Caraybat (Ariège)

Vorige | Overzicht | Volgende

Op uitnodiging van Claudine Pailhès en Anne Brenon woonden we van 26 tot 29 oktober 2009 in Foix een internationaal historisch colloquium bij.

CaraybatWe maakten van de gelegenheid gebruik om contact te leggen met archeoloog Yves Krettly uit het team van Florence Guillot, om met hem de onbekende archeologische site van Caraybat te gaan bezoeken, gesitueerd in de directe omgeving van Foix.

De versterkte site van Caraybat werd door Yves Krettly en zijn collega Sylvie Favre pas in 2003 ontdekt. De site was sinds meerdere eeuwen volledig in de vergetelheid geraakt omdat het geheel blijkbaar weinig toeristische waarde heeft en er ook op historisch vlak niet veel interesse bestond om de plaats aan een archeologisch onderzoek te onderwerpen.

Inleiding

CaraybatDe ruïne van de burcht Caraybat situeert zich boven het dorp Le Castella, op enkele kilometers van Foix, ten oosten van de vallei van de Ariège. De site maakt deel uit van de gemeente Soula in het kanton Foix. Caraybat bevindt zich op privé terrein en is eigendom van de familie Lacointa. De familie erfde het van een zekere Pierre Thomas Vidal die het kasteel in zijn bezit kreeg in1817.

De site van Caraybat ligt op een natuurlijk rotsbalkon dat uitkijkt over de vallei van Lesponne, op een hoogte van ongeveer 700 meter, gesitueerd op de 13e eeuwse grens van het onafhankelijke graafschap Foix met het gebied van de Franse koning. Bij helder weer ziet men vanaf dat rotsbalkon duidelijk Montségur, Roquefixade, Montgrenier en Castelpenent liggen, andere belangrijke historische plaatsen in de streek.

Aangezien er tot dusver nog geen archeologisch onderzoek op de site werd uitgevoerd en de ruïne grotendeels overwoekerd is door plantengroei, is het niet mogelijk om thans een grondige studie van de overblijfselen uit te voeren. Om die reden hebben Yves Krettly en Sylvie Favre zich beperkt tot een voorstel van synthese.

De historische context

Caraybat doet zich voor als een schoolvoorbeeld van een middeleeuwse burcht, zoals die in de regio veelvuldig worden aangetroffen. De originele akte waarmee de bouw van de burcht werd bevolen is jammer genoeg niet bewaard gebleven. Het enige wat rest is een vermelding in een akte uit december 1246: “Roger, graaf van Foix, schenkt aan Guilhem de Celles en aan zijn zoon Bérenger en zijn andere kinderen al wat hij bezit in Caraibat en aanhorigheden, op voorwaarde dat zij er een burcht bouwen en de genaamden Celles, vader en zoon, zich feodaal onderwerpen aan de graaf.”

Het is heel moeilijk te bepalen wie die familie Celles is, aangezien ze nergens anders wordt vernoemd. Het actuele dorp Celles bezit nog een dorpskern die typisch is voor de bastides uit de 13e eeuw. Heerser over die plaats was de familie Belmont of Beaumont. De familie maakte in de 13e eeuw deel uit van de getrouwen van het grafelijk huis van Foix, en was door huwelijken verbonden met andere Foix-getrouwen zoals de families Marquefave, Villemur en Pailhès. Mogelijk hoorde daar ook de familie Celles bij, maar dit is slechts een hypothese van Yves Krettly.

Caraybat Caraybat

Wanneer Caraybat juist werd gebouwd is dus niet meer te achterhalen. Waarschijnlijk bleef het niet lang in het bezit van de familie Celles, want in een latere akte uit de 15e eeuw wordt verwezen naar de verkoop van Caraybat, enkele jaren na de bouw ervan, aan de familie Lordat. Er wordt ook van uitgegaan dat de militaire functie van de site minder dan een eeuw heeft geduurd en gelijk liep met de periode van de kruistochten tegen de katharen tot de annexatie van het gebied door de Franse kroon. De plaats Soula, waar het kasteel zich bevindt, wordt verscheidene keren vernoemd in akten met betrekking tot de afbakening van de grenzen tussen het graafschap Foix en de koninklijke Languedoc, maar de burcht van Caraybat wordt daarin niet expliciet vernoemd. Pas in 1401 wordt er vermeld dat de nieuwe eigenaars de burcht inruilden voor een comfortabeler verblijf in het lagergelegen dorp. Het betreft hier waarschijnlijk het kasteel dat zich nog altijd naast de kerk in het dorp bevindt.

CaraybatDe huidige staat van de site

Het versterkte kasteel van Caraybat bestaat uit vier aparte delen die oost-west geöriënteerd zijn. De rotsen, die een hoogte van 40 tot 60 meter bereiken, vormen een natuurlijke defensie. Grote delen van de muren zijn er gewoon uitgehouwen. In die rotswanden zijn de uitsparingen, die dienden om de houten gewelven te dragen, nog duidelijk te zien.

De hoofdburcht (logis seigneural) bestaat uit een compact geheel van 20 x 20 meter op de grond en ongeveer 30 meter hoogte. De noordelijke constructie omvat muren die in hoogte variëren tussen 6 en 12 meter. Men gaat ervan uit dat het hoogste gedeelte de donjon was, terwijl de zuidelijk gelegen toren als woonst dienst deed.

CaraybatIn de loop der tijden is de burcht grotendeels ingestort. De gedeelten die nog resten zijn bewaard gebleven omdat ze in de rotswanden werden uitgehouwen waardoor er minder verval kon optreden. Door clandestiene opgravingen zijn er bovendien veel binnenmuren onherroepelijk beschadigd of vernield, alhoewel er toch nog hier en daar resten van metselwerk te zien zijn.

Vooral in de noordelijke toren merkt men nog een aantal defensieve constructies op, zoals uitkijkposten en bijkomende verdedigingswerken.

De twee grootste gebouwen konden blijkbaar onderling communiceren via openingen aan de binnenkant.

Caraybat bestaat uit een imposant geheel van constructies die op het einde van de 13e eeuw ontegensprekelijk een militaire vesting van formaat vormden op de nieuwe grens tussen het graafschap Foix en Frankrijk, tegenover de burcht van Roquefixade. Vele delen van het bouwsel laten denken aan de traditionele constructies uit die tijd, maar ook aan de spoulgas of versterkte grotten in de regio en zeker aan die van Bouan, gelegen langs de N20, niet ver van Tarascon-sur-Ariège.

CaraybatWat er ook van zij, een indrukwekkende site die zeker op archeologisch vlak de nodige aandacht verdient en die nog heel wat van zijn geschiedenis zal kunnen prijsgeven. We volgen dit zeker verder op!

We willen hier tenslotte nog graag opmerken dat om veiligheidsredenen de site van Caraybat vooralsnog niet voor het publiek toegankelijk is.

Tekst: Michel Gybels
Foto's: Christelle Olislagers
(met welgemeende dank aan archeoloog Yves Krettly voor zijn welwillende medewerking bij het bezoek aan de site en het ter beschikking stellen van zijn onderzoeksrapporten.)

Literatuur

Florence Guillot (projectbeheer), Châteaux pyrénéens au Moyen Age – naissance, évolutions et fonctions des fortifications médiévales en comtés de Foix, Couserans et Comminges, Editions La Louve 2009.

Vorige | Overzicht | Volgende