Solstitium aestivum (zomerwende)

Door Stefan Janssens

De zonnewende is een fenomeen dat men al in de verre oudheid had ontdekt. Nog voor de mensheid schrift en taal kende, wist men al dat er in de on· eindige hemel boven ons dingen gebeuren die een speciale impact hebben op het leven op aarde. Een van die fenomenen is de zonnewende. Twee· maal per jaar treedt een zonnewende op, eenmaal op 21 juni (zomerwende of midzomer), en eenmaal op 21 december (winterwende of midwinter). Al kan een zonnewende sommige jaren ook een dag vroeger vallen.

Midzomer

De zomerwende is een van die vele fenomenen die horen bij het samenspel tussen aarde en zon. Of beter gezegd: bij de impact van de zon op de aarde. De zomerwende, of ook nog midzomer genaamd, is het moment waarop de zon in het noordelijk halfrond haar hoogste punt heeft bereikt. Maar wij kennen deze dag als het officiële startpunt van de zomer. Of nog als de langste dag en de kortste nacht van het jaar. Voor de positivo's betekent dit het begin van de vakantie en de hoop op een lange en mooie zomer. Voor de negativo's betekent dit het korten van de dagen en het lengen van de nachten. 't Is maar hoe je het bekijkt; zo zit het ritme van onze aardkloot nu eenmaal in elkaar.

Zonnebaan

Voor ons, moderne mensen, is het bepalen van tijd een vanzelfsprekendheid. Wij worden in onze westerse wereld voortgestuwd door de klok. De primitieve mensen kenden geen horloges, maar ze konden wel al aardig overweg met het fenomeen 'tijd'. Ze kenden verschillende vormen van zonnewijzers. Door waarneming konden ze zo na verloop van tijd ook de zomerwende en de winterwende bepalen. Ze hoefden hiervoor zelfs geen Stonehenge te bouwen, het volstond aandachtig de zonnebaan te volgen.

Elke dag komt de zon in een ander punt aan de horizon op, en gaat elke dag in een ander punt onder. Ook beschrijft de zon elke dag een andere baan met een andere maximale hoogte. Hoe dichter de zomer komt, hoe noordelijker de zon op-en ondergaat, en hoe hoger ze 's middags aan de hemel staat. Na de zonnewende van de zomer gaat het dan weer terug in de andere richting.

Kortste schaduw

De primitieve mens kon al op een zeer eenvoudige manier de zomerwende bepalen. Door simpelweg een stok in de grond te plaatsen en elke dag te volgen hoe

door 8tefan Janssens

lang de schaduw was op het middaguur. Gewoon wachten op de kortste schaduw van de dag dus. De dag dat de schaduw weer langer werd, was de zonnewende van de zomer een feit. Zo simpel lijkt dat vandaag, maar vanuit de evolutie gezien is het een mijlpaal.

Elke dag komt de zon in een ander punt aan de horizon op, en gaat elke dag in een ander punt onder. Ook beschrijft de zon elke dag een andere baan met een andere maximale hoogte. Hoe dichter de zomer komt, hoe noordelijker de zon op-en ondergaat, en hoe hoger ze 's middags aan de hemel staat.

Hoe je het draait of keert, of je het nu zonnewende, zomerwende, midzomer of het begin van de zomer noemt, het beroert ons allemaal. Zelfs onbewust. Op de een of andere manier zit er diep in ons een verlangen naar de zomer. Of is dat verlangen meer gebaseerd op het daarbij horende goede weer? Of de intensere zonnestralen?

De moderne mens heeft alleszins aan de zomer een extra dimensie gebouwd in de vorm van 'grote vakantie'. De periode van het jaar om er de riem eens af te leggen. Om de klok eens een tijdje stil te zetten. Het beste moment ook om de natuur in te trekken en volop te genieten.

 

 

Het verstoorde land

door Eddy Vets

Waar de mens zich vestigde, bleef geen landschap onaangetast. En hij vestigde zich overal.

G. Bodifée

Wanneer we in de ons omringende natuur zoeken naar wat vanzelf zo gegroeid is -het spontane of datgene wat de oude Chinezen als natuur beschouwden vinden we haast niets. Van de oorspronkelijke vegetatie, de oeruitsneden van het landschap, het pioniersleven bleef haast niets over. Alles verdween. Voorgoed.

De mens zet de natuur naar zijn hand, maar vergeet vaak dat hij er zelf deel van uitmaakt. Wat niet in het plaatje past, bekijkt hij negatief, vernietigt hij of roeit hij letterlijk met wortel en al uit. Het landschap ondergaat lijdzaam deze ingrepen en amputaties. Wat ooit natuur was, verandert onder de handen van mensen tot cultuur. De huid van de aarde vervelt als een slang en meet zich telkenmale een nieuwe cultuurhuid aan als uiting van andere normen en tendensen.

We berusten in onze onmacht, zoals ook de Nete lijdzaam haar aftakeling ondergaat.

Ons Neteland is er een sprekend voorbeeld van. Wat rest nog van het oorspronkelijke vlakke valleigebied met zijn zilver-kabbelende Neteslinger, lui uitvloeiend tussen veelkleurig groene oevers naar een wazigblauwe horizon? Ja, steriel opgehoogde dijken met meetkundig gezaaide eentonige maïsakkers; op sommige plaatsen typerend omknoopt met een zwart asfalten rouwlint, waarover mensen in schreeuwerige kleuren gehuld hun neus in hoog tempo najagen, kop in de grond, verstand op nul.

