Fanjeaux (Aude)

Vorige | Overzicht | Volgende

De historische site van Fanjeaux bekleedt een belangrijke plaats in de kathaarse geschiedenis van de Languedoc. Simon de Montfort vestigde er zijn militair hoofdkwartier en het was tevens het centrum van waaruit Domingo de Guzman, de latere heilige Dominicus, tegen de katharen predikte en waar hij ook woonde.

Bij een bezoek aan de streek mag Fanjeaux dus niet op het programma ontbreken. De site ligt aan de D619 op een dertigtal kilometer van Carcassonne en op twintig kilometer van Castelnaudary.

Fanjeaux - panorama

Historische situering

Reeds in de 2de eeuw van onze jaartelling was er sprake van een Romeins oppidum, Fanum Jovis, wat ‘tempel van Jupiter’ betekent. De Latijnse naam werd later verfranst naar ‘Fanjeaux’.

Uit de inquisitieregisters blijkt dat de plaats gedurende de ganse 12de eeuw een belangrijk kathaars centrum was. In het noord-westen lag, op nauwelijks acht kilometer afstand, het castrum Laurac-le-Grand en daar resideerde Aymeric de Laurac, die door kroniekschrijver Pierre des Vaux-de-Cernay beschouwd wordt als de belangrijkste beschermheer van het katharisme in de regio. Ook Guilhem de Tudela beschrijft in het Canso deze heer als één van de machtigste en rijkste plaatselijke edelen. Zijn echtgenote Blanca bekeerde zich tot het katharisme en leidde in Laurac openlijk een kathaarse vrouwengemeenschap die later heel wat invloed zou krijgen in de streek. Eén van haar dochters, Guiralda, huwde met de heer van Lavaur en zou in die plaats tevergeefs stand proberen te houden tegen de troepen van Simon de Montfort. Vele kathaarse vrouwen uit de gemeenschap van Laurac vestigden zich later in Fanjeaux en zetten de rijke traditie van de kathaarse vrouwengemeenschappen daar verder.

De expansie van het katharisme in de streek was dermate groot dat Dominicus zich in de lente van 1207 in Fanjeaux vestigde om er te prediken tegen de ketterij. Hij zou er later ook een gemeenschap voor bekeerde kathaarse vrouwen stichten, het was de aanzet voor het klooster van Prouille dat vandaag nog altijd bestaat.

Fanjeaux  Fanjeaux 

Fanjeaux was een feodaal castrum, strategisch gebouwd op een heuvel (360m) boven de vlakte van de Lauragais. In het begin van de 13de eeuw hadden er een vijftigtal adellijke families hun residentie. Ook de graaf van Foix bezat rechten op Fanjeaux. Het castrum werd bestuurd door meerdere co-seigneurs met als bekendste Na Cavaers (een domina miles of vrouwelijke ridder) en Guilhem de Durfort.

Het katharisme was sterk ingeplant in Fanjeaux en er werden heel wat kathaarse huizen geopend. Daardoor overvleugelde de plaats al snel het belang van Laurac als kathaars centrum en als gevolg daarvan vestigde er zich de filius maior van de kathaarse bisschop van Toulouse. De vele huizen van de ridders waren dermate aangenaam dat de beroemde troubadour Pèire Vidal Fanjeaux bezong als een soort paradijs. En dat was het zeker voor de predikers van de nieuwe religie…

Vanaf 1193, het katharisme overheerst dan in Fanjeaux, worden de gegevens preciezer. De bekendste kathaarse prediker en latere bisschop, Guilhabert de Castres, vestigt zich in het castrum waar hij een kathaarse gemeenschap sticht. Zijn invloed op de kathaarse vrouwen in de streek is zeer groot. Hélis de Mazerolles getuigt later voor de Inquisitie dat ze er dikwijls te gast was en er als jong meisje predikingen en rituelen bijwoonde.

