Gelegen te: Vorst Laakdal
Oppervlakte in beheer: 17 ha
Toegang: langs de oevers van Kleine Laak en Borgtloop
Conservator: Vic Van Dyck, Rode Laakstraat 2, 2431 Veerle
Tel 014 / 84 02 10 vic.vandyck@scarlet.be 

• Fotoalbum
• Kaart van het visiegebied
• Waarnemingen voor dit gebied

Dit natuurgebied ligt tussen de Kleine Laak en de Borgtloop. Men kan dit overstromingsgebied van de Kleine Laak ruwweg indelen in twee biotopen; veenpoelen in het westen en een droger deel met een gevarieerde vegetatie in het oosten. De poelen zijn deels verland en dichtgegroeid met wilgenstruweel. Toch blijft er nog heel wat open water. Dit oefent natuurlijk een grote aantrekkingskracht uit op heel wat watervogels. Wilde eend, Wintertaling, Kuifeend, Nijlgans, Dodaars, Meerkoet en anderen broeden er. Nog meer soorten eenden en allerlei steltlopers vertoeven er tijdens hun voor- en najaarstrek. Blauwe reigers en aalscholvers komen er geregeld vissen, evenals de IJsvogel. In de verlandingszones vinden heel wat moerasvogels een plaatsje, zoals de Blauwborst.

’t Hoeves in de kijker.

Situering

’t Hoeves is één van de deelgebieden van het reservatenproject, de Laakvalleien. Het is gelegen in de vallei van de Kleine Laak, ten westen van de baan tussen Groot Vorst en Eindhout. ’t Hoeves vormt hier een natuurlijk geheel met Craeywinckel en Ossebroeken. In het zuiden van het natuurgebied vinden we de Borgtloop en in het noorden de Hambroekloop.

De percelen zijn overwegend gelegen in N-gebied volgens het gewestplan. En toch zien we dit landschap nog verstoord door intensieve landbouw, boomkwekerijen en enkele weekendverblijven. Ook de beschermingszone voor waterwinning van pidpa strekt zich grotendeels over het gebied uit.

Geschiedenis

De geschiedenis van ‘t Hoeves en omgeving is verbonden met de nabijgelegen Ossestalhoeve. Reeds in 1295 verkreeg de abdij van Tongerlo gronden in de vallei van de kleine Laak. In de omgeving van de te ontginnen broekgronden werd een hoeve gebouwd. Aanvankelijk droeg deze hoeve de benaming ‘Hoeve tot Vorst’. Op een kaart uit 1658 van de goederen behorende tot de Hoeve, zijn de percelen die Natuurpunt nu beheert reeds duidelijk te herkennen. De percelen luisteren naar namen zoals: de Toelen Bempt, Dweybroek enz.  En de naam ‘t Hoeves is afgeleid van: ‘behorende tot de Hoeve’. De vijver aan de monding van de Borgtloop is op een topografische kaart uit 1865 reeds duidelijk te zien. Deze poel is hier toen waarschijnlijk door turfwinning ontstaan. De laaggelegen veengronden rond het moeras zijn eeuwenlang gebruikt als weibeemden en hooiland. Later zijn deze beemden verlaten en grotendeels beplant met Canadapopulieren.
Vanaf 1999 staat Natuurpunt in voor de bescherming en het beheer van het gebied, toen kocht de natuurvereniging 10 ha aan in de kern van ‘t Hoeves. Dit gedeelte is in 2001 als natuurreservaat erkent. In 2003 zijn er met Pidpa onderhandelingen gestart om nog eens 10 ha te laten beheren door Natuurpunt. En in 2004 zijn er ook een aantal percelen aangekocht langs de zuidkant van de Borgtloop. De onderhandelingen met Pidpa zijn spijtig genoeg afgesprongen. En voor de uitbreiding van 2005 is het nog even wachten op de erkenning. Ondertussen bedraagt het te beheren gebied reeds 17 ha.

Bodem

Tijdens de periode na de laatste ijstijd, dus meer dan tienduizend jaar geleden, is ook in de omgeving van de Kleine Laak alluviaal materiaal afgezet. Deze door het water aangevoerde gronddeeltjes bestaan hier vooral uit zandleem.  En in de laaggelegen gedeelten tussen Kleine Laak en Borgtloop is er een veenlaag van meer dan 30 cm gevormd. Deze bruinzwarte grondsoort, ook wel turf genoemd,  bevat veel organisch materiaal. Vroeger werd turf als brandstof gebruikt. Het is vooral in droge toestand goed brandbaar. Dit heeft men hier wel degelijk ondervonden toen in de jaren 80 een groot deel van de veenlaag is weggebrand. Het overblijvende veen wordt de laatste jaren als gevolg van de plaatselijke verdroging in snel tempo afgebroken. Het organisch materiaal komt nu in contact met zuurstof en ondergaat een snelle mineralisatie waarbij stikstof en fosfaat vrijkomen. Dit is vooral te merken aan de sterke verruiging van de vegetatie, zo is er een explosieve groei van brandnetels te bemerken.

