vallei van de Boulzane maar kon tegelijk de doorgang van de Fenouillèdes naar de Corbières volledig afsluiten, waardoor haar strategische positie dan ook van bijzonder groot belang was.

PuilaurensDit werkelijke arendsnest was tevens een van de belangrijkste kathaarse verzetshaarden, zelfs Simon de Montfort heeft het nooit kunnen innemen.

Op toeristisch gebied is Puilaurens vandaag een van de bekendste grote sites in de regio, elk jaar goed voor heel wat bezoekers.

Historische situering

De naam Puilaurens wordt voor de eerste keer in de geschiedenis vernoemd in 958 in een eigendomsakte van de abdij van Saint-Michel-de-Cuxa. In een pauselijke bul van paus Johannes XV uit 985 is er voor het eerst sprake van een versterkte vesting in Puilaurens.

Oorspronkelijk behoorde Puilaurens tot het gebied van de heren van Fenouillet in de nabijgelegen Corbières, om in de 12de eeuw over te gaan naar het koninkrijk Aragon, waar de burcht een grote strategische rol speelde bij de bewaking van de grensstreek.

Gedurende de eerste jaren van de Albigenzische kruistocht werden de regio's van de Peyrapertusès en de Fenouillèdes relatief gespaard van de terreur en de oorlog die de ganse Languedoc teisterden. Wanneer Guilhem de Peyrepertuse zich in 1217 uiteindelijk moest onderwerpen aan Simon de Montfort, was Pèire Catala, de eerst gekende kasteelheer van Puilaurens, hiervan getuige. Die overgave was echter louter voor de vorm want in 1229 hervatte Guilhem de Peyrepertuse, samen met enkele ridders faidits, de strijd tegen de Franse bezetter en nam hij tegelijk het kasteel van Puilaurens in bezit. Tal van katharen vonden hier een schuilplaats. Wat er nadien met Puilaurens is gebeurd is jammer genoeg niet te reconstrueren. Wel staat het vast dat de burcht tussen 1246 en 1250 in handen viel van koning Lodewijk de Heilige van Frankrijk, die aan de seneschalk van Carcassonne opdracht gaf om het kasteel verder uit te breiden en te versterken. Met het Verdrag van Corbeil in 1258 werd de burcht van Puilaurens een bastion van groot militair belang op de grens tussen Aragon en Frankrijk. Vanaf dan was er een belangrijk militair garnizoen gelegerd.

Onder koning Filips III de Stoute werden in de 13de eeuw belangrijke verbouwingswerken uitgevoerd aan het kasteel. Gedurende de ganse 15de en 16de eeuw moest Puilaurens heel wat Spaanse aanvallen afslaan. In 1659, bij het Verdrag van de Pyreneeën, verloor de burcht haar strategisch belang, werd militair gedeclasseerd en verviel in de loop der eeuwen tot de ruïne die we nu nog kunnen bezoeken.

Puilaurens Puilaurens

Beschrijving van de site

Om de burcht van Puilaurens te bereiken volg je vanuit Quillan de D117 richting Axat via de mooie Défilé de Pierre-Lys. In Lapradelle is er een afslag naar rechts en leidt een goede asfaltbaan probleemloos naar de hooggelegen site (volg de wegwijzers Château de Puilaurens). Boven vind je een grote parking en een mooi onthaalpaviljoen waar je een ticket kunt kopen om de site te bezoeken.

Puilaurens Puilaurens

Een rotsachtig klimmend pad leidt vervolgens tot aan de eerste verdedigingswerken van het kasteel. Wat je hier ziet is een zeldzaam staaltje van middeleeuws defensief bouwen, een soort van zigzag omwalling bestaande uit negen ‘verdiepingen’ die men chicanes noemt. Nergens in de Languedoc is dergelijke fortificatie bewaard gebleven. Deze constructie moest ervoor zorgen dat bij een aanval de toegang tot de burcht in eerste instantie erg werd bemoeilijkt door boogschutters die zich kriskras achter de muren konden verschansen en pijlen afvuren op hun belagers. De grote schietgaten in die muren dateren waarschijnlijk uit de 17de eeuw wanneer er reeds vuurwapens werden ingezet.

