Een dikke proficiat voor DHL bemanning.

Het koerierbedrijf DHL is het voorbije jaar regelmatig in het nieuws gekomen. Investeringen aankondigen die op Zaventem tegen 2012 ruim 20000 extra jobs zullen opleveren is in deze moeilijke economische tijden immers een knaller van formaat. Het goede evenwicht vinden tussen de hinder van het toenemend aantal nachtvluchten en een fabuleuze investering zal bijgevolg nog vaak de krantenkoppen halen. Wat we echter in de krantenkoppen over DHL misten was een gepaste waardering voor de recente ongelooflijke prestatie van één van haar bemanningen, die hun Airbus A300 in uiterst moeilijke omstandigheden in Bagdad aan de grond wist te zetten. Dit uniek exploot wordt in het volgende relaas beschreven en opgefleurd met een fotoreeks en dit als een blijk van appreciatie voor de moed en het vakmanschap van de driekoppige DHL bemanning.

Bij het ochtendgloren van 22 november 2003 gonst het internationale vliegveld van Bagdad al van allerlei activiteiten. Het zou weer een min of meer normale dag moeten worden met een gevarieerd luchtverkeer van vertrekkende en landende vliegtuigen. Deze laatste zorgen vooral voor de ondersteuning van de coalitietroepen en voor de aanvoer van hulpgoederen voor de noodlijdende Irakese bevolking. De eerste helikopters voeren al patrouillevluchten uit ter beveiliging van het vliegveld en ook van op de grond observeren verschillende waarnemers zorgvuldig de wijde omgeving. Tijdens het eerste gebed van de prille dageraad strekken talrijke Irakezen zich op de grond uit richting Mekka. Ook een groep van 11 Irakezen. Zij zullen er voor zorgen dat met hun actie het vliegveld van Bagdad enkele uren later het wereldnieuws zal halen. Ze maken zich vooreerst onherkenbaar met hun hoofddoeken, voorzien zich nadien van hun bewapening (kalashnikov's, 3 RPG's of anti-tank tuigen, 1 SAM 7 of Strela en 1 SAM 14 of Gremlin) en van een videocamera. Ze nemen vervolgens plaats in 3 voertuigen en houden halt langs een stoffige veldweg ten zuidoosten van Bagdad op een viertal kilometer van de startbaan van het internationale vliegveld. Hun bedoelingen zijn duidelijk. Ze willen een aanslag plegen op een opstijgend vliegtuig. De voorbije weken kende de groep immers al verschillende successen. Enkele helikopters werden met een SAM (een infrarood tuig dat van op de schouder wordt afgevuurd en dat dank zij een hittezoekende kop kan ontploffen in of in de nabijheid van de hittebron zijnde de motor van een helikopter of vliegtuig) en zelfs met een RPG (Rocket Propelled Grenade) neergehaald. Omstreeks 8 Hr 30 biedt een eerste doelwit zich aan maar het vertrekkend vliegtuig blijkt zich buiten het schootsvolume van de SAM te bevinden. Daarom verplaatsen ze zich naar het vliegveld toe, dit keer op ongeveer 2 kilometer van de startbaan.