Landschap

Typerend voor de Kleine Laakvallei is nog steeds het overwegend kleinschalige landschap, een afwisseling van bos en beemden, waartussen de beken zich met vele meanders een weg zoeken. Bebouwing is hier schaars, maar er zijn wel enkele weekendverblijven in de omgeving, die het landschap verstoren.
Men kan het gebied ruwweg indelen in twee biotopen; het moerassig gedeelte in het westen en de jonge populierenaanplanting in het oosten.

Waterhuishouding

Een gebied als ’t Hoeves is erg afhankelijk van een goede waterhuishouding. Kleine Laak en Borgtloop zijn de beken die water naar het gebied moeten voeren maar ze staan regelmatig leeg.
Het moerasgebied van 't Hoeves verdroogt stilaan! Dit gebied heeft in elk geval te kampen met water tekort. De poel aan de monding van de Borgtloop, staat in de zomer bijna steeds droog. Voor dit probleem zien we verschillende redenen. De hoofdreden zal waarschijnlijk wel de waterwinning van de PIDPA zijn. Het oppompen van grondwater verstoort volledig de waterhuishouding van het gebied. Er zijn hier 10 pompen en in het aangrenzend gebied de Ossenbroeken zijn er nog eens 6 pompen. Het is toch opvallend dat deze waterwinning die op een redelijke diepte gebeurt, zo sterk aan de oppervlakte te merken is; en dit in de directe omgeving. Kan men hier dan nog wel spreken van 'grondwaterwinning'?
Anderzijds brengt de Borgtloop geen druppel water meer aan. In 1999 was deze beek nog constant vol met water, zij het afvalwater. In het verleden werd het gebied vooral bedreigd door de vervuiling met het afvalwater van de Borgtloop. Deze beek trad regelmatig buiten de oevers en dan stroomde het vervuilde water in het natuurgebied. Ondertussen wordt het huishoudelijk afvalwater afgeleid naar de riolering, maar blijkbaar gaat ook het regenwater mee de riool in want de Borgtloop staat sindsdien droog. Maar het voedselrijke slib zal nog geruime tijd voor verruiging kunnen zorgen.
En de Kleine Laak voert ook steeds minder water aan. Een paar weken geen regen in de zomer en er sterven hier duizenden visjes.
In het noordwesten van het gebied mond de Kleinbroekloop uit in de Kleine Laak. Gelukkig voert deze beek nog regelmatig water aan.

Fauna en flora

De verschillende biotopen: moeras, open water, bos met populier en ruigten maken van 't Hoeves een geschikt gebied voor vele diersoorten. Ze vinden er schuilplaatsen, broedplaatsen, voedsel en rust. Het gebied is gekenmerkt door een interessante vogelstand, waarbij verschillende weinig algemene soorten waar te nemen zijn, zoals Wielewaal, Boomklever, Bosrietzanger, Sprinkhaanrietzanger en andere. In dit valleigebied broeden verschillende roofvogelsoorten als Buizerd, Sperwer, Torenvalk, Bosuil, Ransuil, Steenuil en soms ook Boomvalk en Wespendief.
In het voorjaar kan men er zeker ook Zwartkop, Tuinfluiter, Grasmus, Tjiftjaf, Winterkoning, Roodborst horen. En in de meimaand kun je er genieten van de kenmerkende roep van de Wielewaal die zich ergens boven in een populierenkruin schuil houdt. Want ook deze vogels brengen hier graag hun jongen groot. Er broeden ook nog tientallen andere soorten zoals mezen, vinken, lijsters, Koekoek, Tortel, Roodborsttapuit, Boomkruiper, Veldleeuwerik, Heggemus, Fazant, Vlaamse Gaai, Ekster en Kraai. En ook de verschillende spechten zijn uit dit natuurgebied niet weg te denken. Als doortrekkers, pleisteraars of wintergasten noteren we onder andere: Reiger, Keep, Koperwiek, Kramsvogel, Sijs, Geelgors, Rietgors, Patrijs...
En dan hebben we nog de Houtsnip. De Houtsnip is een steltloper die niet echt aan water is gebonden. Zijn leefgebieden zijn vooral vochtige bossen met een dikke humuslaag. Deze vogel bakent tijdens de broedperiode zijn territorium af in een opvallende vlinderachtige vlucht bij avondschemering. Hij maakt daarbij knorrende 'oeoorrr' geluiden en ook een hoog `psiewik' kun je dan horen.

