Castel Mau (Ariège)

Vorige | Overzicht | Volgende

Castel MauDe archeologische site van Castel Mau, hoog gelegen op een rotskam ten zuiden van Ax-les-Thermes, richting Andorra en Spanje, is vanuit Ax niet zichtbaar. Op die rotskam liggen de resten van een middeleeuwse versterking, die sedert 2006 worden opgegraven en in kaart gebracht door Hélène Teisseire, een jonge archeologe die deel uitmaakt van het team van Florence Guillot. We hebben met haar onderzoeksresultaten kennisgemaakt op het tweede archeologisch colloquium van Foix in december 2011, wat onze interesse voor deze site alleen maar heeft aangewakkerd

De site van Castel Mau is vrij gemakkelijk bereikbaar. Vanuit Ax-les-Thermes, bekend kuur- en skioord, volg je de N20 richting Andorra en Spanje. Ongeveer vijfhonderd meter buiten de stad bemerk je aan de rechterkant van de weg een groot vakantiecentrum voor kinderen (modern complex in Zwitserse chaletstijl) en daar sla je een klein geasfalteerd stijgend weggetje in dat goed berijdbaar is met de wagen (er staat een bord met de melding dat de weg doodloopt). Een honderdtal meter verder aan de linkerkant ligt er een ruime parking van het vakantiecentrum Les Tilleuls. Daar parkeer je de auto, aan de overzijde van die parking ligt de rotskam waarop Castel Mau ligt. Er is een goed begaanbaar pad dat na amper vijf minuten klimmen uitkomt bij de site. Boven heb je bij helder weer een prachtig uitzicht over de valleien van Orlu en Mérens, de Pyreneeën met hun besneeuwde toppen en uiteraard het lager gelegen Ax-les-Thermes.

Castel Mau Castel Mau

Geschiedkundige situering

De naam ‘Castel Mau’ zou afgeleid zijn van het Occitaanse ‘Maou’ dat ‘Moors’ betekent (Maures in het Frans). Men gaat er dan ook van uit dat het kasteel oorspronkelijk gebouwd werd om de Moren of Saracenen te beletten het gebied binnen te dringen tijdens de vroege middeleeuwen. Maar op de kaart van Cassini wordt melding gemaakt van castel de Meau, wat volgens bepaalde 19de eeuwse onderzoekers zou verwijzen naar een koninklijke vesting, gebouwd naar aanleiding van het Verdrag van Meaux (12 juni 1229), waarbij het gebied werd onderworpen aan de Franse kroon.

De eerste geschreven attestatie van Castel Mau dateert van 1095 waarbij in een oorkonde melding gemaakt wordt van een castro de ags dat verkocht werd door de graaf van de Cerdagne aan de graaf van de Sabarthès. Bij de overgang van de 12de naar de 13de eeuw is er sprake van een castrum of castellum op het grondgebied van Ax, waarbij echter niet expliciet verwezen wordt naar Castel Mau. Mogelijk betreft het hier echter wel hetzelfde kasteel. Pas in 1213 wordt de burcht duidelijk vernoemd in een lijst van castels samen met Mérens, Montréal-de-Sos en Lordat. Omstreeks 1240 verkrijgt de familie Barra het baljuwschap over de stad Ax, terwijl de seigneurie van Castel Mau in bezit komt van Loup de Foix, bastaardzoon van graaf Roger-Bernat II van Foix. Tijdens de Albigenzische kruistocht en de daaropvolgende inquisitie wordt de burcht van Castel Mau evenwel nergens in de documenten vernoemd.

Castel Mau Castel Mau

In 1273 wordt de burcht in leen gegeven door een zekere Guilhem Raimon de Josa, in opdracht van koning Jaume I van Aragon, aan Guilhem de Longpré, zijn vrouw Bernarda en hun zoon Raimon.

In 1302 is Ax het voorwerp van een dispuut tussen graaf Roger-Bernat III van Foix en koning Jaume II van Aragon, waarbij Castel Mau door de graaf van Foix in staat van verdediging wordt gebracht, samen met de kastelen van Lordat en Montréal-de-Sos.

In 1638 wordt het kasteel van Mérens, in opdracht van kardinaal Richelieu, volledig afgebroken en in 1640 ondergaat Castel Mau hetzelfde lot. Maar tussen 1812 en 1815 worden er door Napoleon Bonaparte terug infanterietroepen gelegerd o.l.v. de generaals Miquel en Laffitte om de grens met Spanje te bewaken.

Vanaf 2006 wordt Castel Mau opgegraven en in kaart gebracht door de jonge archeologe Hélène Teisseire en haar team van vrijwilligers die er al heel wat mooi werk hebben verricht.

Zo werd een deel van de middeleeuwse omwalling in kaart gebracht en geconsolideerd. De grondvesten van de donjon werden verstevigd om verdere afbrokkeling te voorkomen. Het plateau waarop Castel Mau gebouwd werd is amandelvormig en meet ongeveer 60 meter lang op maximum 30 meter breed.

Bezoek

Wanneer je de site betreedt kom je eerst op een lager plateau met aan het uiteinde van de rotskam de resten van een wachttoren, die instond voor de verdediging van de toegang tot het caput castri. Vanaf daar wandel je verder naar boven en zie je hier en daar de resten van kleine gebouwen langs de rand van de rotskam, die door de archeologen werden afgebakend om later verder te worden onderzocht. Op het hoogste punt liggen de resten van de kleine vierkante donjon (ongeveer 3 x 3 meter). Uit het concept van de site blijkt duidelijk dat we hier te maken hebben met een louter militaire versterking die waarschijnlijk bezet werd door een vrij klein garnizoen. Sporen van burgerbewoning in de vorm van een castrum rond de site zijn er niet.

Bij het bezoek dien je voorzichtig te zijn en op te letten voor de vele kuilen en oneffenheden op het terrein.

Castel Mau Castel Mau

Tekst en foto’s: Michel Gybels
Bron: Hélène Teisseire, “De la ‘villa de Acquis’ au ‘castrum de Ags’ - ébauche d’histoire” in Châteaux Pyrénéens au Moyen Age (dir. Florence Guillot)

Vorige | Overzicht | Volgende