Inteelt
onder selectieve controle
(door
Eberhard Trumler)
Gasco
vom Banholz & Gismo vom Banholz
Informatie
afkomstig uit het boek "Honden moet je serieus
nemen" van de nestor van de Europese kynologie:
Eberhard Trumler
De
noodzaak fouten te bestrijden
Tijdens
het Wereldcongres voor Kynologen in 1973 te Dortmund heb
ik een uiterst interessante voordracht gehoord over
'Bruikbare mogelijkheden om erfelijke afwijkingen bij
honden te bestrijden', die werd gehouden door Georg
Wilhelm Rieck, professor aan het 'lnstitut für
Erbpathologie und Zuchthygiene' van de universiteit
Giessen. Een voordracht die veel mensen, vooral fokkers,
de haren te berge deed rijzen. Maar het is nu eenmaal zo:
als we honden serieus willen nemen - en dat gebeurde in
deze voordracht met duidelijk vooropgezette bedoeling -
ontdekken we plotseling dat er nog veel meer
verantwoordelijkheid, kennis en werk noodzakelijk is dan
men zo gewoonlijk denkt.
Om
het vererven van fouten bij honden met succes te kunnen
bestrijden, stelde professor Rieck een lijstje met negen
voorwaarden
op, dat een ieder die iets met het fokken van honden te
maken heeft uit zijn hoofd zou moeten leren. Ik zou zelfs
zover willen gaan dat ik vind dat dit lijstje een
onderdeel zou moeten vormen van de wet op bescherming van
dieren. Elke fokker of club die zich daaraan niet zou
houden, zou beboet moeten kunnen worden. Ik citeer:
1.
Een strenge selectie bij het fokken is nog steeds de
fundamentele basis voor bestrijding van erfelijke fouten,
d.w.z. dat heterozygote (met ongelijksoortige genen)
ouders met een worp misvormde jongen van het fokken worden
uitgesloten.
2.
Een voorwaarde voor succes met systematische
selectiemaatregelen wordt gevormd door een getrouwe
melding, met andere woorden: het zonder terughouding
melden van alle jongen die met defecten worden geboren.
Gebrekkige informatie leidt tot desoriëntering.
3.
Doodgeboren of kort na de geboorte gestorven jongen mogen
niet zelfstandig worden vernietigd, maar moeten door de
fokadviseur of de adviserende dierenarts worden bekeken.
Soms zal zelfs autopsie nodig zijn.
4.
De door veel fokregisters voorgeschreven beperkingen tot
zes pups in een worp moet worden geschrapt. Dergelijke
maatregelen
geven en verkeerd beeld van de werkelijke gezondheid en
genetische constitutie van de worp, omdat dikwijls
misvormde en niet levensvatbare pups worden verwijderd
voor de totale worp wordt beoordeeld.
5.
Fokadviseurs zouden een specialistische opleiding op het
gebied der genetica moeten volgen, waarbij minder waarde
zou moeten worden gehecht aan de wetten van Mendel dan aan
de polygene vererving (kwantitatieve genetica) en de
populatiegenetica. Deze vorming zou aan centrale
instituten kunnen plaatsvinden.
6.
Bij populaties met veel voorkomende erfelijke ziekten zou
een strenge selectie tot een gevaarlijke basis aan
fokdieren kunnen leiden. Hier kan alleen de controle op
pathologische (zieke) erfelijke eigenschappen van goede
jonge reuen - door middel van incestparingen uitkomst
bieden. De op die manier geteste reuen zouden in zo groot
mogelijke aantallen aan de verenigingen ter beschikking
moeten worden gesteld. Voor de uitvoering van deze
testparingen worden nieuwe vormen van organisaties
voorgesteld, bijvoorbeeld 'proefkennels van
rasverenigingen'.
7.
Bepalingen in de fokregisters of rasstandaarden die
betrekking hebben op de selectie op bepaalde vorm- en
kleureigenschappen van rassen en die duidelijk tot
lichamelijke defecten en functiestoringen aanleiding
geven, moeten worden onderzocht en zo nodig geschrapt.
8.
