ZELFBELONEND GEDRAG

 

Hazra vom Banholz

 

Het fenomeen 'zelfbelonend gedrag', de hond die een kick krijgt van lekker hard blaffen, van het werken voor de baas, met echt een (verslavende) lichamelijke reactie.

Waarom krijgen sommige honden een kick van werken voor de baas en andere weer niet? Is dat genetisch? Of aangeleerd?  

Met "zelfbelonend gedrag" heb je te maken met een wisselwerking tussen gedrag, hersenen en hormonen. Gedrag wordt altijd gestuurd door hersen-activiteit. Neuro-chemische processen zorgen voor het doorgeven van prikkels in de hersenen. Daarnaast spelen hormonen een rol: er is een wisselwerking tussen neuro-chemie en hormonen.

Gesteld dat een "beloning" iets is dat het dier een prettig gevoel geeft, kun je zeggen dat dit te maken heeft met het vrijkomen van chemische stoffen (dopamine , endorfines) in de hersenen die resulteren in dat prettige gevoel.

Een mooi voorbeeld van dit mechanisme is het vrijkomen van deze chemische stoffen bij een langdurige zware fysieke belasting. Een marathonloper komt bijvoorbeeld wel eens op het punt dat hij de loop eigenlijk zou moeten stoppen omdat de belasting te groot wordt. Maar als het lichaam genoeg endorfine produceert dan compenseert het bijbehorende prettige gevoel de fysieke ongemakken. De loper haalt zo toch de eindstreep en hij voelt zich er nog lekker bij ook.  

Zelfbelonend gedrag is een heel ruim begrip, waaronder ook veel gedragingen vallen die het dier nog niet eens zo zeer voor zijn plezier vertoont. Hierbij valt onder meer te denken aan de dingen die honden uithalen als ze alleen zijn, terwijl wij ze beschuldigen van scheidingsangst... slopen, blaffen, enz. hebben ook een kalmerend effect. Daardoor komen dezelfde lichaamseigen stoffen vrij... neurochemische "beloning" vindt plaats... en dan kun je het zelfbelonend noemen. Elk gedrag dat regelmatig vertoond wordt heeft een (zelf)belonende factor, anders zou het niet vertoond worden. Een duidelijk voorbeeld is de hond springt op om aandacht te krijgen: wij geven die aandacht drievoudig als we corrigeren: wij kijken, wij praten, en we raken aan. Drie verschillende vormen van aandacht voor één poging, dat is een jackpot (!), dus de hond herhaalt zijn gedrag. Maar er zijn ook gedragingen waarbij het zeer moeilijk wordt om de belonende factor te ontdekken, en de moeilijkste daarvan hebben te maken met de productie van lichaamseigen stoffen die een kalmerend of kickend effect hebben.

Wat te denken van staartjagen... , vliegen happen enz... allemaal zorgen ze voor hetzelfde effect. Agressie? Is toch ook een uitlaatklep? Vermindert spanning, verminderde spanning geeft opluchting, opluchting zorgt voor endorfines enz. Zodra de hond afhankelijk gaat worden van deze stoffen zou je kunnen stellen dat hij verslaafd is.

De stoffen die vrijkomen in de hersenen bij iets dat een individu als belonend ervaart, (normaliter: voeding, succes, opluchting, overleven, enz.) kunnen verslavend gaan werken. Bij dieren die gevoeliger zijn dan anderen voor deze neurochemische processen, zie je  

a) een hoge intelligentie

b) een hoge will to please  

Daardoor zal het dier ook snel en graag en goed werken, want hoe meer je doet, hoe meer hij kan kicken. Het kicken op zich kan weer zeer verslavend zijn, en dan kan het inderdaad gaan voorkomen dat het dier afhankelijk wordt van deze stoffen. ( dopamine, enz.). Als dat het geval is kan het dus inderdaad gaan voorkomen dat een dergelijke hond, ook al wordt er nog zoveel mee gewerkt, in alle "pauzes" tussen de trainingen en bezigheden door, zich enkel nog bezighoudt met het verschaffen van nog meer kicks.

Wat betreft de erfelijkheid: Ja, het is overerfelijk... (qua aanleg voor het ontwikkelen van een dergelijk gedrag...), meestal rasgebonden, maar er zullen ook zeker kruisingen rondlopen die in de lijn een dergelijk gedrag vertonen, alleen is het bij kruisingen natuurlijk veel minder makkelijk na te gaan. En ja, als de aanleg aanwezig is maar het gedrag wordt niet ontwikkeld... dan zie je er niks van. Dus heeft het zeker ook met aanleren te maken.