Teken van onze cultuur? Vraag is: hoe beleven we dit landschap? Vraagt dit om protest of woede, al of niet ingehouden? We berusten in onze onmacht, zoals ook de Nete lijdzaam haar aftakeling ondergaat. Maar we weten: eens zal zij zich wreken, zij laat zich niet bedwingen. Zij zal terugnemen wat haar is ontnomen! Ooit zal zij opnieuw uitdeinen tot aan haar winteroever.

Icaros

Het huidige Netelandschap tekent de mentaliteit van zijn bewoners. Dit vertaalt zich in de houding van de overconsumerende mens die op zondag wat nood heeft aan landschapsconsumptie met als toetje een

calorierijke maaltijd in de taverne haaks ingeplant aan de oever. Zij die zich willen onderscheiden van de anderen komen letterlijk uit de lucht gevallen, al is het zo dat zij zacht landen in het malse Netegras. Zij doen ons denken aan Icaros. Zouden zij weten waarom deze hoogvlieger te pletter sloeg?

Als zij dit niet begrijpen kunnen zij misschien de val van Prometheus even proberen. In ieder geval stellen we vast dat de enkeling op zijn eentje de hele zalige sfeer van rust en stilte mag verstoren, zovele organismen mag doen opschrikken, vluchten en in paniek raken door dat oorverdovend uitbraken van motorengebrul in het Neteland.

Wie met open zinnen of nadenkend door de Netevallei wandelt, ervaart telkenmale weer die confrontatie.

Pijnlijk!

 

 

Cursus Nachtvlinders in Westerlo

Donderdag 5 & 12 augustus: theorie 19.30 u: Parochiezaal Westerlo (zaaltje gelijkvloers)

Boerenkrijglaan 24 te Westerlo

Zaterdag 14 &21 augustus: praktijk Van 14.00 u tot 17.00 u
Locatie nog af te spreken

Info: Kris Dries, 0495476429
Deelnamekosten: 15 euro voor leden, 20 euro voor niet-leden.

Qua kleur en vleugeltekening zijn nachtvlinders minstens zo schitterend en aantrekkelijk als dagvlinders. In grootte, vleugelvorm en bouw van het lijf, variëren nachtvlinders zelfs veel meer dan dagvlinders. Bovendien zijn er veel meer soorten om te bestuderen. Waarom zijn onze 'motten'. de vlinders van de nacht. dan zo weinig bekend?

Wist u dat er meer dan 800 soorten grotere nachtvlinders voorkomen? En dat er in december nog motten rondvliegen?
De cursus gaat o.m. in op de ecologie, verspreiding en zeldzaamheid (abundantie) van nachtvlinders.

Een belangrijk deel van de cursus behandelt de herkenning van de verschillende families, waarbij aandacht wordt geschonken aan de determinatie van een gamma goed herkenbare soorten. Na twee theorielessen kunt u praktijkervaring opdoen tijdens twee excursies.

Interesse? Neem contact met Kris.

 

 

Cursus Vogels waarnemen in Hallaar

Vrijdag 8, 15 &22 oktober: theorie 20.00 u: Lokaal Natuurpunt Leopoldlei 81 te Hallaar

Zaterdag 13 november: praktijk 1 In onze Netevallei 9.00 u: Vertrek Natuurpuntlokaal, Leopoldlei 81 te Hallaar

Zaterdag 4 december: praktijk 2 Naar het Schulensmeer 8.00 u: Vertrek Natuurpuntlokaal, Leopoldlei 81 te Hallaar

Info: Chris Segaert, 01522 01 06
Deelnamekosten: 15 euro voor leden, 20 euro voor niet-leden.

Het observeren van vogels wordt door vele mensen beoefend. Het is dan ook veruit de grootste groep wilde dieren die geobserveerd wordt. Bij ons wordt het observeren ook wel vage/spotten genoemd, en dit wordt steeds vaker bedreven.

Het observeren van natuur wordt steeds vaker een alternatief voor andere natuur'sporten' zoals jagen of sportvissen. Hierdoor worden mensen zich steeds bewuster dat het belangrijk is onze natuur te koesteren en te sparen. En dat draagt weer bij aan een beter leefklimaat en verantwoorde keuzevorming.

Een goede vogelwaarnemer weet dat hij niet alleen zorg dient te dragen voor de vogels en hun territoria, maar hij heeft ook een voorbeeldfunctie jegens diegenen die met een kritische blik deze hobby volgen.

De hobby van vogelwaarnemer hoeft niet duur te zijn. Het beste is te starten met onopvallende kleding. Vogels hebben een veel scherpere blik dan mensen. Dit leidt ertoe dat we vogels alleen goed kunnen observeren met een verrekijker.

 

 

Natuurpuntreis Eastbourne

door Eric Sorgeloos

Het jaarlijkse wandelweekend van Natuurpunt met Hemelvaart vindt volgend jaar plaats van donderdag 2 tot zondag 5 juni 2011. Wij kozen ditmaal voor Eastbourne, een victoriaanse badstad met een ouderwetse charme in East Sussex, aan de zuidoostkust van Engeland. Ook de shoppers komen hier aan hun trekken. Wij verblijven in het Lansdowne hotel in Eastbourne, gelegen aan de zeedijk en niet ver van het stadscentrum. Het is een statig oud Engels hotel met antiek Engels meubilair.