Vooraleer je de toegangspoort tot de site betreedt zie je aan de rechterkant nog een barbacane of voorfortificatie, eigen aan de meeste burchten uit die periode. Eens de toegangspoort voorbij, kom je op een kleine versterkte binnenkoer waarvan de muren voorzien zijn van een twaalftal schietgaten. De toegang tot de eigenlijke burcht kon hier nog worden afgesloten door een tweede poort.

Puilaurens Puilaurens

Voorbij deze koer bereik je dan de grote binnenplaats van de burcht met tal van verdedigingstorens en een omwalling met kantelen die dateert uit de 13de eeuw, gebouwd op initiatief van koning Filips III de Stoute. De omwalling wordt aan de oostkant gedomineerd door een tweede muur met in het centrum een vierkante donjon. Vooral de eerste omwalling van ruim 200 meter was van groot militair belang door zijn rondgang met talrijke kantelen die nog in goede staat bewaard zijn gebleven. In die rondgang werden twee massieve torens gebouwd die naar binnen zijn gericht. In de verste toren, aan het uiteinde van de grote binnenplaats, bevindt zich een poterne of sluippoort die uitgeeft op het ravijn. Van daaruit heb je een prachtig zicht op de vallei van de Boulzane (wees hier zeer voorzichtig - zeker te mijden door mensen met hoogtevrees).

Puilaurens Puilaurens

Op de grote binnenplaats zie je ook nog heel wat overblijfselen van onderaardse voorraadkelders of magazijnen die voor het merendeel ingestort en niet meer toegankelijk zijn. De waterciterne is wel nog goed bewaard gebleven.

Keer vervolgens terug naar de toegangspoort en loop de houten trap op die leidt naar het bovenste gedeelte van de site met de donjon. Dit plateau is min of meer driehoekig van vorm en wordt geflankeerd door twee torens. Alvorens de donjon te bezoeken volg je de muur langs de rechterkant en kan je een blik werpen op de ondergrondse galerij, die mogelijk leidde naar een vluchtweg. Keer vervolgens terug naar de donjon en merk de vele schietgaten op. Dit gedeelte van de burcht is het oudst en dateert nog uit de periode voor de Albigenzische kruistocht.

De donjon bestond oorspronkelijk uit drie verdiepingen waarvan er nu nog twee resten. In de ruimte gelegen tussen de donjon en de toren van La Dame Blanche, uiterst links, ligt een tweede citerne die meer dan 40 kubieke meter water kon bevatten. Op het gelijkvloers van de toren van La Dame Blanche kan je nog een gotische zaal met kruisgewelven bewonderen. Als je binnenkomt zie je in de muur aan de linkerkant een verticale holte die gebruikt werd als ‘roepkoker’ om zo een verbale communicatie tussen de verschillende verdiepingen mogelijk te maken.

Puilaurens Puilaurens

Via enkele trappen bereik je uiteindelijk het hoogste gedeelte van de burcht met een eigen omwalling en zie je ook nog de resten van latrines. Hier heb je prachtige vergezichten over de wijde omgeving en krijg je tegelijk een volledig overzicht van de grote lagergelegen binnenplaats.

Reken voor een volledig bezoek aan Puilaurens zeker twee uur. Als grote en tegelijk militair belangrijkste site in de regio is de burcht een bezoek meer dan waard.

PuilaurensHou er wel rekening mee dat er in de omgeving quasi geen mogelijkheden zijn om iets te eten. Enkel in Lapradelle, ter hoogte van het spoorviaduct, kan je in restaurant Le Viaduc terecht. In het onthaalpaviljoen van de burcht kan je wel dranken aanschaffen.

Tekst: Michel Gybels
Foto's: Michel Gybels en Marc Bogaerts
Bron: Guide des Pays Cathares - Outre Terre

Vorige | Overzicht | Volgende