Welkom!

Nee, de katharen waren geen mystieke sekte, ze waren geen manicheeërs, ze waren niet de bewakers van de graal en ze waren ook niet de voorlopers van de rozenkruisers of de vrijmetselaars.
De katharen waren christenen, niet meer of niet minder dan dat. Net als hun rooms-katholieke tijdgenoten beriepen ze zich op de bijbel, maar ze interpreteerden de teksten op een andere manier.
De verspreiding van de kathaarse leer bleef niet beperkt tot het zuiden van het huidige Frankrijk. De Champagnestreek, Bourgondië, het Duitse Rijnland, Italië, op al die plaatsen werd de Kerk geconfronteerd met een of andere vorm van het katharisme.
Je leest er alles over op deze pagina’s.

Website laatst bijgewerkt op 2 januari 2017.

Land der Katharen

HET LAND DER KATHAREN
Nederlandstalige informatieve blog over het reilen en zeilen in de Languedoc

IPrikbord

Bericht voor de leden van het Studiecentrum Als Catars: e-Magazine 52-53

Het dubbel nummer 52-53 (december 2016) van ons e-Magazine is verschenen en werd aan alle leden verstuurd. Niet ontvangen? Stuur ons een mailtje: sc.als.catars@telenet.be

Klik < hier > voor een blik op de inhoud.

Gratis proefnummer? Stuur ons een mailtje: e-magazine@katharen.be

Top

Nieuw op de pagina ‘Teksten’:
Van Mani tot Nicetas: een overzicht van negen eeuwen religieus dualisme

Van Mani tot NicetasBij de studie van het katharisme worden we regelmatig geconfronteerd met de bewering dat die religieuze dissidentie in verband stond met het oude manicheïsme en dat de katharen navolgers waren van de leer van Mani.

Die bewering werd in hoofdzaak gevoed door de polemische geschriften van bestrijders van het katharisme, zoals dat onder meer het geval was bij Durand van Huesca in zijn Liber contra manicheos (1223) en bij verschillende inquisiteurs, waaronder Bernard Gui die in zijn Practica inquisitionis heretice pravitatis (1323) het eerste hoofdstuk volledig wijdde aan de “dwalingen van de manicheeërs van deze tijd”.

Zelfs in meer recente tijden bleef die vermeende connectie tussen manicheeërs en katharen hardnekkig voortleven, zoals o.a. bij Charles Schmidt (1812-1895) die in zijn boek Histoire et Doctrines des Cathares (1848) nog altijd stelde dat de Italiaanse katharen hun afstamming terugvoerden op de manicheeërs. Pas vanaf de jaren vijftig van de vorige eeuw leveren onderzoekers het bewijs dat het manicheïsme geen uitstaans had met het katharisme. De bedoeling van deze studie is dan ook om orde op zaken te stellen en een wetenschappelijk gefundeerd licht te laten schijnen op die oude religieuze dualismen. We beginnen met de figuur van Mani (216-276), profeet en stichter van het manicheïsme, en eindigen met Nicetas en de herstructurering van de westerse kathaarse kerk in 1167.

< lees meer >

Top

Nieuw op de archeologiepagina: Het castrum van Fa (Aude)

FaLange tijd werd de donjon van Fa beschouwd als een bouwsel uit de Visigotische tijd, maar recent onderzoek heeft uitgewezen dat het wel degelijk een middeleeuws monument betreft, ook al vermeldt de wegwijzer nog altijd ‘Tour Wisigothe de Fa’. Die vierkante toren of donjon is het enige goed bewaarde overblijfsel van een middeleeuws castrum en meet aan elke zijde zeven meter met muren van ruim een meter dik, de hoogte bedraagt ongeveer achttien meter.

De toren ligt op het hoogste punt van een plateau van zestig meter lang en twintig meter breed. In het noorden, aan de kant van het huidige dorp Fa, wordt de donjon geflankeerd door een omwalling waarvan alleen de westelijke hoek nog goed bewaard is. Die muur, met enkele kleine schietgaten, beveiligt de noordelijke toegangsweg op het lager gelegen terras over een breedte van een viertal meter. In het zuiden en het oosten wordt het hoofdplateau afgeboord door muren van drie tot vijf meter. Die zijn echter helemaal door de natuur overwoekerd en daardoor nauwelijks zichtbaar.

Top

Nieuwe foto's van Termes (Aude)

TermesTermes is uitgegroeid tot een van de belangrijkste archeologische sites in de Aude. Wat men daar de laatste vijfentwintig jaar, ondanks de beperkte financiële middelen, heeft gerealiseerd mag zonder meer indrukwekkend genoemd worden. Dat is o.m. het werk van gedreven archeologen en heel veel vrijwilligers die één of meer weken van hun vakantie ‘opofferen’ om deel te nemen aan de jaarlijkse archeologische campagnes.