Het Lansdowne hotel, een statig met antiek meubilair in de charmante victoriaanse badstad Eastbourne

Historische stadjes

Wij vertrekken donderdagmorgen met de autocar in Veerle (zaal Vinea) en rijden via het Natuurpuntlokaal in Hallaar naar Calais. De ferry vaart ons in 90 minuten van Calais naar Dover. Wij rijden dan met de autocar naar Eastbourne.

Onderweg nemen wij de tijd om Rye te bezoeken. Dit is een historisch stadje met oude hobbelige straatjes en heel wat antiekhandels. Het heeft zijn middeleeuws karakter wonderwel weten te bewaren. Een van de mooiste stadjes van het Verenigd Koninkrijk.

Een paar kilometer verder ligt Winchelsea, het kleinste stadje van Engeland, met een heel eigen karakter.

Als er nog wat tijd overschiet, kunnen wij hier ook even stoppen. Dat zal afhangen van de aankomsttijd van de ferry.

Voor vrijdag en zaterdag hebben wij voor de liefhebbers een schitterende wandeling op het programma gezet.

South Down's Way

Vrijdag wandelen wij vanuit ons hotel langs de dijk de klippen op naar Beachy Head, de hoogste kalkklip in Groot-Brittannië, die ruim 160 m boven de zee uitsteekt. Wij doen dit via de South Down's Way, een eeuwenoude wandelweg tussen Winchester en Eastbourne, in totaal wel 160 km lang. De South Down's Way splitst zich tussen Alfriston en Eastbourne in twee trajecten, een langs de kust (18 km) en een langs het binnenland (12 km) en vormt dus een lus vanuit Eastbourne over Alfriston. Wij gaan de volledige lus van 30 km afwandelen in twee dagen.

Wie slechts een halve dag wenst te wandelen kan dat ook en wordt 's middags bij de picknick opgehaald of afgezet met de bus. De eerste dag is dit in Birling Gap, een mooi ingesloten keistrand tussen Beachy Head en de Seven Sisters klippen. In Birling Gap is er een café-snackbar. Na de middag gaat de wandeling dan verder via de krijtrotsen van de Seven Sisters, zeven pieken in de zee, en de meanders van de Cuckmere River. De bus komt ons ophalen aan het bezoekerscentrum van Exceat.

Alfriston

Zaterdag gaat de tocht verder vanuit Exceat naar Alfriston, langs de meanderende Cuckmere River. Alfriston is een mooi oud Sussex-dorpje met wat winkeltjes, pubs en restaurants. Hier kunnen wij 's middags picknicken. Van Alfriston gaat het dan over een schitterende heuvelrug naar Jevington, waar de bus ons komt ophalen.

Brighton

Wie liever niet wandelt, kan zich gerust in de badplaats Eastbourne bezighouden. Maar er is ook een bezoek aan Brighton gepland, zo een 38 km van Eastbourne. Brighton is de grootste en meest bekende badstad van Sussex. Het wordt ook 'Londen aan zee' genoemd. Brighton is een historische stad met een moderne inslag, een tikkeltje mondain en decadent.

Zondag is het dan alweer tijd om naar huis te keren.

Afhankelijk van het vertrekuur van de boot voorzien wij een of meerdere stops. Op het programma staan Royal Tunbridge Wells en omgeving. Een elegant, groen en typisch Engels vakantieoord, zo kun je dit sympathieke kuuroord het best omschrijven. Bij rijke Londenaars is het al sinds 1600 in de mode, vanwege van de geneeskrachtige eigenschappen die aan het bronwater worden toegeschreven. De bron bevindt zÎch op een plein met zuilengalerijen en huizen in Georgian style. Sinds die tijd heeft de stad zich harmonieus ontwikkeld langs de indrukwekkende 70 ha grote common, een stuk natuur dat niet echt een veld is, maar ook geen park. In de directe omgeving van de stad liggen een aantal kastelen met fantastische tuinen. Wij opteren voor Groombridge Place Garden and The Enchanted Forest.

Op basis van de offertes die wij momenteel in ons bezit hebben, is de richtprijs voor heel dit gebeuren 260 € per volwassene op basis van drie nachten in een tweepersoonskamer, ontbijt, picknick, avondmaal alsook bus, boot en bezoek aan kasteeltuin inbegrepen. Ontbijt en middagmaal van de eerste dag en avondmaal van de laatste dag zijn niet inbegrepen, evenals de dranken. De exacte prijs hangt af van het aantal inschrijvingen en de koers van het pond.

 

 

PRAKTISCH

Richtprijs: 260 euro
Deze prijs kan nog wat veranderen afhankelijk van de koers van het pond en van het aantal inschrijvingen.

Kinderen van 9 tot 12 jaar: richtprijs 130 euro

Eenpersoonskamer: richtprijs 280 euro

Inschrijven door voorschot te betalen vóór 1 september. Voorschot: 100 euro per persoon (kinderen 50 euro)

Rekeningnummer 417-6076411-13 van Natuurpunt Zuiderkempen met vermelding: Reis 2011 + aantal volwassenen en aantal kinderen. Ook vermelden als je een eenspersoonskamer wil.

Opgelet: het aantal inschrijvingen is beperkt tot 70 deelnemers.