Chirurgische ingrepen bij voor het fokken bestemde dieren,
die erfelijke defecten ongedaan moeten
maken, zoals
bijvoorbeeld
bij cryptorchisme (niet in het scrotum ingedaalde
testikels), kunnen slechts een 'cosmetische' betekenis
hebben. Op die manier behandelde dieren dienen van het
fokken te worden uitgesloten.
9.
Het intensiveren van onderzoek en overleg op het gebied
van de genetica door de fokkers brengt zwaardere financiële
lasten voor de rasverenigingen met zich mee. Om hierin
tegemoet te komen en de financiële basis te verzekeren
zou in de vorm van een stichting een kynologisch
onderzoekscentrum moeten worden opgericht.
Tot
zover de negen voorwaarden van professor Rieck. Ik zal ze
stuk voor stuk onder de loep nemen. De onder punt 1
genoemde
voorwaarde komt voort uit het inzicht dat erfelijke
ziekten in veel gevallen niet alleen het gevolg zijn van
een fout gen. De meeste ontstaan doordat de genen (de
dragers van de erfelijke factoren) van vaderszijde en die
van moederszijde samen een dusdanige uitwerking hebben dat
de betreffende erfelijke ziekte tot stand komt. Men noemt
dit de 'polygene overerving'. Deze past niet in de
erfelijkheidsregels van Mendel, die op grond van
waarnemingen van afzonderlijke genen, de 'monogene
overerving', zijn opgesteld. Als nu reu zowel als teef
bepaalde genen hebben, die zich samenvoegen in de eicel,
dan kan dit tot misvormingen of andere erfelijke defecten
aanleiding geven. Het zou zinloos zijn de teef bij een
andere reu te brengen. Die zou misschien dat deel van het
complex van genen dat noodzakelijk was om de defecten bij
de pups naar de oppervlakte te brengen niet hebben, maar
de jongen zouden het moederlijk deel van het genencomplex
verdekt bij het fokken blijven inbrengen. Om dezelfde
reden zou het verkeerd zijn de reu bij een andere teef te
brengen, want de uit die verbintenis voortkomende jongen
zouden dan weer het vaderlijk deel verder doorgeven. Met
andere woorden: als deze honden niet worden uitgesloten
van het fokken, bestaat er een direct gevaar dat het ras
met minderwaardige erfelijke eigenschappen wordt belast.
Maar
wat doet nu de fokker die van die zaken niets weet (of
niet weten wil)? Hij scheldt op de reu, voor wie hij
zoveel
dekgeld
heeft moeten betalen, bouwt verder op zijn teef en haalt
er bij de volgende loopsheid een andere reu bij. Het
succes geeft hem schijnbaar gelijk: louter gezonde
levensvatbare jongen! Want bij deze reu ontbraken de
genen, die tot de ontdekking van de erfelijke defecten van
de moeder hebben geleid. En op die wijze geven deze jongen
die bij het fokken weer door.
Bij
punt twee zal elke fokker, wiens
verantwoordelijkheidsgevoel zich beperkt tot het rinkelen
van de kassa alleen maar wat minachtend glimlachen en dat
geldt ook voor punt drie: de fokadviseur of dierenarts de
misvormde of dode pups tonen? Daar is geen sprake van! Er
zijn tenslotte nog genoeg gezonde jongen in de worp - die
tonen ze dan trots. Die misvormde jongen hadden natuurlijk
hun defecten in het moederlijf opgedaan, of doordat
tijdens de dracht het weer te oud of te warm was geweest,
of doordat de teef teveel gegeten heeft of wat er dan nog
meer voor argumenten zijn om zichzelf te bedriegen. Dat
hier gevaarlijke erfelijke factoren in het geding kunnen
zijn die bij de overige pups verdekt aanwezig zijn en door
hen bij het verder fokken kunnen worden doorgegeven en dus
aan de hele populatie van het ras worden toegevoegd, daar
denkt men niet aan.
