Sinds eind vorig jaar staan op de kwekerij van het Arboretum 3 prachtige azalea’s. Voorlopig zijn ze nog niet in de tuin uitgeplant, vooral uit schrik. Schrik omdat ze nog relatief klein zijn en schrik omdat ze zeer zeldzaam zijn. Het zijn dan ook niet de minste: Rhododendron ‘Van Houtte Flore Pleno’, na meer dan 100 jaar weer terug in Kalmthout.

Net zoals van vele andere Harde Gentse dachten kenners deze plant definitief verloren, uitgestorven. Dankzij het enthousiaste speurwerk van de heren De Clercq en Delvaux werden vele Harde Gentse herontdekt in oude tuinen en parken in Europa en de VSA.

De stamvader van de Harde Gentse azalea’s, Petrus Mortier, was geen bloemist maar een bakker uit Gent. De geschiedenis herhaalt zich. Leon De Clercq, banketbakker op rust, kweekt en vermeerdert de teruggevonden schatten.

Foto Van Houtte Flore Pleno

In 1858 presenteert Louis Van Houtte voor het eerst de “Azalea (Hybr.) ‘Van Houttei Flore Pleno’ in zijn beroemde tijdschrift ‘Flore des serres et des jardins de l‘Europe’. Met een prachtige kleurlitho wordt de plant geïllustreerd. Van Houtte vertelt erbij dat de hybride voortkomt uit zaailingen van Petrus Mortier.

In 1859 verschijnt er een meer uitgebreide beschrijving in het ‘Journal d’Horticulture Pratique de la Belgique’. De variëteit wordt omschreven als sterk en zeer bloemrijk. De bloemen zijn vooral opvallend door hun mooie vorm en de combinatie van twee prachtige kleuren, roze en geel.

In 1879 verschijnt er voor het laatst een bijdrage in een tijdschrift. De ‘Nederlandsche Flora en Pomona’ vermeld de Rhododendron ‘Van Houtte Flore Pleno’ als ‘in dit genre wel eene der schoonste’.

In verschillende kwekerscatalogi blijven we wel vermeldingen terugvinden tot het begin van de vorige eeuw, maar daarna wordt het heel stil. In zijn eigen ‘Prix-courant’ van 1858 omschrijft Louis Van Houtte zijn azalea als volgt: ‘L’Azalea Van Houttei, complètement rustique, obtenu de graines de la plus brillante des variétés de feu Mortier, fait l’admiration générale par la beauté de son feuillage, par la dimension peu commune de ses bouquets de fleurs doubles, de première grandeur, de couleurs saumon vif à étendart jaune d’or luisant. C’est le plus beau, le plus distingué, le plus eclatant de tous les Azalées de pleine terre’.

Op 4 juni 1998 wordt in Kent een belangrijke ontdekking gedaan. Leon De Clercq vertelt u trots het verhaal van zijn passie.

Na reeds 2 uitgeregende parken bezocht te hebben bracht onze gids Jim Inskip ons 100 km verder naar Emmets Garden. Daar was het mooi weer en de azalea’s bloeiden volop.

Jim Inskip had een afspraak gemaakt en voor de drie Belgische plantenzoekers hadden ze een niet toegankelijk gebied, waar zich nog oude Harde Gentse Azalea’s bevonden, vrijgemaakt van struikgewas, varens en braambessen. De headgardner stond ons al op te wachten. De eerste azalea’s konden we vlug herkennen, zoals ‘Miniata Floribunda’, ‘Bouquet de Flore’, en zo meer.

Een terrein verderop kwam dan de ultieme verrassing, zonder twijfel ontdekte ik als eerste de lang gezochte kleurrijke en geurende Rhododendron ‘Van Houtte Flore Pleno’, en kon met mijn vreugde geen blijf. Het gekende gebaar van met de armen zwaaien, hoera gejuich en een vreugdedans uitvoeren, volstond voor onze Engelse collega’s om duidelijk te maken dat het eindelijk de plant was die we reeds 10 jaar zochten. Met een ademloze bewondering staarden we naar de prachtige dubbele bloemen die een roze–zalmkleurige gloed uitstraalden, met drie zachtgele bloemblaadjes in de binnenste bloemkroon naar boven gericht, en enkel een stamper. De bloemtrossen waren nog niet in volle bloei, dat was nog één week te vroeg.

We kregen toelating om scheuten mee te nemen naar België. Jos. Delvaux en ik, ieder ongeveer 30 stuks, we konden niet vlug genoeg ons plastiekzakjes vullen! Het was precies alsof die plant zou weglopen. Jim Inskip deed hetzelfde en kon daarbij ook nog ter plaatse samen met de headgardner enkele takken afleggen. Aangezien deze azalea een zeer late bloeier is waren op dat ogenblik de jonge scheuten nog maar half volgroeid, maar samen zijn we er toch in geslaagd, door enten en stekken, 30 plantjes te kweken.

