Arques (Aude)

Vorige | Overzicht | Volgende

De donjon van Arques wordt gerekend tot de meer bekende sites van Pays Cathare en is gelegen langs de D613 op 11 km afstand van Couiza, richting Mouthoumet. Vermits de site vlak en laaggelegen is verloopt het bezoek zonder enige inspanning, men kan met de auto tot vlak voor de ingang rijden waar een ruime parking is voorzien. Recentelijk werden tal van verbeteringswerken op de site aangebracht, waaronder een mooi onthaalpaviljoen waar de bezoeker heel wat interessante informatie kan vinden over het cultuurhistorisch patrimonium en de toeristische bezienswaardigheden in de regio.

Arques Arques

Historische situering

Alhoewel er wordt verondersteld dat er reeds in de 7de eeuw een kasteel bestond in Arques, dient men tot de 11de eeuw te wachten vooraleer daarvan schriftelijke bewijzen getuigen in de vorm van een akte, verleden voor burggraaf Roger I van Carcassonne, waarin een zekere Bernat Amelius de Arca als kasteelheer wordt vernoemd. Hoogstwaarschijnlijk behoorde het kasteel toe aan de abdij van Lagrasse die het beheer ervan toevertrouwde aan de burggraaf van Carcassonne. In het begin van de 12de eeuw komt de site in bezit van de machtige familie van Termes dankzij haar alliantie met burggraaf Bernat Aton van Carcassonne. In een document uit 1118 is er sprake van een villa quae dicitur Archas, wat bewijst dat het dorp niet beschikte over een castellum maar dat het hier enkel een woonresidentie (villa) betrof. Pas in 1154 wordt er gesproken over een castrum in Arques.

In 1172 is een zekere Guilhermus Arcie getuige bij een akte van de burggraaf van Carcassonne, die daarin de toelating verleent om in het nabijgelegen Coustaussa een kasteel op te richten. Waarschijnlijk behoorde Guilhermus tot de adellijke familie van Arques. Tijdens de Albigenzische kruistocht werd Arques, na de val van Termes in de Corbières, waarschijnlijk bezet en vernield door de troepen van Simon de Montfort. In 1217 wordt een zekere Berengario de Archis, hoogstwaarschijnlijk een ridder faydit, vernoemd bij de mannen van Guilhem de Peyrepertuse, die op dat moment fel strijd levert tegen de Franse bezetters vanuit zijn burcht in de Corbières. In 1231 krijgt uiteindelijk een medestander van Simon de Montfort, Pierre de Voisins, het vruchtgebruik over Arques. Na het eerherstel van Olivier de Termes in 1260, waarbij hij tegelijk zijn bezittingen terugkrijgt, krijgt hij de toelating van de Franse koning om Arques definitief te verkopen aan Pierre de Voisins. In de verkoopsakte is ook dan enkel sprake van een villa en niet van een versterkte burcht.

Arques Arques

Na de dood van Pierre de Voisins in 1268, komt Arques in bezit van zijn derde zoon Gilles die het dorp heropbouwt in de vorm van een bastide en ook een nieuw kasteel bouwt op geringe afstand van het dorp. Vanaf dat moment is Arques de hoofdverblijfplaats van de familie de Voisins. Na de dood van Gilles, omstreeks 1290, zet zijn zoon Gilles II het werk van zijn vader verder. De familietak van de Voisins d'Arques dooft uit aan het begin van de 16de eeuw met het huwelijk, in 1518, van de enige erfgename Françoise met burggraaf Jean de Joyeuse, een gefortuneerd edelman uit de Languedoc. Arques wordt verlaten ten voordele van het nieuwe kasteel van Couiza, gebouwd omstreeks 1540, dat vanaf dan de residentie wordt van de adellijke familie de Joyeuse-de Voisins. In 1546 wordt de regio getroffen door een Spaanse inval waarbij het dorp van Arques in brand wordt gestoken. In 1575 proberen de Hugenoten het kasteel van Arques aan te vallen maar slagen er niet in om de donjon in te nemen.