Velen
willen dat ook niet zien. Aan punt vier zou ik willen
toevoegen, dat het heel goed mogelijk is dat een teef zo
gezond en krachtig is en over zoveel melk beschikt dat ze
rustig alle tien de jongen zou kunnen grootbrengen, of in
ieder geval acht daarvan. Bij die overwegingen moet men
altijd van het hele ras, de populatie dus, uitgaan. Een
teef die zo sterk is en van wie de pups zo gezond en
levensvatbaar zijn, heeft waarschijnlijk ook veel
positieve erfelijke eigenschappen aan haar nakomeling
meegegeven, en de vader misschien ook. Het zou jammer zijn
als die erfelijke eigenschappen voor de populatie verloren
zouden gaan. Ik zou dus zeggen dat de fokbepalingen zoveel
ruimte zouden moeten laten dat de fokker na advies van de
fokadviseur of de dierenarts toestemming krijgt een
dergelijke veelbelovende worp in zijn geheel groot te
brengen; ook als er geen min te vinden is en de moeder
zelf sterk genoeg is.
Daarmee
heb ik het niet over die teven die regelmatig meer dan
acht of negen jongen krijgen, want dat beschouw ik als een
domesticatieverschijnsel dat helemaal niet zo
begerenswaardig is als dat sommige fokkers lijkt. Het
natuurlijk aantal pups ligt rond de zes! De teef heeft
weliswaar tien tepels, maar meestal geven de eerste twee
geen melk. We zouden er dus vanuit kunnen gaan, dat een
worp van acht jongen normaal is. Wat punt vijf betreft, na
de voordracht hoorde ik toevallig een gesprek tussen twee
fokadviseurs die zich er vrolijk over maakten dat ze nog
eens geleerden zouden worden. Misschien nog wel een extra
studie aan een universiteit moesten gaan doen om hun werk
als adviseurs van de rasvereniging te kunnen blijven doen.
Ik kreeg daarbij het gevoel, dat ze daar nu niet zoveel
zin in hadden. Ik ken honden, die zich er veel meer over
zouden verheugen als ze iets meer zouden kunnen leren;
maar ja dat zijn dan ook maar honden! Ik heb toch al
duidelijk genoeg gemaakt dat het voor de meeste
lieden niet erg aantrekkelijk is iets meer op te steken;
zelfs niet als het om honden gaat. Levende schepsels van
onze wereld, van wie wordt gezegd dat ze de trouwste
metgezellen van de mens zijn en die nog een stuk 'natuur'
vormen. Men zou toch denken dat het de moeite waard is om
dat stuk natuur zo natuurlijk mogelijk te houden - ook als
dat betekent, dat men iets verder moet leren.
Inteelt
onder selectieve controle
Bij
punt zes van de voorwaarden van Rieck heb ik een
interessant voorbeeld. Op zekere dag kwam ik in de
gelegenheid een bezoek te brengen aan de Beagle-fokkerij
van de firma Hoechst bij Frankfurt, die wordt geleid door
Heinrich Strasser en Rolf Brunk. Ik was al meteen diep
onder de indruk van de prachtige ruime verblijven, die
uitstekend schoon gehouden werden. Ik werd er jaloers van,
want zo mooi is alles bij mij niet. Ik heb me urenlang met
de honden bezig gehouden en ik was ontroerd door de
vriendelijkheid, de vertrouwelijkheid en de vrolijkheid
van de dieren.
Er
waren ongeveer 700 honden en allemaal uitstekend
gesocialiseerd en dat maakte een diepe indruk op mij. Ik
was helemaal sprakeloos toen de beide heren me vertelden
dat de fokkerij met niet meer dan één reu en drie teven
was begonnen, waarbij bovendien een van de teven nog de
zuster van de reu was. Binnen een tijd van tien jaar
fokten ze meer dan 4000 honden, zonder ook maar één keer
vreemd bloed in te brengen. Dat is inteelt in de hoogste
graad. Dat is wat men 'incestfokken' pleegt te noemen.
Ik
vroeg natuurlijk welke selectiemaatregelen er waren
genomen. Die waren zeer eenvoudig. In de eerste plaats
werden altijd de grootste
en sterkste
dieren uitgekozen om mee te fokken. Ten tweede werd erop
gelet, dat deze dieren ook goed
in het pigment zaten, ze veel zwart vertoonden.