Het wordt dan ook de hoogste tijd om onze informatie over Termes bij te werken. Michel Gybels en Hannes Ceulemans bezorgden ons een nieuwe reeks recente foto's van de site, een selectie daarvan staat op de pagina van Termes in onze archeologierubriek. De komende maanden zal ook de tekst worden aangepast, zogauw alle nieuwe gegevens daarvoor beschikbaar zijn.

Zoals zovele middeleeuwse burchten werd Termes in de loop van de zestiende eeuw (1653/54) verwoest omdat de burcht geen strategische functie meer had. Daarvoor werden o.m. bommen gevuld met buskruit gebruikt. Op de bijgevoegde foto ziet u de overblijfselen van een dergelijk tuig dat gediend heeft om de donjon op te blazen. Van die donjon worden de resten momenteel blootgelegd.

Top

Nieuw op de archeologiepagina: Pieusse (Aude)

PieussePieusse is in de geschiedenis van het katharisme vooral bekend voor de kathaarse bijeenkomst in de burcht in het begin van 1226. Guilhem de Villeneuve (‘le Vieux’) was er toen kasteelheer.

Tijdens deze bijeenkomst, onder leiding van de kathaarse bisschop van Toulouse Guilhabert de Castres, werd de diaken Pèire de Corona aangesteld als bisschop voor de regio Aran (Catalonië).

Maar wat ongetwijfeld nog belangrijker is en duidelijk aantoont dat het katharisme zeventien jaar na het begin van de kruistocht ver van uitgeroeid was, is dat er een vijfde kathaars bisdom werd opgericht in de Languedoc, namelijk dat van de Razès, dat zich uitstrekte van Limoux tot Mirepoix, en grensde aan het bisdom Carcassonne.

Dit verhaal wordt bevestigd in een getuigenis voor de Inquisitie uit 1239. Daarin staat inderdaad dat dertien jaar voordien, in 1226, een honderdtal katharen waren samengekomen in Pieusse voor, onder meer, de verkiezing van een bisschop voor het nieuwe bisdom van de Razès en dat na afloop van die bijeenkomst Benôit de Termes het consolament ontving uit handen van Guilhabert de Castres.

Top

Nieuw op de archeologiepagina: Chunaut (Ariège)

ChunautHet kasteel van Chunaut, dat de residentie werd van de adellijke heren van de Couserans, bewaakte in de 12de en 13de eeuw de vallei die uitloopt in de gorges de Ribauto. Het kasteel en de Couserans waren in die tijd in het bezit van de machtige graven van Comminges. Dodon, ook Bernat IV genoemd, graaf van Comminges, legateerde de Couserans aan zijn tweede zoon Roger, waardoor die omstreeks 1180 de eerste burggraaf van de Couserans werd.

In plaats van zich te vestigen in het moeilijk verdedigbare Saint-Girons, koos Roger voor een hoog gelegen en goed verdedigbaar plateau waar hij zijn woonkasteel bouwde. De leden van zijn hofhouding vestigden zich in een castrum aan de voet van de burcht, aan de oevers van de Salat, waaruit later het dorp Lacourt ontstond. De burcht kreeg de naam ‘Chunaut’, wat in de streektaal ‘daarboven’ betekent (cfr. het Franse là-haut), en bewaakte en verdedigde de vallei. Wanneer er onheil dreigde kon de bevolking veilig schuilen in het castrum.

Top

Benestudium: nieuw elektronisch tijdschrift

Benestudium - logoBij uitgeverij SociuS, ons vooral bekend door de boeken van Yves Van Buyten en Willy Vanderzeypen, verscheen zopas een gloednieuw zesmaandelijks elektronisch tijdschrift: Benestudium.

Het eerste nummer bevat een tiental bijdragen, verdeeld over 123 pagina's, en draagt als ondertitel: ‘e-journaal over het verleden van het Westerse denken’.
Benestudium
brengt ‘recente verslagen en wetenschappelijke studies over filosofie, theologie, letteren, geschiedenis, mentaliteiten, denkers en acteurs’.

Benestudium kost 8 euro in elektronische vorm (PDF), maar je kan ook een gedrukte versie bestellen voor 14,5 euro. De bestelinfo en een overzicht van de inhoud van het eerste nummer vind je op www.benestudium.com

Top

Kroniek 25NIEUW !!!
Katharen en het vierde evangelie
Mieke Felix

Deze kroniek bestaat uit twee delen. In een eerste deel, een ‘geschiedenis van de geschiedenis’, wordt de in de loop der eeuwen sterk veranderde visie op het kathaarse geloof bekeken. Het tweede deel gaat dieper in op de kathaarse interpretatie van (delen van) het Johannes-evangelie.