Ik heb vele foto’s, dia’s en videobeelden gemaakt om de ontdekking van de bloeiende ‘Van Houtte Flore Pleno’ met ons zevenkoppig gezelschap vast te leggen. Bij het afscheid werd door ons, zoals gebruikelijk, een rustica azalea ‘Fenelon’ geschonken (deze azalea is nergens te vinden in Groot-Brittannië) en daarna zetten we als tevreden planthunters onze ontdekkingstocht verder. Het heeft geen zin om zo maar op zoek te gaan naar ‘Van Houtte Flore Pleno’ in Emmets Garden, want de plant bevindt zich in een verwilderd afgesloten gedeelte van het park. We mogen ons gerust ‘frigoboxtoeristen’ (lees plantenzoekers) noemen. Bij onze driedaagse zoektochten is de koelbox het ideale middel om onze stekken goed te houden. ’s Avonds, bij aankomst in het hotel, moeten de talrijke gevulde plastiekzakjes in de koelkast en de vriesplaten in de diepvriezer, om de volgende dag opnieuw hun diensten te bewijzen.

Vanaf juni 2001 zal de bezoeker van Arboretum Kalmthout de drie eerste gestekte azalea’s ‘Van Houtte Flore Pleno’ met hun prachtige en welriekende bloemen in al hun glorie kunnen bewonderen. Omwille van het slechte weer einde mei en juni vorig jaar konden de eerste geknopte planten in mijn tuin niet bloeien. Als primeur zullen de eerste gekweekte planten in het arboretum pronken, en zo zal iedere tuinliefhebber van deze uitzonderlijke bloemenpracht kunnen genieten.

In juni 2000 werden scheuten afgenomen van de allereerste, nog frêle en jonge plantjes en zijn allemaal geënt op Rhododendron luteum. Al deze 55 entingen zijn beschikbaar vanaf oktober 2002. We zijn goed op weg met het vermeerderen maar de natuur neemt haar tijd. Samengevat bezit ik nu reeds 90 plantjes en Jos Delvaux een twintigtal.

Dank zij onze gezamenlijke passie en onvermoeibare gedrevenheid zijn we er na 10 jaar zoektocht in geslaagd de Rhododendron ‘Van Houtte Flore Pleno’, voor ons het summum van de Harde Gentse Azalea, terug in de belangstelling te brengen zodat hij zeker een ereplaats kan krijgen in veel parken en tuinen waar hij zal schitteren als een parel van ons botanisch erfgoed. Daarom alleen al vind ik dat we deze azalea extra moeten koesteren. Samen met nog meer dan honderd teruggevonden variëteiten is ons kweekprogramma nog voor jaren volgeboekt.

Reeds in 1992 was ik in het bezit van een kopie van de kleurlitho van de ‘Van Houtte Flore Pleno’, sinds 1996 ook de gelukkige bezitter van het originele boek uitgegeven in 1858. Zo sterk was deze azalea in mijn geheugen geprent dat toen ik hem ontdekte, hem ogenblikkelijk kon determineren: dit is hem! O…wat een zalig moment. Dat de kunstenaar er toen op de kleurlitho meeldraden bijgetekend heeft, is een fout van formaat.
In 1998 bracht ik reeds een bloemtros mee, als verificatie bij de scheutjes en zette deze tijdens het enten in een vaasje, heerlijk genietend. Op 7 juni kon ik het nog voorleggen, samen met de echte kleurlitho tijdens de Dendrologische vergadering te Beervelde en had toen veel succes.

Dat de Azalea‘Van Houtte Flore Pleno’ eertijds in Kalmthout is aangeplant, is bijna zeker, omdat hij in de onlangs teruggevonden prix-courants uit 1877-’90-’93 en ’97 van Charles Van Geert staat beschreven: ‘Van Houtte Flore Pleno—cerise saumoné, flamme jaune d’or, très doubles’. Na 100 jaar is hij terug van weggeweest.
In mijn tuin zullen dit jaar reeds zes Rhododendron ‘Van Houtte Flore Pleno’ bloeien en zijn te bezichtigen na afspraak,omdat ze einde mei bloeien. De tientallen tuinliefhebbers die, tussen 1992 en 1998, dachten een Rhododendron ‘Van Houtte Flore Pleno’ aangekocht te hebben, hebben niet de juiste plant in hun bezit. Dat komt omdat de zogezegde moederplant uit Bremen niet de echte plant is, maar wel het label ‘Van Houtte Flore Pleno’ draagt. Van die plant werd verder vermeerderd door de groothandel in de bloemensector, met gekend gevolg.
Inmiddels zijn we reeds in 2005 en de azalea Van Houtte Flore Pleno is in 3-jarige planten beschikbaar.