In de derde plaats lette men erop dat de dieren in de
omgang vriendelijk
en vredelievend waren. Dit zijn
selectiemaatregelen die aan alle eisen voldoen. Zo
eenvoudig kan het zijn om op basis van zeer sterke inteelt
honden te fokken die blakend van gezondheid zijn. Het is
niet zo moeilijk, als
we er maar op letten dat bij het fokken geen dieren worden
gebruikt die niet aan de eisen voldoen.
Als
we van dit voorbeeld uitgaan kunnen we aan de vingers van
één hand natellen wat er bij het fokken
van rashonden allemaal wel moet zijn gebeurd dat ze nu
alleen nog maar kunnen worden gered als men de raad van
Georg Wilhelm Rieck opvolgt.
Hoe
gemakkelijk een erfelijke ziekte valt te herkennen - als
men consequent gefokt heeft - en die vervolgens uit te
roeien, zonder het bestand al te zeer te decimeren, wordt
door het volgende geval bewezen. Toen de inteelt bij de
Beagles van Hoechst begon, trad bij sommige dieren een
zeer onaangename kaakziekte op, die zich manifesteerde
doordat de tandkassen van voornamelijk de onderkaken
vervallen raakten en fungusachtige (paddestoelachtige)
beenwoekeringen vertoonden. Het tandvlees stierf af en er
ontstonden verzweringen en bloedingen.
Eerst
dachten de beide geleerden dat dit verschijnsel aan de
voeding zou kunnen liggen. Ze bestudeerden de afstamming
van de zieke honden en toen ontdekten ze dat het een
polygene aandoening moest zijn, omdat deze alleen in een
bepaalde lijn optrad.
Het
was dus zaak deze lijn in zijn geheel uit de fokkerij te
verbannen. Daarmee werd de ziekte uitgeroeid en het bleef
bij de 21 zieke dieren van de totaal 4000.
Zo
eenvoudig is het als men weet wat men doet en de waarheid
niet wordt vertroebeld uit armzalige fokkerstrots of uit
gewetenloos winstbejag.
Het
zou daarom ook goed zijn zo snel mogelijk het voorstel
omtrent incest-testparingen ten uitvoer te brengen. Als ik
niet reeds lang namelijk vanaf het allereerste begin -
deze methode had toegepast zou ik misschien nu niet zo
gelukkig zijn zulke harde, gezonde en onbedorven honden te
hebben.
Iedereen
is bang voor inteelt, vooral voor de zeer sterke inteelt,
die men incest-inteelt noemt. Bijvoorbeeld het paren van
broers en zusters van dezelfde ouders of paringen tussen
zoons en moeders of vaders en dochters.
De
Husky-reu, die ik te danken heb aan de gulheid van de
familie Ziegel is het resultaat van incest-inteelt.
Kamtschatka's Burning Daylight, een internationale
kampioen, is zijn vader. Zijn moeder is First Daylight if
Indigo Ho. Zijzelf stamt echter ook van Kamtschatka's
Burning Daylight en van Kecha's Little Extra. Mijn Hus
heeft dus één en dezelfde vader en grootvader.
Ik
ben geen ervaren expert waar het de waardering van een
Siberische Husky betreft, maar wat ik wel
kan beoordelen is zijn gezondheid, zijn prestaties en zijn
aard. Mijn cijfer - tien met een ster - beter kan niet.
Waarom
is men eigenlijk zo bang voor te sterke inteelt? Wel,
omdat daarbij zo onweerlegbaar duidelijk en onbarmhartig
naar voren komt welke slechte erfelijke eigenschappen in
de voorouders aanwezig zijn. En dat ziet men juist niet zo
graag. In fokkerskringen spookt het dwaze idee rond dat
gedegenereerde nakomelingen uit incest-paringen het gevolg
zijn van die incest.
Dat
is nu juist weer een van die sprookjes ten koste van de
gezondheid van onze honden. Incest veroorzaakt geen
erfelijke defecten, maar brengt de aanwezige erfelijke
defecten aan het licht!