Als je meer info over deze reis wilt:
Op de website van Natuurpunt Grote Nete hebben we een aantal links gezet die refereren naar de websites van de bezienswaardigheden van deze reis: www.natuurpunt.be/grotenete

 

 

Bio-Barbecue in Hallaar

door Paul Anthonis

ZATERDAG 11 september 2010

LOCATIE: Parochiezaal, Broekstraat te Hallaar

Vanaf 17.00 uur

WK: 8 euro (kaarten te verkrijgen bij alle bestuursleden)

Ter plaatse: 10 euro Kinderen: 5 euro

KOUDE BlO-SCHOTEL met BROOD ofPATATJES

DAARBIJ KIEST U UIT:

SATÉ, WORST, KIPPENFILET, VEGETARISCHE BURGER ofHARING

Info en reservaties: Joris Bosmans -015 24 90 26 of Paul Anthonis -015 24 89 88 (paul.anthonis@scarlet.be)

 

 

Nacht van de duisternis

door Wilfried Wouters

Zaterdag 16 oktober 2010: beleef een gezellige Nacht van de Duisternis in het Provinciaal Groendomein De Averegten.

De 15e editie van De Nacht van de Duisternis is een initiatief van de Bond Beter Leefmilieu, de Vlaamse Vereniging voor Sterrenkunde en vzw Preventie Lichthinder. Met deze actie willen zij mensen bewust maken van de impact van lichthinder op het leefmilieu van mens, plant en dier. Dit kan een aanzet zijn om in de toekomst maatregelen te nemen om energie te besparen en lichthinder te beperken. Door het doven van de verlichting kan men opnieuw genieten van de donkere nacht en wordt de nacht weer echt gezellig!

In het provinciaal Groendomein De Averegten kun je tijdens de gezelligste nacht proeven van de nachtelijke schoonheid die de natuur en de sterrenhemel te bieden hebben. Je maakt een wandeling door het kaarsverlichte bos. Onderweg kom je bijzondere nachtwezens tegen zoals Batman, Sterrenvrouw en Voskop. Je zoekt zelf je route door het bos. Volg de lichtjes. De wandeling start aan Taverne Het Boshuis.

Er worden telkens groepjes gevormd. Starten kan vanaf 19 uur tot uiterlijk 21 uur.

De wandelaars vormen een lus en eindigen bij het vertrekpunt. In de taverne kun je nog nagenieten bij een mooi verhaal (vertellingen om 20 uur, 21 uur en 22 uur).

De Nacht van de Duisternis is een organisatie van de gemeente Heist-op-den-Berg, het Provinciaal Groendomein De Averegten, Natuurpunt Grote Nete, Taverne Het Boshuis, Bond Beter Leefmilieu (BBL), de Vereniging voor Sterrenkunde (WS) en Preventie Lichthinder.

Praktisch Provinciaal Groendomein De Averegten Startplaats Taverne Het Boshuis vanaf 19.00 uur Boonmarkt 12, 2220 Heist-op-den-Berg (deelgemeente Hallaar). Parkeren kan op de centrale parking en de parking plantentuin (Boonmarkt Hallaar)

Let op: zaklampen en honden zijn niet toegestaan!

 

 

Dartelende vlaggetjes

door Stefan Janssens

Vlinders gaan de laatste decennia traag maar zeker in aantallen en diversiteit achteruit. De aandachtige wandelaar zowel als de onderzoeker stelt dit vast. Sommige jaren gaat het schijnbaar iets beter, maar een vergelijking met tien of dertig jaar geleden valt steevast (zeer) negatief uit.

Is vlinderbeheer noodzaak of gewoon natuurbeheer?

Moeten we in onze natuurgebieden extra aandacht geven aan vlinders? Een antwoord op deze vraag raakt aan de beginselen van natuurbehoud. Bij natuurbehoud gaat het uitsluitend om de beestjes en de plantjes: zij zijn de natuur en het behouden waard. Omwille van hun voortbestaan doen we moeite en hun willen we een lang en gelukkig bestaan verzekeren in (en ook buiten) onze natuurgebieden.

Het antwoord is bijgevolg volmondig 'ja'. Wanneer het Oranjetipje het minder goed doet, moeten de natuurbeschermers meer aandacht geven aan deze soort en ervoor zorgen dat voor deze soort het tij keert. En hetzelfde antwoord geldt voor het Gentiaanblauwtje, de Kleine vos, de Eikenpage, voor elke dagvlinder. Elke soort is even uniek, ons even dierbaar.

Een soort bevoordelen kunnen we door er leefgebied voor te maken. Het probleem voor de natuurbeschermer ontstaat omdat hij niet enkel voor elke dagvlinder (een 60-tal) volmondig 'ja' antwoordt, maar eveneens voor elke nachtvlinder (een 2500-tal), voor elke broedvogel (een 120-tal), elke libel (een 60-tal), elke loopkever, spin, slankpootvHeg ... Elke soort is even belangrijk. En allemaal gaan ze onrustbarend achteruit in aantallen en diversiteit.

Biotopen beschermen

Daarom focust de natuurbeschermer zich op het beschermen van biotopen. Dit zijn immers de leefgebie
den van alle soorten. Het is ook duidelijk dat de soorten die gebonden zijn aan zeldzame biotopen, het
veel slechter doen dan die van meer algemene biotopen. Pimpernel blauwt je, Grote parelmoervlinder, Zilvervlek, Zilverstreephooibeestje, Kleine heivlinder zijn soorten die in onze schrale hooilanden voorkwamen. In Vlaanderen zijn ze uitgestorven, allemaal. Er zijn ook nauwelijks nog geschikte biotopen. Nog een hele reeks staan op het punt te verdwijnen: Boswitje, Bruine vuurvlinder, Veldparelmoervlinder, Kleine parelmoervlinder.

