Durban-sur-Arize (Ariège)

Vorige | Overzicht | Volgende

Tijdens onze reis naar de Ariège en de Couserans in oktober 2009, hadden we de unieke gelegenheid om onder begeleiding van archeoloog Denis Mirouse uit het team van Florence Guillot de indrukwekkende archeologische site van Durban-sur-Arize te bezoeken.

DurbanHet dorp Durban-sur-Arize is te situeren in de Couserans en ligt, niet ver van de bekende grot van Mas d’Azil en van Saint-Lizier, aan de Arize die het dorp in twee verdeelt. Het middeleeuwse kasteel van Durban werd gebouwd boven het dorp op een natuurlijk plateau op de top van een heuvel. Aan drie zijden beschermd door ravijnen, beslaat de hele site een oppervlakte van maar liefst 9 hectaren.

Vooraleer de eigenlijke site te bereiken komt men een eerste omwalling en terrassen tegen, gelegen in het bos aan de voet van de heuvel, waarvan nu nog indrukwekkende bouwresten overblijven.

Een smal pad leidt vervolgens door het bos verder naar de site zelf op de heuvel. Volgens archeoloog Denis Mirouse was de plaats bewoond vanaf de 2de eeuw voor Christus door de Volcae en de Tectosagen, die zich daar hadden gevestigd omdat er zowel koper als zilver kon gewonnen worden

De romaanse kerk van Sainte-Marie

Langs de rechterkant aan de voet van de heuvel bemerkt men de ruïne van de oude romaanse kerk van Sainte-Marie, daterend uit de 11de eeuw. De absis is nog duidelijk op te merken, hoewel het dak in de loop der eeuwen volledig is ingestort. In het door struikgewas overwoekerde gebouw zijn nog tal van resten van zuilen en middeleeuwse sarcofagen te zien, gemaakt uit de roze marmer uit de regio.

Durban Durban

Bij archeologisch onderzoek in de jaren negentig van de vorige eeuw, werden skeletten gevonden die dateren uit de periode van de 11de tot de 14de eeuw, waaruit blijkt dat het hier een belangrijke necropool betreft die gedurende meerdere eeuwen werd gebruikt. Om die reden vermoed men dat het hier niet gaat om een louter castrale kapel maar wel degelijk om een parochiekerk van een vrij grote leefgemeenschap, weliswaar om veiligheidsredenen gebouwd aan de voet van het kasteel. Een teruggevonden tekst uit 1093 spreekt reeds over een ecclesia sancte Marie…super fluvium Ariza juxta castrum quod appellatur Durban. Een duidelijk bewijs dat deze kerk en het castrum van Durban reeds bestonden in de 11de eeuw.

Het castrum van Durban

In het cartularium van de abdij van Mas d’Azil is er sprake van een feodale leenhulde van Durban aan de toenmalige abt, een zekere Durand van Toulouse, en dat in 1067. In 1097 wordt het gebied opgedeeld en verkocht aan een aantal grafelijke families. Een zekere Guilhem Aton komt vanaf dan in het bezit van Durban-sur-Arize. Guilhem vinden we, samen met zijn oudste zoon Arnaud, terug bij de inname van Jeruzalem door de kruisvaarders in 1099. Zijn jongste zoon Bernat, die zichzelf niet langer Aton maar “Durban” noemt, schenkt later in naam van zijn overleden vader het kasteel terug aan de abdij van Mas d’Azil en aan God, om alzo het zielenheil van zijn vader veilig te stellen.

DurbanVanaf dan is Durban, gedurende ruim anderhalve eeuw, de zetel van een belangrijke dynastie van plaatselijke heren. De heer die opdracht gaf tot de bouw is zonder twijfel de reeds genoemde Guilhem Aton. Hij is ook degene die enkele jaren eerder de opdracht gaf voor de bouw van de Sainte-Mariekerk en die de bouw ook financierde.