Reeën zijn de grootste en de meest opvallende zoogdieren in 't Hoeves. De stille wandelaar kan deze dieren zien grazen en knabbelen langs één of andere bosrand. Ook Haas en Konijn kunnen je wel eens voor de voeten lopen. Verschillende muizensoorten en ook Vleermuizen, Vos, Bunzing, Hermelijn en Wezel komen hier voor. Door hun nachtelijke levenswijze krijgen we deze dieren echter weinig of niet te zien, maar we kunnen soms wel hun sporen opmerken.

Het laaggelegen gebied vormt een geschikte biotoop voor amfibieën als Bruine en Groene kikker, Gewone pad en Alpenwatersalamander. In de Kleine Laak groeien verschillende waterplanten, zoals Kleine egelskop, en er komt een waardevolle visfauna voor met o.a. Kleine modderkruiper, aan de oppervlakte zien we schrijvertjes rondcirkelen en Weidebeekjuffers fladderen.

Aan de veenpoel en de beek komen verschillende soorten libellen voor. En tientallen vlindersoorten zijn in dit gebied te vinden, zoals: Zwartsprietdikkopje, Geelsprietdikkopje, Groot dikkopje, Koninginnepage, Citroentje, Groot en Klein koolwitje, Klein geaderd witje, Oranjetipje, Kleine vuurvlinder, lcarusblauwtje, Boomblauwtje, Atalanta, Distelvlinder, Dagpauwoog, Kleine vos, Gehakkelde aurelia, Landkaartje, Bont zandoogje, Koevinkje, Hooibeestje en Bruin en Oranje zandoogje.

De vijvers zijn deels verland en dichtgegroeid met wilgenstruweel en andere vegetatie. Toch blijft er nog heel wat open water. Hier voelen heel wat watervogels zich in hun element. Wilde eend, wintertaling, kuifeend, nijlgans, dodaars, meerkoet en anderen broeden er. Nog meer soorten eenden en allerlei steltlopers vertoeven er tijdens hun voor- en najaarstrek. Blauwe reigers en aalscholvers komen er geregeld vissen, evenals de IJsvogel. In de verlandende oeverzones vinden heel wat moerasvogels een plaatsje, zoals Waterhoen, Waterral en ook Blauwborst.

De jonge populierenaanplantingen zijn minder interessant. Maar de ondergroei van zomereik, zwarte els, es, vlier, Gelderse roos, wilg, e.a. maakt echter veel goed. Verder treffen we een sterk verruigde vegetatie aan met vooral brandnetels, koninginnekruid, moerasspirea, moerasandoorn, engelwortel en anderen. Zelfs het zeldzame Schaduwkruiskruid en Moesdistel vind hier een groeiplaats. Langs de oever van de Kleine Laak en aan de Borgtloop vinden we nog heel wat olmen. Als klimplanten zien we hier Klimop, Hop en Kamperfoelie. Ook opvallend, en zeker tijdens de wintermaanden, zijn de talrijke struiken rode kornoelje. De bloedrode twijgen zijn onmiskenbaar. Enkele decennia geleden werden deze twijgen nog jaarlijks gesneden voor het maken van manden en ander vlechtwerk. Deze activiteit is ondertussen in onbruik geraakt. En door de snelle voortplanting met afleggers is deze streekvreemde struik hier gaan woekeren. Op de natuurpuntpercelen gaan we de Rode kornoelje stelselmatig verwijderen.

Knelpunten

We wijzen nog eens op de verdroging van het gebied met als gevolgen een abnormale verruiging en een snelle verlanding van de veenpoel.
De verlanding van de veenpoel wordt ook nog eens versneld door de aanvoer van slib via de Kleine Laak
De boomkwekerij in het natuurgebied is ongepast in het landschap.
Exoten komen hier en daar in het gebied voor: Nog enkele Am eiken staan aan de Kleine laak, in de veenpoel woekert sinds 2006 de waterteunisbloem en in 2007 vonden we een 10tal planten Bleek cypergras. Ook de streekvreemde Rode kornoelje komt in 2007 hier en daar terug opduiken.
Vrij intense jacht in de omgeving. Op de beheerde percelen wordt niet gejaagd en wat de omgeving betreft zijn er afspraken met de jagers. Bijvoorbeeld dat de hoogzitten niet te dicht bij de natuurpunt percelen mogen staan.
Nog enkele weekendverblijven staan tussen 't Hoeves en de Craeywinckel

Beheer

Bestrijden van exoten, open houden van de wandelpaden, vrijhouden van het openwater en omvormen van het populierenbestand naar een natuurlijk loofbos.
Op termijn wordt er ook aan een extensieve begrazing van het gebied gedacht.