Studiedag 2015

Programma | Locatie | Deelnameprijs en reservatie | Bereikbaarheid

Voormiddagsessie:

09.00 uur: Opening van de zaal, koffie (of een andere drank) voor alle deelnemers

• 10.00 uur: Verwelkoming door de voorzitter van Studiecentrum Als Catars

• 10.15 uur: Katharen: een inleiding — Marc Bogaerts

500 jaar geleden ontstond het protestantisme. Er volgde een hevige strijd met Rome. En daar hadden ze ervaring met de bestrijding van andersdenkenden, want de protestanten waren niet de eersten die door de rooms-katholieke kerk als ‘ketters’ werden beschouwd. Van het einde van de 12de tot het begin van de 14de eeuw kreeg ze al te maken met de beweging van de ‘goede christenen’ of ‘katharen’ zoals ze later zouden genoemd worden. Laten we om te beginnen eerst even kort de geschiedenis van die katharen overlopen. Wie waren ze, waar leefden ze en hoe is het met hen afgelopen?

Marc Bogaerts startte in 1999 met de website katharen.be en koos daarbij resoluut voor een historisch-wetenschappelijke aanpak, omdat volgens hem het beeld van het katharisme in Nederland en Vlaanderen nog teveel bepaald werd door de esoterie. In 2005 was hij mede-oprichter van Studiecentrum Als Catars vzw, waar hij nog steeds in de raad van bestuur zetelt. Hij is tevens hoofdredacteur van het e-Magazine.

• 11.00 uur: Katharen en protestanten in het Franse Zuiden — Michel Gybels (naar Michel Jas)

In 1329 werden in de Languedoc de laatste kathaarse ‘relapsen’ verbrand. Verdween daarmee het ‘ketterse’ geloof totaal uit de Occitaanse maatschappij? Of bleef er toch een erfenis over die door de hugenoten werd geadopteerd? En kunnen we kathaarse invloeden terugvinden in het collectieve geheugen van die nieuwe religieuze gemeenschappen?
“God heeft al die volkeren verlicht met het vuur van zijn Evangelie en dit meerdere eeuwen vóór de Reformatie. Indertijd waren de Cevennen bevolkt door waldenzen en albigenzen. Aan hun daden merken we dat ze dezelfde religie beleden als de gereformeerden nu. Er blijven steeds enkele vonken verborgen onder de as.” Aldus het anonieme manifest van de camisards dat verspreid werd in de Cevennen in 1703.

Michel Jas is predikant van de protestantse kerk in Uzès. Van 2002 tot 2009 was hij voorzitter van de vereniging Évangile et Liberté. Hij verricht al vele jaren onderzoek naar de banden tussen katharisme en protestantisme, verzorgde lezingen over dat onderwerp voor het Centre d’Études Cathares en publiceerde hierover meerdere werken.
De lezing werd vertaald en wordt gepresenteerd door Michel Gybels.

• 11.45 uur: William Tyndale, protestants martelaar in Vlaanderen Jan Van hoof

In de vroege morgen van dinsdag 6 oktober 1536 laait de brandstapel op in de beruchte staatsgevangenis van Vilvoorde. De Engelse theoloog en priester William Tyndale wordt geëxecuteerd op 42-jarige leeftijd.
Deze man, die aanwezig was op de bruiloft van Maarten Luther, werd het kwalijk genomen dat hij de Bijbel had vertaald in het Engels. Gevlucht uit Engeland om jarenlang vooral in Duitsland en Vlaanderen ‘ondergronds’ zijn ding te doen, werd hij in Antwerpen aangehouden op 21 mei 1536.
Klopt het dat enkel zijn Bijbelvertalingen hem de das hebben omgedaan? Heeft zijn flirten met het principe van het dualisme, dat wij o.m. kennen van bogomielen en katharen, niet ook een rol gespeeld? Een reconstructie van de laatste levensdagen van een Engelse protestantse priester in Vlaanderen tracht een antwoord te geven op die vragen.

Jan Van hoof is jurist en voorzitter van het Studiecentrum Als Catars vzw. Zijn belangstelling gaat vooral uit naar opkomst en neergang van de graven van Toulouse, naar de werking van de pauselijke inquisitie in het kader van de ‘kathaarse kwestie’ en naar mogelijke banden met onze eigen geschiedenis.

• 12.15 uur: Lunch

Namiddagsessie:

• 13.30 uur: Het doden van een mens Guus Kuijer

Ik kom vanuit het calvinistische Nederland naar Gent om iets te beweren.
Ik ben erachter gekomen dat Gent een calvinistische dictatuur heeft gekend door een ontmoeting met een Spaanse vriendin. Ik zat met haar op een bankje in een park, Parque Miguel Servet. Ik vroeg wie Miguel Servet was. Zij vertelde dat dat een beroemde medicus was uit de 16de eeuw en dat hij in Genève op de brandstapel was gezet door ‘Calvino’. ‘Calvino?’ dacht ik. ‘Ze zal toch niet onze Nederlandse halfgod Calvijn bedoelen? Dat kan toch niet? Onze profeet kan toch geen moordenaar zijn?’
Ik ben het gaan uitzoeken. En tijdens die zoektocht kwam ik ook Gent tegen. Dat was bijzaak, maar ik ga in Gent iets beweren, dat is zeker. Ik weet alleen nog niet wat.

Guus Kuijer rende als jongetje van negen regelmatig de kerk uit om buiten op straat bij te komen van de schrik. In ‘Het boek van alle dingen’, één van zijn vele kinderboeken, probeert hij uit te leggen hoe dat kwam. Op zijn tiende viel hij van zijn geloof zonder te weten dat ongeloof bestond. Op zijn 74ste, in 2017, verscheen het 6de en laatste deel van zijn beroemde reeks ‘De Bijbel voor ongelovigen’.

