Toen flamencogitarist Michel Gillain (Antwerpen, 1961) mijn boek In de ban van Mohammed las, werd hij zo aangegrepen door het onbegrip en de onverdraagzaamheid waarmee de 16de-eeuwse humanist Nicolaes Cleynaerts had af te rekenen, dat het boek voor hem een inspiratiebron werd.
Met een groot hart en een ongeëvenaarde artistieke beheersing componeerde hij een tiental originele composities flamencomuziek, die de meest emotionele momenten uit het leven van de Diestse arabist illustreren. De muziek is te vinden op de cd Nicolaes Cleynaerts, Pastor de Amor, die Michel Gillain in 2000 uitgaf, samen met een boekje waarin hij Cleynaerts' merkwaardige leven navertelt.
Nadat Michel en ik met elkaar in contact waren gekomen, groeide het plan om Cleynaerts' leven op de planken te brengen onder de vorm van een muzikale vertelling. Michel zou de gitaar hanteren, ik zou de tekst brengen. Een Spaanse danseres en een Spaanse zanger stonden ons bij. John Willaert (Raamtheater) gaf regieaanwijzingen.
De eerste uitvoering van dit fel gesmaakte muzikale spektakel vond plaats in het Kasteel van Renesse in Malle. Nadien volgden opvoeringen te Leuven, Affligem, Diest, Zelem, Heist-op-den-berg, Utrecht, Tienen, Hasselt, Koksijde, Tervuren enz.
De voorstelling blijft nog een seizoen op het programma en is niet alleen geschikt voor culturele centra. Leerlingen van de hoogste ASO-klassen vinden er een interessante muzikale en literaire aanvulling in bij hun lessen geschiedenis. Aan bod komen: de geboorte van het humanisme in de 16de eeuw, de vreemde wereld van de islam, de onverdraagzaamheid van keizer Karel tegenover andersdenkenden en het niet zo evidente genre van de flamenco.
Reisweg Cleynaerts van Leuven tot Fez
Volgens kenner Ivo Hermans is de flamencomuziek ontstaan uit de samensmelting van verschillende muzikale genres die leefden op het Andalusische platteland van de 16de eeuw: werkliederen van de landelijke moriscos rond Sevilla, metrische zambras van de laatste Arabieren in Spanje, psalmresten van sefardische joden, troebadoersliederen van de christen romanceros uit Castilië. Rondreizende zigeuners pikten deze invloeden op en verrijkten ze met hun eigen inbreng: hun tragische levensopvatting, hun doodszucht, hun ongeëvenaard ritmegevoel, hun extreem passionele aard. Zo evolueerde deze muziek tot een universele wanhoopskreet van alle volkeren die miserie, onderdrukking en vervolging moeten ondergaan.
In het Spanje en het Marokko van de 16de eeuw nam Cleynaerts de verdediging van die onderdrukten op zich: de moriscos (al dan niet bekeerde, maar alleszins vervolgde moren) en de marranos (al dan niet bekeerde, maar alleszins vervolgde joden). Daardoor kwam hij zelf in de verdrukking en werd hij uiteindelijk volkomen geïsoleerd.
Cleynaerts in Diest, zijn geboortestad. Vertrek naar Leuven. Studies in de artes en in de theologie. Het opkomende humanisme.
De strijd tussen Erasmus en de conservatieve theologen van de universiteit. Cleynaerts' kennismaking met het Arabisch.Veroordeling van Luther. Eerste boekverbranding.
Eerste publicaties: een Hebreeuwse en een Griekse spraakkunst. Gastprofessoraat in Parijs. Ondanks Europese waardering, geen erkenning in Leuven. Ontmoeting met Hernando Colón. Vertrek naar Spanje.
Cleynaerts op weg naar Sevilla. Benoeming aan de universiteit van Salamanca. Opleiding van prins Henrique aan het Portugese hof. Ontwikkeling van een nieuwe methode voor het Latijnse onderricht. Reis naar Granada.
In het Alhambra: ontmoeting met een Arabische theoloog. De idee van een 'vreedzame kruistocht' wordt geboren. Overtocht naar Fez, centrum van de islam in Noord-Afrika.
Cleynaerts wint het vertrouwen van de sultan. Pogingen tot contact met de moslims. Verraad door de Portugese consul.
Vlucht uit Fez. Op weg naar de havenstad Arzilah: sleutelbeenbreuk. In Spanje: afwijzing door het hof. Idem in Portugal. Cleynaerts geïsoleerd.
Terug in Granada. Brief aan de keizer met verzoek om steun. Dood in het Alhambra.