Het kasteel van Durban is gebouwd volgens het klassieke middeleeuwse plan en omvat een terrasvormige voorfortificatie bestaande uit een omvangrijke omwalde voorpost, voorzien van kantelen en schietgaten, die waarschijnlijk in een latere periode werd gebouwd.

Enkele terrassen hoger bevindt zich dan de indrukwekkende omwalling van het ganse corps de logis seigneurial, het woongedeelte met de centrale donjon, met daarin een centrale toegangspoort die uitgeeft op een binnenkoer die nu vol puin ligt en overwoekerd is door het struikgewas. Op elke hoek van deze rechthoekige binnenkoer bevonden zich imposante hoektorens, waarvan er nog enkele resten te zien zijn die een indruk geven van wat het ooit was.

Achter de donjon bevinden zich verscheidene ruimten die waarschijnlijk hebben dienst gedaan als voorraadkamers of opslagplaatsen en waarvan de resten van de gewelven nog duidelijk kunnen waargenomen worden. Ook de verschillende toegangspoorten tot die ruimten zijn nog goed bewaard gebleven.

Durban Durban

Temidden van de centrale koer of de cour d’honneur bevindt zich de imposante donjon die maar liefst vijf verdiepingen telde en daardoor volgens Denis Mirouse de grootste middeleeuwse constructie in de ganse Ariège-Couserans was. Een prachtig geheel dat nog duidelijk de grandeur van weleer ademt. Uit het onderzoek van Denis Mirouse is gebleken dat die donjon tussen de 11de en 15de eeuw talrijke malen werd uitgebreid en verbouwd, al naargelang de noden van het moment.

Bijzonder interessant is ook de kleine sluippoort die verdoken ligt achter de donjon en die toeliet om in geval van belegering het kasteel ongemerkt te verlaten langs de zijkant of om langs daar eventueel proviand aan te voeren.

Aan de zuidkant van de donjon ziet men nog de resten van een citerne, die thans evenwel volledig onder het puin ligt.

Durban Durban

De geschiedenis leert ons dat er tal van conflicten zijn geweest tussen de heren van Durban, de graven van Foix en andere heren uit de regio.

Zo diende de graaf van Foix in 1250 een juridisch geschil te beslechten tussen Pierre III van Durban die, samen met zijn broer Bernat en vijftien ridders, de bastide van Antusan had aangevallen omwille van feodale onregelmatigheden begaan door Loup de Foix en zijn familie die duidelijk uit waren op de confiscatie van Durban om zo hun macht in de regio te vergroen.
(Op te merken valt dat de Tour de Loup de Foix op slechts enkele kilometers van Durban ligt. Het is dus niet verwonderlijk dat Loup de Foix de heerlijkheid van Durban graag in bezit had gekregen om zo zijn militaire suprematie over het gebied te bevestigen.)

In de periode tussen de 11de en 15de eeuw was Durban-sur-Arize zonder meer de belangrijkste militaire fortificatie in de regio en tegelijk ook de grootste in oppervlakte.

Vermoed wordt dat in de loop van de 17de eeuw het castrum definitief werd verlaten en vanaf dan het verval is ingetreden.

DurbanZoals zovele kastelen in de regio viel de site in de loop der eeuwen ten prooi aan schatgravers en werden vele mooie architecturale overblijfselen geroofd om te worden verkocht of hergebruikt.

Tot in de jaren zeventig van vorige eeuw was blijkbaar niemand geïnteresseerd in de site tot die openbaar werd verkocht en uiteindelijk voor een appel en een ei in handen kwam van de vzw Le Millespattes, een vereniging van idealisten die nu proberen dit monument zo goed als mogelijk voor verder verval te behoeden.
Een titanenwerk dat de nodige bewondering verdient!

En dat ze het menen blijkt uit de foto’s op hun website:
http://lemillepattes.info/?page_id=105
(Klik op de grote foto om verder te gaan)

 

Tekst en foto's: Michel Gybels
(met oprechte dank aan Denis Mirouse voor zijn bereidwillige medewerking en begeleiding op de site en het ter beschikking stellen van zijn onderzoeksresultaten.)

Vorige | Overzicht | Volgende