Op dit ogenblik beweren nogal wat historici dat er nooit een ‘kathaarse kerk’ als dusdanig heeft bestaan. Er bestonden ‘dissidente’ geloofsgemeenschappen, maar die waren zo divers en hadden onder elkaar zoveel conflicten van ideologische aard, dat men onmogelijk van één ‘kathaarse kerk’ kan spreken. Bij dit standpunt kunnen heel wat vragen gesteld worden. Het klopt natuurlijk dat die verschillen in overtuiging er waren. Ze hebben zelfs meer dan eens tot hoogoplopende discussies geleid. Maar net die debatten, waarvan we duidelijke sporen terugvinden in de bronnen, tonen aan dat deze diverse groepen op z’n minst contact met elkaar hadden.

Wat echter vooral niet mag vergeten worden is dat hét criterium om een kathaarse kerkgemeenschap te onderscheiden van andere, al dan niet ketterse groepen, het specifieke sacrament is waardoor zij neofieten in hun rangen aanvaardden. Dit sacrament, een doopritueel door handoplegging, wordt in de meeste bronnen het spirituele doopsel of het consolamentum genoemd. In meerdere teksten vinden we hiervan beschrijvingen terug. Het betreft hier zowel getuigenissen van tegenstanders als van personen die als ‘sympathisanten van de ketterij’ voor de rechtbanken van de inquisitie verschenen. Bovendien zijn we ook in het bezit van een aantal bronnen uit het kathaarse milieu zelf die het verloop van dit sacrament beschrijven.

< lees meer >

Top

Nieuw op de archeologiepagina: de spoulga van Ornolac (Ariège)

OrnolacDe spoulga van Ornolac maakt deel uit van het netwerk van versterkte grotten in de vallei van de Ariège (samen met Bouan, Aliat, Verdun, Baychon, e.a.) die gebouwd werden in de loop van de 12de en 13de eeuw in opdracht van de graven van Foix ter bescherming van de belangrijke verbindingswegen met Andorra en Spanje.

De spoulga, die in de streek grotte de l'hort wordt genoemd en voor het eerst werd vermeld in 1243, ligt boven de vallei van de Ariège op een hoogte van 530 meter.

De versterking is gebouwd tegen een heuvelflank en heeft een totale oppervlakte van ongeveer 1600 m², de binnenkant van de grot met haar vertakkingen en de buitenomwalling inbegrepen. De constructie bestaat uit twee versterkte omwallingen ten oosten van de toegang tot de grot, telkens met een eigen toegangspoort.

In een bepaald soort literatuur wordt de grot van Ornolac soms ook ‘Bethléemgrot’ genoemd en wordt beweerd dat ze zou zijn gebruikt als initiatiegrot voor kathaarse novicen, maar dat verhaal is een verzinsel uit het begin van de 20ste eeuw.

Top

Nieuw op de archeologiepagina: Burlats (Tarn)

BurlatsBurlats wordt voor het eerst vermeld rond 900, wanneer de eerste steen van de benedictijner priorij van Saint-Pierre wordt gelegd. De religieuze stichting, die op de pelgrimsroute naar Santiago de Compostela ligt, krijgt heel wat pelgrims over de vloer en wordt in de loop van de 11de eeuw aanzienlijk uitgebreid.

In die periode wordt ook het kasteel van Burlats en een omwalling met vijf verdedigingstorens rond het castrum gebouwd en verrijzen er tal van patriciërswoningen onder impuls van de graven van Toulouse. In de loop van de 12de eeuw wordt een prachtig Romaans paviljoen gebouwd, het Pavillion d’Adelaïde, dat mooi bewaard is gebleven. Dat gebouw werd door de graven van Toulouse en de burggraven Trencavel van Béziers hoofdzakelijk gebruikt voor recepties, vergaderingen en als regionaal gerechtsgebouw.

Burlats ligt in de Tarn op acht kilometer van Castres en is via de D58 vlot bereikbaar. Het dorp is eigenlijk één groot openluchtmuseum en beslist een aanrader!

Top

Nieuw op de archeologiepagina: de spoulga van Baychon (Ariège)

BaychonDe spoulga van Baychon ligt op 820 meter hoogte boven het dal van Baychon en de vallei van de Vicdessos, tussen Capoulet en Laramade.

De spoulga, die zonder twijfel dateert van het einde van de 12de en het begin van de 13de eeuw, werd hoogstwaarschijnlijk gebouwd in opdracht van de graven van Foix voor de bewaking van belangrijke verbindingswegen.

De toegang tot de versterkte grot is zeer moeilijk en vereist alpinistenuitrusting en de nodige technische kennis en ervaring.

De ingang ligt op ongeveer 20 meter boven het grondniveau en kon destijds alleen bereikt worden met houten ladders. Bovendien moet er nu ook nog eerst een steile rotsformatie van ruim 8 meter hoogte worden beklommen. Een andere mogelijkheid is zich te laten zakken aan touwen vanop de top van de berg tot aan de ingang.