Ik
heb nu zelf de vijfde generatie van voortdurende paringen
tussen broers en zusters van dingo's en
dingo-elandhondbastaards.
Daarbij
treden nooit erfelijke defecten of enige degeneratie op.
Ik weet nu dat het van generatie tot generatie kleiner
worden, dat ik in mijn vorige boek heb beschreven, mijn
eigen schuld is. Ik zou dat hebben kunnen verhinderen als
mijn fokbasis groot genoeg zou zijn geweest en ik de
nodige selectie had kunnen toepassen. Maar omdat ik mijn
aandacht op andere eigenschappen gericht hield (en daarmee
eigenlijk dezelfde fout maakte als principieel bij het
fokken van rashonden wordt gemaakt), selecteerde ik te
vroeg, beperkte het aanwezige 'genen-pakket' en kwam
daarmee terecht in een proces waardoor de
dingo-elandhonden kleiner werden. Ik beschouw dit nu niet
meer als een gevolg van inteelt, maar als een gevolg van
selectie.
Mijn
fokexperimenten zijn het beste bewijs dat een verkeerd
geleide selectie hand in hand gaat met de beperking van
een nest tot zes pups. Ik kan het me niet veroorloven
altijd complete worpen groot te brengen. Ik heb tot nu toe
480 jongen in leven gelaten, maar bij de meeste worpen
moest ik om economische redenen zoveel mogelijk van de
pasgeboren dieren laten inslapen, om mijn hondenbestand
binnen een aantal te houden dat voor ons nog enigermate
overzichtelijk bleef. Omdat bij dingo's en dingo-bastaards
de biotonus van de pasgeboren dieren bijna zonder
uitzondering optimaal is, moest die selectie tamelijk
willekeurig plaatsvinden. Ik verwijderde in eerste plaats
die pups die teveel wit vertoonden.
Bij
de dingo's had ik daarmee tamelijk veel geluk - zij zijn
niet kleiner geworden. Bij de dingo-elandhonden kwam ik
daarmee - puur toevallig - in een verkleiningsproces
terecht. Ik maakte daarom van de nood een deugd en fokte
een zijtak consequent door op verkleining, onder zeer
strenge controle van de gezondheid van deze dwergen. Ook
dit is niets anders dan een ononderbroken incest-inteelt,
waarbij evenmin de geringste lichamelijke of fysiologische
degeneratie of verandering van karakter tot uiting komt.
Ik had het enorme geluk dat mijn uit Noorwegen
meegebrachte Elandhond Binna blijkbaar nauwelijks
verkeerde erfelijke eigenschappen had en daardoor leidde
deze inteelt tot uitstekende resultaten. Toen ik met mijn
inteeltmethoden begon had ik nog geen kennis gemaakt met
de Beagles van Hoechst of andere fokkerijen. Wat ik wel
kende was het grootste incest-experiment dat er ooit in
een dierenfokkerij is gedaan: de goudhamster. Deze dieren
zijn zoals bekend allemaal afstammelingen van een wijfje
met negen jongen, dat in 1930 in Syrië werd gevonden en
in Tel Aviv werd verzorgd en waarmee verder werd gefokt.
Sedertdien zijn er nooit meer goudhamsters in de vrije
natuur gevonden Uit dit begin echter heeft men tot vandaag
over de hele wereld vele miljoenen van deze dieren gefokt.
Ik
zou nog meer gevallen van incest-inteelt bij wilde dieren
kunnen noemen, maar de aangehaalde voorbeelden lijken me
voldoende.
Uit
al deze gevallen kunnen we de conclusie trekken dat, waar
er voldoende gezonde erfelijke factoren aanwezig zijn en
er een juiste selectie wordt toegepast, de incest-inteelt
veel onschadelijker is dan die andere manier van fokken,
waarbij verwantschap tussen de partners zorgvuldig wordt
vermeden, maar die alle erfelijke fouten met zich
meebrengt. Dat - en dat is de kern van de zaak -
verdoezelt weliswaar enige tijd de negatieve erfelijke
factoren, maar slechts enige tijd. Afhankelijk van de
omvang van die negatieve aanleg zal het betreffende ras
vroeger of later onvermijdelijk zover aftakelen, dat het
op een dag tot uitsterven gedoemd is.