Ronduit beangstigend is dat dit verhaal opgaat voor alle soortengroepen. De vlinders zijn enkel uitzonderlijk omdat het zulke opvallende, dartelende, kleurrijke vlaggetjes zijn.

Bruine vuurvlinder

Als vuistregel geldt dus dat natuurbeheer zich toelegt op de zeldzame biotopen en dat de zeldzame soorten meesporen. Anderzijds geeft de situatie van de Bruine vuurvlinder (die in Vlaanderen enkel nog voorkomt in de regio Zuiderkempen) duidelijk aan dat dit biotoop zeer zeldzaam aan het worden is. Hoog tijd dus om aan dit biotoop de nodige aandacht te geven. De Bruine vuurvlinder, en in zijn kielzog waarschijnlijk nog vele andere soorten, zullen er ons dankbaar om zijn.

Daarom focust de natuurbeschermer zich op het beschermen van biotopen. Dit zijn immers de leefgebieden van alle soorten. Het is ook duidelijk dat de soorten die gebonden zijn aan zeldzame biotopen, het veel slechter doen dan die van meer algemene biotopen.

 

 

Lokale biodiversiteit

door Stefan Janssens

Biodiversiteit staat voor biologische diversiteit. De rijkdom en verscheidenheid van natuurlijke levensvormen in het planten-en dierenrijk. Ook de verbanden tussen soorten, de ecosystemen en de genetische diversiteit horen hierbij. Daar 2010 het jaar van de biodiversiteit is, steekt Natuurpunt Grote Nete een tandje bij door hard te werken aan de lokale biodiversiteit. Met speciale aandacht voor vlinders. In dit artikel lichten we ook een klein tipje van de sluier op over de lokale biodiversiteit van onze dagvlinders.

Vlinders in de schijnwerpers

De afgelopen maanden is Natuurpunt Grote Nete erg in de weer geweest voor vlinders en biodiversiteit. In de eerste plaats was er de succesvolle Bruinevuurvlinderhappening op 6 juni in Pijpelheide (Booischot). Normaal moest het parkfeest in Hof ter Borght te Westmeerbeek ook een topevenement worden rond vlinders en biodiversiteit, maar de regen besliste er anders over. Spijtig van alle moeite door onze tientallen medewerkers. Wel een aangename bijkomstigheid was de vruchtbare samenwerking met de regionale landschappen Noord-Hageland en Rivierenland en de gemeenten Heist-op-den-Berg en Begünendijk voor de Bruinevuurvlinderhappening. En hetzelfde geldt voor de samenwerking met de gemeente Hulshout voor het parkfeest in Hof ter Borght.

Een ander initiatief was de vlindercursus, die met 13 cursisten, waaronder ondergetekende. weer een hele schare vlinderfanaten heeft voortgebracht. Tijdens de vlinderwandelingen van deze cursus konden we tal van soorten waarnemen: Citroentje, Koevinkje, Bont zandoogje, Atalanta ... Ze waren er wel, de vlinders, maar toch in slechts kleine aantallen. De nood om iets voor de vlinders te doen, werd duidelijk gevoeld tijdens deze cursus.

Er is al heel wat natuurlijke soortenrijkdom verloren gegaan. Toch blijft er nog enorm veel natuur over. Ook in onze streek. We moeten er alleen voor zorgen dat deze natuur~ deze soorten ook niet uit de streek verdwijnen. De ontwikkeling van de huidige voorraad aan levende natuur moeten we koesteren. Zorgen dat er voldoende biotopen zijn waar de dieren en planten kunnen overleven.

Op zoek naar meer natuur

Het hulpmiddel om een beter zicht te krijgen op de biodiversiteit is de databank  Waarnemingen.be. Op minder dan twee jaar tijd bracht dit initiatief een enorme hoeveelheid informatie bij elkaar over de actuele toestand van de biodiversiteit in ons land.

De variatie aan gemelde soortgroepen en soorten ligt zeer hoog. Op 1 maart 2010 telde de database meer dan twee miljoen waarnemingen van 9371 verschillende soorten.

Door alle waarnemingen op een satellietkaart te bundelen, kunnen allerlei natuurfenomenen snel en accuraat in beeld worden gebracht. Deze toepassing bewees recent haar nut bij het in kaart brengen van de spectaculaire kraanvogeltrek van 25 februari 2010 en de evolutie door het jaar van de massale invasie van de Oranje luzernevlinder in 2009. Ook de Kraanvogel die van eind april tot begin mei meer dan tien dagen foerageerde in enkele weilanden in Itegem, kon je hier dagelijks volgen.

Het uitwisselen van waarnemingen, kennis en fotomateriaal stimuleert waarnemers ook om minder bekende soortgroepen in kaart te brengen. Zo was de informatie over de aantallen en de verspreiding van onze 350 inheemse wilde bijensoorten voorheen erg beperkt. Waarnemingen.be stimuleerde verschillende bijenkenners om hun zoekinspanningen op te voeren. Resultaat: op anderhalf jaar tijd werd in verschillende provincies voor het eerst een behoorlijk beeld verkregen van de diversiteit aan wilde bijen.

Hoe rijk is onze natuur?