In 1209 wordt Fanjeaux ingenomen door de kruisvaarders van Simon de Montfort die er zijn hoofdkwartier vestigt. De burcht wordt later met de grond gelijk gemaakt, er blijft vandaag zelfs geen ruïne over.

Beschrijving van de site

FanjeauxReeds van ver zie je de heuvel van Fanjeaux oprijzen boven het glooiende landschap van de Lauragais. Op de D619 is er een afslag die naar het centrum van het hooggelegen dorp leidt. Net voor de ingang van het middeleeuwse castrum is er parkeergelegenheid naast de walmuur onder de platanen. Volg de wegwijzers naar het oude centrum en de middeleeuwse overdekte markthal. De houten steunpilaren en het authentieke dakgebinte werden uitstekend bewaard. Ga dan rechtsaf tot aan het klooster van de dominicanessen. Je kan er aanbellen om het klooster te bezoeken met een zuster die je de geschiedenis van Dominicus zal vertellen. Zeker bezienswaardig is de sobere kloosterkerk.

Fanjeaux - Miracle du FeuNa het bezoek keer je op je stappen terug naar de markthal en van daar ga je rechtdoor tot aan de Notre-Dame de l'Assomptionkerk die gewijd werd in 1278. In de rijk gedecoreerde kerk kan je onder meer de fameuze balk van het vuurmirakel bekijken. Toen Dominicus er in 1207 discussieerde met Guilhabert de Castres, werden de geschriften van beide opposanten onderworpen aan de vuurproef. De documenten van de kathaarse bisschop verbrandden meteen, terwijl die van Dominicus tot driemaal toe uit het vuur oprezen en een brandplek achterlieten op een balk van het plafond. Een mirakel! Al bestaat er wat onduidelijkheid over de plaats, volgens sommige bronnen ging het debat door in Montréal. Hoe dan ook, in de kerk van Fanjeaux is alleszins een balk met een brandvlek te zien...

Fanjeaux - DominicusAls je rechts naast de kerk doorloopt kom je bij het huis waar Dominicus gewoond heeft, of tenminste wat er nog van overblijft (er hangt een bordje aan de gevel). Jammer genoeg is het alleen op afspraak te bezoeken en dan nog enkel voor groepen. Tenzij je, zoals wij, een bereidwillige dominicaan ontmoet die je een privé-rondleiding wil geven. Maar afgezien van de balken van de open haard is er niet veel meer te zien uit de tijd van Dominicus. Je kan wel genieten van een schitterend uitzicht over de Lauragais vanuit de tuin.

Fanjeaux - SeignadouAls je nog verder doorloopt kom je bij de Seignadou (‘teken van God’ in het Occitaans), een hoog gelegen uitkijkplaats waar een beeld van Dominicus staat. Hier zou hij tot driemaal toe een vuurbol uit de hemel hebben zien neerdalen op het lager gelegen Prouille. Het was een teken van God dat hij daar een klooster moest stichten voor bekeerde kathaarse vrouwen.

Dat klooster bestaat nog altijd en kan ook bezocht worden, er wonen nog enkele tientallen zusters. Al zal je er niet veel meer aantreffen uit de tijd van Dominicus, tijdens de Franse Revolutie werden de gebouwen grotendeels vernield en als bouwmateriaal verkocht. De indrukwekkende (onvoltooide) basiliek, in een soort neo-byzantijnse stijl, dateert uit de 19de eeuw. In 2008 werd een grote restauratiecampagne opgestart.

Prouille  Fanjeaux - panorama 

Vanop de Seignadou heb je een prachtig panorama over de glooiende Lauragais. Reken voor een bezoek aan Fanjeaux zeker twee uur. In het toeristisch seizoen is er een snackbar/taverne vlakbij het centrale dorpsplein.

Tekst en foto's: Michel Gybels en Marc Bogaerts (uitgez. foto Prouille: Wikimedia Commons)

Vorige | Overzicht | Volgende