Wie
niet mede schuldig wil zijn aan dit uitsterven van onze
honderassen zal zich daarom zeer nadrukkelijk en met alle
hem ten dienste staande (natuurlijk legale!) middelen
moeten inspannen om juist punt zes van de voorstellen van
Rieck zo snel mogelijk te verwezenlijken. Ik ga zelfs nog
een stap verder en vind, dat men profylactisch (uit
voorzorg) deze testparingen tussen broers en zusters niet
alleen bij 'populaties met sterk verbreide erfelijke
defecten' moet doorvoeren, maar principieel bij al onze
rashonden. Als de verantwoordelijke mensen het werkelijk
ernstig bedoelen, zouden deze testen de eerste en de
belangrijkste basis van elke fokkerij moeten worden.
De
honden die uit dergelijke eerste paringen van jonge honden
worden geboren zouden - als ze
tenminste geen defecten vertonen - een jaar lang moeten
worden opgevoed onder constante, nauwkeurig afgewogen
omstandigheden. Daarna zouden ze onderworpen moeten worden
aan een biologisch gefundeerd onderzoek op gezondheid en
gedrag. Als dat gunstig uitvalt zijn ze beslist goed
verkoopbaar (de kosten moeten er natuurlijk uitkomen), en
hun ouders en grootouders zouden dan een speciaal
predikaat krijgen, waaruit blijkt dat ze over voldoende
waardevolle erfelijke eigenschappen beschikken. Als ze dan
voor de hoogst mogelijke prijs kunnen worden verkocht is
dat alleen maar recht en billijk.
Ik
denk hierbij aan het fokken van volbloedpaarden. De Duitse
staat betaalt zelfs premies voor de beste onder hen. Het
zou helemaal zo gek niet zijn als ook verdienstelijke
hondenfokkers, die niet op de 'snelle manier', maar ten
koste van persoonlijke offers de Duitse rashonden hebben
gediend, hiervoor schadeloos zouden worden gesteld. Ik ben
ervan overtuigd dat dit mogelijk zou zijn, als er voor het
fokken van honden voldoende duidelijke regels worden
opgesteld. Wie de hond serieus neemt, moet ook punt zeven
van de eisen van een ervaren erfelijkheids-onderzoeker
bestuderen. Ik zei al dat zoveel mogelijk pigment bewaren
een van de selectiemaatregelen is die bij het fokken van
de Beagles van Hoechst werden toegepast en dat had een
goede reden. Bewezen is, dat bij honden pigmentrijkdom
samengaat met een gezond zenuwstelsel. Natuurlijk zal men
daartegen inbrengen dat veel witte honderassen, zoals de
Pyreneese Berghond, de Kuvasz of de Samojeed als nagenoeg
witte honden, ook hun mannetje staan. Dat is juist.
Ik
wil daar alleen maar op zeggen dat waar harmonische
verhoudingen aanwezig zijn, deze zeker moeten standhouden.
Wat voor het ene ras geldt, hoeft bepaald niet voor een
ander op te gaan. In het dierenrijk zijn er zowel
lichtgekleurde als donkergekleurde soorten en het is zelfs
bewezen dat dieren die in gebieden met een vochtig klimaat
leven in de meeste gevallen donkerder van kleur zijn dan
dieren in droge gebieden. Dat zijn aanpassingen aan de
omstandigheden in het milieu. Ik wijs hierop om te
voorkomen dat verkeerde argumenten naar voren worden
gebracht.
Het
is een bewezen feit, dat verschillende soorten
pigmentvorming samengaan met stofwisselingsstoornissen,
wat misschien kan berusten op een toevallige koppeling van
de betreffende erfelijke factoren binnen de afzonderlijke
rassen. Wat op zichzelf dan weer betekent dat dergelijke
waarnemingen niet noodzakelijk voor alle rassen gelden.