In vorig nummer vroegen we ons af: Hoe rijk is onze plaatselijke natuur? Hoeveel soorten worden in 2010 waargenomen in onze regio? Hoe is het gesteld met de plaatselijke biodiversiteit in de gemeenten Heistop-den-Berg, Herselt, Hulshout, Laakdal en Westerlo? Hoeveel soorten nachtvlinders vinden hun habitat of leefomgeving nog in onze streek? Hoeveel soorten paddenstoelen? Hoeveel soorten muizen? Hoeveel soorten kevers? Hoeveel soorten spinnen? Hoeveel soorten orchideeën? En zo kunnen we nog een tijdje doorgaan. Misschien slagen we er wel in om in één jaar alleen in onze vijf fusiegemeenten 2010 soorten op te sporen en te registreren als een waarneming op Waarnemingen.be.

We kunnen je alvast verklappen dat we al aardig op weg zijn. Aan 2010 soorten zitten we nog zeker niet, maar er is in de regio van de Zuiderkempen al een en ander gezien van beestjes en plantjes.

Aangezien vlinders onze aandachtsoorten zijn, geven we van de dagvlinders al het resultaat. Halfweg het jaar 2010 werden in onze vijf gemeenten 27 soorten dagvlinders en 411 soorten nachtvlinders waargenomen. Helemaal geen slechte score, maar er kunnen best nog enkele soorten bij.

Als aanmoediging hier alvast het lijstje van de dagvlinders die in de eerste helft van 2010 werden waargenomen:

Zwartsprietdikkopje, Bont dikkopje, Geelsprietdikkopje, Groot dikkopje, Koninginnenpage, Groot koolwitje, Klein koolwitje, Oranjetipje, Klein geaderd witje, Citroenvlinder, Groentje, Sleedoorn page, Boomblauwtje, Icarusblauwtje, Kleine vuurvlinder, Bruine vuurvlinder, Dagpauwoog, Kleine ijsvogelvlinder, Bont zandoogje, Hooibeestje, Kleine vos, Gehakkelde aurelia, Landkaartje, Distelvlinder, Bruin zandoogje, Atalanta, Koevinkje

Toch best een indrukwekkende lijst, maar we zijn er zeker van dat in de tweede helft van 2010 nog enkele extra soorten waargenomen zullen worden.

 

 

Vlindervriendelijk natuurbeheer

door de conservators

Natuurpunt Grote Nete beheert een hele reeks prachtige natuurgebieden, elk met hun eigen specifieke biotopen en eigenheden. Bij de opmaak van de beheersplannen van deze natuurgebieden, dienen de conservators met heel wat factoren rekening te houden. In de eerste plaats proberen ze om de typische biotopen die de reservaten rijk zijn, te bewaren of te versterken. Maar er is natuurlijk ook aandacht voor de vogels, de planten, de reptielen, de ... vlinders. En daar gaat het in dit artikel natuurlijk om.

Vlinderbeheer in onze reservaten

Wat doen onze beheersteams zoal voor de 'dartelende, kleurrijke vlaggetjes' zoals Lon Lommaert de vlinders poëtisch omschrijft in zijn bijdrage op blz. 7 in dit nummer. We laten enkele van onze conservators zelf aan het woord over over het vlinderbeheer in 'hun' reservaat.

Tuur: over de Schaapwees in de Netevallei te Westerlo
Wij hechten in het Schaapwees veel belang aan ruigten. De variatie aan bloemen die we missen in het grasland, krijgen we dubbel en dik terug in de ruigten. Dubbel winst: maar om de twee tot drie jaar hoeven maaien om de houtopslag te weren, én meer bloemen zoals wederik, kale jonker, moerasspiraea, engelwortel, bereklauw, leverkruid, kattestaart, valeriaan. De verbrede houtkanten zijn doorspekt met bramen, kamperfoelie, meidoorn, spork, lijsterbes zodat dag en nachtvlinders goed aan hun trekken komen. In de bossen zijn de look-zonder-lookplanten door hun groot aantal verantwoordelijk voor het veelvuldig voorkomen van de Oranjetip. Hopelijk doet in de komende jaren het nieuwe heideterrein ook zijn duit in het zakje.

Guido: over het scholenproject in Westmeerbeek
In het kader van het scholenproject zal een bloemenweide worden aangelegd waar ook de vlinders van kunnen profiteren.

Jo: over De Goren in Bruggeneinde
Echt bewuste vlindervoordelige werken zijn er in De Goren niet uitgevoerd. Wel worden er dit jaar al voor de derde keer de jonge wilgen en berkenopslag verwijderd om klokjesgentiaan en orchideën meer kans te geven. Dit zou op termijn en na machinaal maaien moeten resulteren in een microplekje voor o.a. het Gentiaanblauwtje.