Ondertussen maakt de driekoppige bemanning van een Airbus A300B4 van DHL, bestaande uit 2 piloten van Belgische nationaliteit en uit een Britse boordmecanicien, aanstalten om op te stijgen. Ze keren terug naar Zaventem, hun thuisbasis, nadat ze post voor de Amerikaanse soldaten hebben bezorgd. Kort na negen uur lossen ze de remmen en stijgen op met vol vermogen en met een maximale klimhoek aan een snelheid van 160 Kts van op startbaan 15L na van de verkeerstoren vooraf de mededeling te hebben ontvangen dat alles normaal is. Deze maal aarzelen de Irakese terroristen geen moment om hun prooi onder vuur te nemen. Verschillende tuigen worden afgevuurd en de Gremlin komt na een scherpe U-bocht tot ontploffing in de buurt van de A300. Het cargovliegtuig bevindt zich op dat ogenblik op ongeveer 10 kilometer ten zuidoosten van het vliegveld en op een hoogte van 8000 voet. Met de boordcommandant aan de stuurknuppel stelt de boordmecanicien, enkele ogenblikken na het horen van een luide knal gevolgd door een rommelend geluid, vast dat de twee hydraulische systemen er de brui aan hebben gegeven. Korte tijd nadien is ook het derde en laatste hydraulisch systeem buiten werking. De verkeerstoren meldt dat de linker motor van de A300 vuur heeft gevat maar niets in de cockpit wijst op deze noodsituatie. Een blik naar de linker vleugeltip maakt echter de bemanning wel duidelijk dat de vleugel aan de buitenzijde van de motor in brand staat. Daarenboven blijft de hydraulische druk op nul, zelfs na het in werking stellen van de uitwendige hydraulische pomp. Het vliegtuig is stuurloos omdat alle hydraulische vloeistof is weg gevloeid. De kreupele A300 zet een linkse dalende bocht in en kan pas in toom gehouden worden op ongeveer 6000 voet. De boordcommandant slaagt er op dat ogenblik in om door afwisselend meer of minder gas te geven op één van de motoren een langzame bocht in te zetten of rechtdoor te vliegen. Door gelijktijdig gas te geven of gas te verminderen op beide motoren kan hij het dalen van het vliegtuig beïnvloeden. Zo voert de Airbus eerst twee bochten uit ten zuidoosten van Bagdad International Airport om zich te kunnen oplijnen met de landingsbaan, de 33R, van waarop hij enkele minuten van te voren vertrok. Het mechanisch neerlaten van het landingsgestel, zonder hydraulische hulp dus door de zwaartekracht, is nog even een hachelijk moment omdat de supplementaire luchtweerstand het vliegtuig bijna uit zijn evenwicht brengt. De snelheid van 225 Kts wordt tijdens de lange nadering geleidelijk aan verminderd tot 180 Kts boven de baandrempel. De piloot kan echter niet vermijden dat het vliegtuig afdrijft zodat hij zich met hoek van ongeveer 20 ° en met een daalhoek van 2000 voet per minuut aanbiedt voor de andere landingsbaan, de 33L. Het kan echter een waar wonder heten dat het vliegtuig op het rechter hoofdwiel, met de neus lichtjes opgetrokken op de startbaan neerkomt. Met een minimale druk van de hydraulische accumulator zijn de remmen nauwelijks bruikbaar zodat het volgetankte en zware vliegtuig met het volle gebruik van zijn stuwkrachtomkeerders links de baan afbolt en doorheen een prikkeldraadafsluiting in een wolk van stof vlakbij het brandweerstation aan de ene zijde en een mijnenveld aan de andere zijde na 600 meter tot stilstand komt. De vlucht heeft 16 minuten geduurd. Een van de ontsnappingsglijbanen wordt onbruikbaar door de aanwezige prikkeldraad. Via de tweede glijbaan krijgt het Belgisch-Britse trio weer een veilige voeling met moeder aarde. Oef, als dit geen uniek staaltje is van koelbloedigheid en vakmanschap. 

De brand heeft ondertussen ongeveer 3 meter van de linkertip van de vleugel verslonden en wordt onmiddellijk gedoofd. De harde landing, de scheermesjesprikkeldraad en de verplaatsing van een massa zand doorheen de motoren hebben het vliegtuig degelijk toegetakeld. 's Anderendaags wordt met de hulp van een Caterpillar, enkele kabels aan de hoofdwielen en een trekstang aan het hoofdwiel de A300 naar een afgelegen plaats op het vliegveld versleept zodat men zich een duidelijker beeld kan vormen van de aangerichte schade. Blijkbaar heeft een projectiel de volle brandstoftank 1A doorboord met alle vernielingen tot gevolg.