Tijdens de Franse Revolutie wordt het kasteel verkocht als nationaal goed en gedeeltelijk afgebroken, waarna het verval intreed. Pas in de jaren zestig van de vorige eeuw werden restauratiewerken aangevat en vooral de laatste vijf jaar werden kosten noch moeite gespaard om de site terug in al zijn glorie te laten herrijzen.

Arques Arques

Beschrijving van de site

Als je de D613 neemt vanuit Couiza rij je langs een mooie route, geflankeerd door hoge bergen, en bemerk je na een zestal kilometer aan de linkerkant van de weg de ruïnes van het kasteel van Coustaussa. Dat kasteel is jammer genoeg volledig afgesloten en niet toegankelijk voor het publiek. Een vijftal kilometer verder ontwaar je dan aan de linkerkant de hoge donjon van Arques met zijn karakteristieke hoektorens. Het geheel ligt idyllisch te midden van de overweldigende natuur. Vlakbij de ingang tot de site is er een ruime parking en van daar wandel je via een pad op een vijftal minuten naar de grote toegangspoort. Boven de toegangspoort bemerk je het wapenschild van de familie de Voisins dat zeer goed bewaard is. Net voorbij de poort heb je rechts het nieuwe onthaalpaviljoen dat pas sinds enkele jaren is opengesteld en mooi geïntegreerd werd in de site. Je koopt er een toegangsticket en komt dan op de site zelf. Aan de linkerkant van het terrein bevinden zich de resten van een grote hoektoren die waarschijnlijk dienst deed als opslagplaats. De gotische benedenzaal heeft mooie kruisgewelven, terwijl je ook in de onderaardse kelders een kijkje kunt nemen.

De blikvanger van de site is echter de grote massieve donjon met een rechthoekig grondplan van ruim 11 x 11 meter, op elke hoek versterkt met torentjes, uitgezonderd de traptoren ten zuid-oosten die uitkomt op het gelijkvloerse niveau. De donjon, die zeer goed bewaard is en prachtig werd gerestaureerd, telt vier niveaus en heeft een hoogte van een twintigtal meter. Via de centrale toegangspoort kom je in een vrij donkere gelijkvloerse zaal en bemerk je de toegang naar de hoger gelegen verdiepingen die bereikbaar zijn via een smalle wenteltrap. De eerste verdieping bestaat uit een prachtige gotische zaal met mooie kruisgewelven en een monumentale haard. Ook kan je een bezoek brengen aan de hoektorens die duidelijk een defensieve functie hadden. Via de gotische ramen heb je een schitterend uitzicht over de mooie omgeving. De tweede en derde verdieping hadden duidelijk een defensieve functie, vandaar de vele schietgaten. Ook hier is er een grote haard die nog goed bewaard bleef. De vierde en hoogste verdieping geeft een mooi beeld van de houten constructie van het dakgebinte en hier is tevens het hoogste niveau van de hoektorens.

ArquesArques is een zeldzaam voorbeeld van een middeleeuwse site waar defensieve functies mooi geïntegreerd werden in een woonresidentie en waar het goed toeven moet geweest zijn.

In het dorp van Arques, op een boogscheut van de donjon, kan je tegelijk het erg interessante en boeiende museum van Déodat Roché bezoeken dat een mooi beeld geeft van het leven en werk van deze pionier op het vlak van de studie van het katharisme. In zijn vroeger woonhuis, midden in de dorpskern (rue Déodat Roché 3), werd een museum ingericht met onder meer een grote bibliotheek en tal van indrukwekkende foto's uit de tijd dat de studie van het katharisme nog in zijn kinderschoenen stond. Ook wordt er heel wat studiemateriaal over het katharisme te koop aangeboden.

De toegang tot het museum is bovendien begrepen in de prijs voor het bezoek aan de donjon (combi-ticket).

Tekst en foto's: Michel Gybels
Bron: René Quehen & Dominique Dieltiens, Les châteaux cathares et les autres, Montesquieu Volvestre, 1983.

Vorige | Overzicht | Volgende