Vic: over de verschillende reservaten in Laakdal
Natuurbeheer en -bescherming gezien vanuit 'vlinderperspectief'
Door de verscheidenheid aan biotopen en de grote variatie in het landschap van de Laakvalleien hebben we een vrij goede uitgangspositie voor de bescherming van vlinders En we trachten door bepaalde beheersmaatregelen een nog betere leefomgeving te creëren en te behouden voor deze dieren:
-Behouden van eikendreven en zonnige bosranden met alleenstaande eiken. Ten voordele van de Eikenpage. Vooral in Varendonk en Trichelbroek
-Beheren van bloemrijke hooilanden en ruigten met veel nectarplanten, met het behoud van ruige randen. Wat voor vele soorten zowel voedsel als overwinteringplaatsen betekent.
-Op een aantal percelen doen we aan hakhoutbeheer. Hierbij denken we aan Bruine eikenpage en Kleine ijsvogelvlinder.
Creëren van schuil-, slaap-en overwinteringplaatsen door tijdelijk behoud van ruige perceelsranden en op andere plaatsen door het stapelen van takken en maaisel.
Door het maken en behouden van open plekken in het bos, zorgen we voor beschutting voor een aantal soorten.
We zorgen natuurlijk ook voor de rupsen. Een aantal waardplanten zijn in onze gebieden ruim aanwezig, zoals diverse grassen, zuringsoorten, pinksterbloemen, rolklaver, smalle weegbree, brandnetel, spork en zelfs sleedoorn komt hier voor. Ze groeien misschien niet steeds in de voor vlinders ideale omstandigheden, maar we trachten daar wat aan te doen. En ook willen we het aanbod van waardplanten nog verhogen. Bijvoorbeeld door plaatselijk en periodiek te maaien, ook om meer structuur in de vegetatie te krijgen.

Wilfried &Stefan: Netevallei in Heist-op-den-Berg

In de Netevallei van Heist wordt de nadruk gelegd op gefaseerd maaien van de hooilanden om deze te verschralen. Hierdoor ontstaat een specifieke flora die ook ideaal is voor vlinders. Ook het creëren van microklimaten, zoals open pIekjes in bossen, zoom beheer van bosranden en het aanplanten en onderhouden van houtkanten, zijn beheersmaatregelen die vlinders op prijs stellen.

Aan de slag in onze natuurgebieden

In onze reservaten verrichten tientallen vrijwilligers elk jaar vele honderden uren arbeid. De werken die .ze in onze natuurgebieden uitvoeren, zijn zeer divers: maaien, hooien, wilgen knotten, poelen en beken ruimen, wandelpaden vrij houden, bomen en struiken planten ...

Wat maakt dat deze natuurliefhebbers in hun vrije tijd komen ploeteren in de natuur? leder heeft wel zijn eigen redenen om met bosmaaier en riek de beemden in te trekken. Maar één ding hebben al deze mensen gemeen, ze hebben een hart voor de natuur. Valt er tijdens het hooien een speciaal vlindertje te zien, of wordt toevallig een salamander ontdekt, dan zie je aan de glunderende gezichten waarvoor deze mensen hier zijn.

Je kunt dat natuurlijk ook zelf meemaken. AI onze beheerswerken worden in dit tijdschrift aangekondigd in de agenda achteraan. Wie de handen uit de mouwen wil steken is steeds welkom.

 

 

Graslandbeheer in Langdonken

door  Benny Van Dyck

Het beheersteam van de Langdonken heeft zijn maai-en hooibeheer bijgestuurd. Een mooi staaltje samenwerking tussen de natuursector en de landbouw.

Ziezo, het hooi is grotendeels binnen. 't Was wat puffen en hijgen gezien de loden zon, maar al bij al verliep het binnenhalen vlot. We hebben ons maai-en hooibeheer immers weer wat bijgestuurd. Met het vergroten van de beheerde oppervlakte, en dus meteen ook van het aantal hectaren grasland, willen we het wat anders aanpakken.

Biologisch en onbemest

Enke!e percelen werden in beheer van landbouwers gegeven. In een beheerscontract, met precies omschreven voorwaarden, wordt bepaald wanneer en hoe er gemaaid en gehooid wordt. Bemesting is, uiteraard, onder geen enkele vorm toegestaan. Zware machines mogen onze vaak natte terreinen niet op. Landbouwers hebben meestal de knowhow en het materieel om een perfect hooilandbeheer uit te voeren, ook in natuurgebieden. Zo vinden de landbouw-en de natuursector elkaar. We leren van elkaar, begrijpen beter elkaars situatie, respect groeit en ... het natuurbeheer wordt efficiënt uitgevoerd.

Met de vrijwilligers laten we kleine balen hooi maken. Dit hooi, kruidenrijk, 'biologisch', vrij van kunst-en andere meststoffen, is zeer geschikt voor paarden en andere kleine huisdieren. Nieuw is dat we dit hooi zo veel mogelijk rechtstreeks op de weilanden laten ophalen; dat scheelt enorm in tijd, transportkosten, en in liters zweet en massa's energie. Energie die onze vrijwilligers nu weer kunnen steken in beleid, verenigingswerking, educatie, studie, andere vormen van beheer.

Wil ook jij je actief inzetten in een of ander natuurgebied van onze afdeling? Contacteer de verantwoordelijke!

De langste dag in de Langdonken

Er zijn de maandelijkse werkmomenten in de Langdonken (iedere eerste zondagvoormiddag van de maand van 9 u tot 12 u -verzamelen aan de schuur in de Donkstraat). Maar er wordt nog gewerkt hoor! Elke maandag komt er een werkploeg gevormd door bewoners van Huize Eigen Haard uit Aarschot naar de Langdonken. Ze steken er telkens enthousiast de handen uit de mouwen. Onder de deskundige begeleiding van Eddy Dehond, een van onze trouwe vrijwilligers uit het beheersteam van de Langdonken, en tevens werknemer in Huize Eigen Haard, werden er exoten gekapt. Door de verwijdering van Amerikaanse eik. Amerikaanse vogelkers en krentenboompje, komt er weer plaats voor onder meer heischraal grasland. Bewoners en begeleiders van Huize Eigen Haard hebben de Langdonken ontdekt en ze zijn er graag! Zo graag dat ze ons vroegen of ze hun midzomerpicknick aldaar mochten houden. Uiteraard, wie zich zo inzet voor dit gebied, mag er ook een keertje op een andere manier van genieten.