• 14.15 uur: De waldenzen of armen van Lyon — Michel Gybels

De religieuze beweging van de waldenzen of de armen van Lyon ontstaat rond 1170. Stichter van de beweging is een zekere Pierre Valdo of Vaudès, wiens spirituele avontuur zich later over gans Europa zal verspreiden. Deze stichting wordt beschreven in drie originele documenten waarvan één van veel latere datum (1368), met daarin het legendarische verhaal dat de beweging zou teruggaan tot paus Sylvester († 335).
In deze lezing geven we een overzicht van de geschiedenis van deze beweging van het begin tot vandaag. Vooral in de Alpijnse gebieden van Italië telt de waldenzische kerk nog altijd veel aanhangers. Er wordt ook gepeild naar het verband tussen de waldenzen en de latere protestantse beweging.

Michel Gybels is mede-oprichter en was gedurende vijf jaar ook voorzitter van Studiecentrum Als Catars. Later verhuisde hij naar de Languedoc, waar hij vandaag bestuurslid is van de ‘Association d’Etudes Cathares / René Nelli’ (AEC). Hij is de auteur van ‘Ketterijen in Middeleeuws Europa’ (Free Musketeers) en schreef tientallen bijdragen voor het e-Magazine van Studiecentrum Als Catars.

• 15.30 uur: Koffiepauze

• 16.00 uur: Verwantschap tussen katharen en protestanten? — Johan Temmerman, Mieke Felix

Al van in het begin werd Luther door tegenstanders ervan beschuldigd dat hij “oude ingeslapen ketterijen weer uit de modder opwekte”, en met name de verderfelijkste van alle: het katharisme.
Protestantse apologeten willen daar eerst niets van weten, maar in de tweede helft van de 16de eeuw zien sommigen toch een zekere gelijkenis. Weer wat later gaat men daar opnieuw aan twijfelen. En vandaag menen de meeste historici dat er niets van aan is.
Maar klopt dat wel? Wanneer we een aantal geloofspunten en discussies op een rijtje zetten, blijken er toch overeenkomsten te zijn. Ook katharen vonden dat je geen beelden mocht vereren, hadden moeite met de eucharistie en met het vagevuur en geloofden niet dat de paus de rechtmatige opvolger van Petrus was. Is er nog meer? En is dat ook theologisch gefundeerd?

Prof. dr. Johan Temmerman is hoogleraar Systematische Theologie aan de Protestantse Faculteit te Brussel. In 2016 verscheen van hem ‘Maarten Luther. 500 jaar Reformatie’.
Mieke Felix rondde haar studie theologie aan de KU Leuven af met een thesis over het katharisme, bekroning van een levenslange fascinatie.

• 17.30 uur: Slotwoord

Top

Praktisch:

Locatie

Guislain

Vormingscentrum Guislain
Jozef Guislainstraat 43 - 9000 Gent

Top

Deelnameprijs en reservatie

35,00 euro per persoon all-in
(Leden van het Studiecentrum Als Catars: 20,00 euro)

Inbegrepen:
• Koffie, thee of water bij aankomst.
• Verzorgde broodjeslunch met dessert (fruit), koffie, thee, water of fruitsap.
• Namiddagpauze met koffie, thee of water.

Om te reserveren:
Maak het verschuldigde bedrag over op rekening IBAN: BE48 0016 0754 4927 (BIC: GEBABEBB)
van Studiecentrum Als Catars vzw met vermelding ‘Studiedag Gent’ en het aantal personen.

Top

Bereikbaarheid

Vormingscentrum Guislain (Campus Guislain) ligt aan de groene rand van een van de mooiste historische steden van het land. De campus is zowel met de wagen als met het openbaar vervoer vlot bereikbaar. Er is een grote gratis parking voor de deelnemers.

Met de wagen

Adres voor GPS:
Jozef Guislainstraat 43
9000 Gent

Via de E17 uit de richting Antwerpen of Kortrijk:
Volg in Gent de richting ‘E40’ - ‘Oostende’ en vervolgens de route zoals hieronder beschreven.

Via de E40 uit de richting Brussel of Oostende:
Neem op de E40 uitrit 13: ‘Drongen’ - ‘Gent-West’.
Volg de N466 richting ‘Gent-West’
Deze invalsweg brengt u, voorbij Drongen, tot aan de stad Gent. U passeert één kruispunt met verkeerslichten en één rond punt.
Ga linksaf aan de verkeerslichten bij het binnenrijden van de stad. Dit is de Rooigemlaan (er is een snackbar/frietshop op de linkse hoek).
Ga rechtdoor tot u over een brug rijdt en volg daar het verkeer naar links.
Neem de eerste straat rechts (Francisco Ferrerlaan) en vervolgens nogmaals de eerste straat rechts (Gezondheidstraat). Aan het einde van de straat gaat u linksaf in de Jozef Guislainstraat. Volg de wegwijzers ‘Vormingscentrum Guislain” (Opgelet, niet Museum of Ziekenhuis Guislain) tot aan de parking.

Met het openbaar vervoer

Vanuit het station Gent Sint-Pieters:
Neem tramlijn 1 (richting Evergem). De halte ‘Guislainstraat’ ligt op 100 m van de ingang van Vormingscentrum Guislain (duur traject: ± 25 min.).
Volg de wegwijzers ‘Vormingscentrum Guislain’ (niet Museum of Ziekenhuis Guislain).

Terug