Indien we ons een beeld willen vormen van het tuig dat de Airbus trof moeten we ons baseren op de gegevens van een 6 minuten durende video die onbekenden de dag nadien bezorgden aan een journaliste van de Franse Le Nouvel Observateur in haar hotel in Bagdad. Tevens was een verslaggeefster van Paris Match getuige van de aanslag. Samen met de analyse van het beeldmateriaal, met de verklaringen van de bemanning en met de beoordeling van enkele experts in de materie, kan men zich tot op heden nog niet met zekerheid uitspreken over de aard van het tuig dat de Airbus trof. Naar alle waarschijnlijkheid ging het inderdaad om een SAM 14 of Gremlin, een uiterst trefzekere moderne infrarode raket. Het is echter wel verwonderlijk dat niet de motor werd getroffen maar dat eerder de nabijheidsbuis het tuig tot ontploffing bracht en een groot gat sloeg in de bovenzijde van de vleugel ter hoogte van de brandstoftank 1A. Afgaande op het beeldmateriaal zou een SAM 7, bedoeld als genadeschot, trouwens de brandende en landende Airbus gemist hebben. Sommigen sluiten zelfs niet helemaal uit dat de Airbus het slachtoffer werd van een gelukstreffer door een RPG, die afgevuurd in salvo op zeer lage hoogte, pas na enkele minuten vlucht zijn vernietigende kracht aan boord zou doen voelen. Deze laatste veronderstelling zou ook wel eens met de waarheid kunnen stroken indien het schot inderdaad op 2 kilometer van het startbaanuiteinde werd afgevuurd. Wel is nagenoeg iedereen het er over eens dat het doelwit zich in ideale omstandigheden aanbood voor de schutter. De DHL-vluchten vanuit Bagdad waren klokvast zesmaal per dag. Bovendien verkozen de DHL-vliegtuigen op een normale manier op te stijgen namelijk onder een zo steil mogelijke hoek, in het verlengde van de startbaan. Elke voorspelbaarheid is voor een terrorist echter een enorme troef. Vandaar dat de meeste militaire toestellen op onregelmatige tijdstippen vertrekken en in een stijgende spiraal boven het vliegveld het gevaarlijke SAM-volume trachten te verlaten. 

Het incident is ook nogmaals koren op de molen van de voorstanders van een onmiddellijke uitrusting van alle vliegtuigen, maar in de eerste plaats passagiers- en cargovliegtuigen, met degelijke (maar zeer kostelijke) infrarode tegenmaatregelen. Deze vooral door de industrie geïnspireerde groep moet echter wel toegeven, dat een vliegtuig dat door een infrarood tuig wordt getroffen, niet noodzakelijker wijze ten dode is opgeschreven. 

Om af te ronden is enige bijzondere aandacht voor de uitzonderlijke prestatie van de DHL bemanning zeker op zijn plaats. Ze heeft ongetwijfeld een tikje geluk gehad maar is het niet zo dat alleen een goed team dit geluk kan en mag inroepen. Het geluk had misschien ook de maken met het feit dat de boordcommandant begin 2003 de aandachtige luisteraar was op een vliegveiligheidsseminarie van DHL te Brussel. Hierop kwam Al Haynes aan het woord, de boordcommandant van United Airlines die in 1989 met zijn bemanning een kreupele DC-10 dank zij het alternatief gebruik van de motoren kon neerzetten op het vliegveld van Sioux City, Iowa. De meerderheid van de 300 passagiers overleefden de crash. Een vrij realistische film vertelt de belevenissen in de cockpit, in de passagiersruimte en bij de zeer professionele hulpdiensten. Het volledige verhaal wordt hier toegelicht. 
Wat de bemanning van de DHL Airbus in het algemeen en wat de boordcommandant in het bijzonder presteerde, was een exploot dat alle aandacht verdient. Hun voorbeeldig airmanship en vakmanschap zal ongetwijfeld bekroond worden met meer dan één vliegveiligheidsprijs. Het is hen van harte gegund. Proficiat. 

Technische analyse door Airbus Industrie van het gebeuren.