Top

Nieuw op de archeologiepagina: Cazavet (Ariège)

CazavetDe ruïne van de feodale burcht van Cazavet in de Couserans ligt op de top van een heuvel boven het gelijknamige dorp, dat bereikbaar is vanuit Saint-Lizier via de D33a.

Uit de bouwstijl van de burcht is af te leiden dat ze dateert uit de 11de-12de eeuw, waarbij het gebruik van pierre sèche (‘droge steen’) één van de kenmerken is. Dat is een bouwtechniek waarbij natuursteen wordt gestapeld zonder mortel.

De site ligt in de Centrale Pyreneeën (in het westen van de Ariège) in de Couserans. In de benedenvallei van de Salat liggen meerdere middeleeuwse fortificaties en Cazavet ligt naast de belangrijkste route die de Couserans verbindt met de Comminges (Saint-Girons, Saint-Lizier, Caumont, Prat-Bonrepaux).

De archeologische site van Cazavet is gemakkelijk en zonder gevaar te bereiken, maar een bezoek bij regenweer is af te raden omdat je dan een grote kans loopt onder de modder te zitten. Reken voor een bezoek ongeveer anderhalf uur, de wandeling heen en terug inbegrepen.

Top

Nieuw op de archeologiepagina: Montaragou (Ariège)

PéreilleWie de streek een beetje kent weet het wel: de hele Languedoc ligt bezaaid met bekende en minder bekende middeleeuwse archeologische sites.

Montaragou is één van die minder bekende, we mogen zelfs rustig zeggen ‘onbekende’. En daar is een goede reden voor: de site ligt op privé-terrein en om ze te bezoeken is er een fikse wandeling van drie uur heen en terug nodig, waarbij een hoogteverschil van meer dan tweehonderd meter moet overbrugd worden.

Bovendien is een bezoek alleen mogelijk onder begeleiding van een officiële gids van Pays des Pyrénées Cathares en dat kan slechts een paar keer per jaar in het zomerseizoen. Montaragou ligt niet ver van Mirepoix, ongeveer halverwege tussen Lagarde en Camon. Michel Gybels maakte de tocht voor ons en bracht heel wat fotomateriaal mee.

Top

Nieuw op de archeologiepagina: Péreille (Ariège)

PéreilleIn het hoofdstuk over de Ariège op onze acheologiepagina werd Péreille toegevoegd.

Van deze site blijft niet zoveel over maar toch is de plaats van groot historisch belang. Het was immers Raimon, heer van Péreilha (Péreille) die in het begin van de 13de eeuw, op vraag van de kathaarse gemeenschap van Mirepoix, het castrum van Montségur heropbouwde.

Eerst alleen, en daarna samen met zijn schoonzoon Pèire-Roger de Mirepoix, voerde hij het bevel over Montségur tot aan de val in 1244.

Top

Nieuw op de archeologiepagina: Quérigut (Ariège)

Ook de historische site van Quérigut in de Ariège staat voortaan op onze archeologiepagina. Ga daar zeker eens kijken als je van plan bent de Languedoc te bezoeken. Tot nu toe zijn er 78 sites opgenomen, bekend en minder bekend, een aantal onder hen met een archeologisch dossiertje en allemaal met origineel fotomateriaal.

Top

Archeologen aan het werk in Termes

De burcht van Termes, in het hart van de Corbières, is al sinds de jaren negentig van de vorige eeuw een van de belangrijkste archeologische sites in de Aude. Onderstaand filmpje geeft een overzicht van het onderzoek en de werken die werden uitgevoerd in 2013 en 2014. Filmpjes over de jaren voordien vind je op de website van de burcht: wwwww.chateau-termes.com

Top

Nieuwe blog: ‘Het Land der Katharen’

Michel Gybels is geen onbekende voor de bezoekers van deze website, denk maar aan de vele bijdragen die hij maakte voor de archeologiepagina. Maar dat is lang niet alles, in 2005 stond hij mee aan de wieg van het Studiecentrum Als Catars waarvan hij tijdens de beginjaren ook het voorzitterschap op zich nam. Intussen woont Michel al een hele tijd in de Languedoc en zijn passie voor het katharisme en de streek is er dus zeker niet minder op geworden.

Deze week stelde hij zijn nieuwe blog voor: ‘Het Land der Katharen’. Bedoeling is om toeristische en culturele informatie te brengen over wat er zich zoal in de ‘kathaarse departementen’ afspeelt. Boeiend voor iedereen die interesse heeft voor de streek en zeker voor wie er een vakantie plant. Want het Franse zuiden heeft een rijk cultureel leven en bruist van de activiteit!

Kijk op: katharenland.wordpress.com

Top