Een van de begeleiders maakte volgend verslagje:

Huize Eigen Haard picknickt in de Langdonken

Eind juni vierden een 20-tal bewoners van Huize Eigen Haard samen met hun begeleiders de langste dag met een picknick. Dit jaar was het hooiland voor de schuur in de Langdonken het gepast decor voor deze jaarlijkse activiteit. De pas gemaaide weide was ideaal om te genieten van een boterham en een drankje. Daarop volgde een ontspannend samenzijn met muziek en zang. Als afsluiter van de avond konden we nog genieten van een prachtige zonsondergang. Het was echt een onvergetelijke belevenis in een schitterende omgeving. Met een goed gevoel konden we dan ook terugkeren naar Aarschot. Volgend jaar organiseren we zeker een nieuwe editie bij de aanvang van de zomer.

We danken natuurpunt voor de locatie en het gebruik van de schuur en hopen dat we in de toekomst nog mogen genieten van dit prachtig stukje

natuur.

De bewoners en activiteitenbegeleiders van Huize Eigen Haard.

 

 

Weetjes uit de reservaten

De 15de uitgave van Roefel in Hulshout

In dit lustrumjaar van Roefel mocht Natuurpunt drie enthousiaste groepen van elk tien kinderen verwelkomen in Het Goor.
Traditiegetrouw kunnen de kinderen niet wachten tot de schepnetjes zijn uitgedeeld om 'vieze beestjes' te vangen.

En toch is het diertjes scheppen anders verlopen dan vorige jaren! Inderdaad waren dit jaar de Groene kikkers in zeer groten getale aanwezig. Positief, uiteraard. Maar wat nog veel positiever was en zelfs een echte verrassing, was de aanwezigheid van de Kamsalamander. De Kamsalamander is een element uit de Rode Lijst!. Vijf keer werd de Kamsalamander geschept De afgelopen jaren werd hij niet geschept Scheppen is één, maar de openvallende monden van de kinderen bij het bekijken was een echt plezier. Anderzijds waren Schrijvertjes, Bootsmannetjes en Stekelbaarsjes veel minder in aantal Reden? Geen idee.
Traditiegetrouw sloten wij het uurtje natuurbeleving met het bestuderen van de Zonnedauw: welke mier of vlieg was dit jaar verschalkt? Mooi toch om woorden als 'waw' en 'keitof' uit kindermonden te horen. Tot volgend jaar!

 

 

Begrijpen wie kan

Een aantal keren hebben wij moeten vast stellen dat bosweggetjes in Het Goor werden verhard door middel van ... kapotgeslagen eternieten golfplaten. In Hulshout kunnen golfplaten gratis worden binnengebracht op het containerpark. Wat is de logica van deze mensen toch?

 

 

Waalse vogel kerkuil in Vlaamse populatie!

AI jaren broedt er een koppeltje kerkuilen (Tito alba) in onze Langdonkenschuur; ze hebben het daar echt naar hun zin. Ieder jaar wordt door de kerkuilwerkgroep Vlaanderen de nestbak gecontroleerd en worden de uilskuikens geringd. Met wat geluk is ook een van de kerkuilouders in de nestbak. Dat was in 2009 het geval Op 27.06.2009 deed mama uil bij haar jongen een dutje in de bak. Vrouwlief droeg een ring. Na controle van de ring bleek dat het vrouwtje in 2007 in het nest geringd werd in La Bruyère (Beauvechain) in Waals Brabant (in uilenvlucht op 34 km van de Langdonken). Vader uil was niet te zien, maar de kans is natuurlijk groot dat hij van Vlaamse afkomst is ... En het sprookje duurt maar voort: dit jaar waren er weer
jongskes, vijf in totaal, maar eentje was door broertjes en zusjes in de steek gelaten toen de muizen verdeeld werden. Resultaat: vier gezonde en goed doorvoede jonge uiltjes ... Of, hoe Vlaamse én Waalse uilen elkaar wonderwel verstaan ... Politici te lande, misschien valt uit dit succesverhaal iets te leren?
Proficiat voor de kerkuilwerkgroep Vlaanderen voor zijn enthousiaste inzet voor de bescherming van de kerkuil!

 

Heistse jongens verzot op beheerwerken

We hebben al twee keer met Natuurpunt gewerkt Het was iedere keer op een zaterdagmorgen. Nonkel Leslie komt ons 's morgens halen en we moeten boterhammen meenemen. We waren één keer te laat en de andere keer op tijd. Als je toekomt, liggen de rieken al klaar. Het gras moet allemaal op stapels worden gelegd. Ze laten er stro van maken. Wanneer we twee keer gaan drinken zijn, mogen we spelen op de stapels omdat die dan groot zijn. Want als we eraf springen dan pletten we het gras, en dat is dan ons werk. We moesten ook kikkers van de wei naar de gracht brengen, want anders prikten we ze misschien dood.

We hebben het verschil tussen bruine kikkers en groene kikkers en padden geleerd: Een bruine kikker heeft achter zijn oog een bruine vlek. Een kikker springt en een pad loopt. Om uit te rusten gaan we allemaal tegen het gras liggen. Het is altijd heel leuk."

 

 

Roostvijvers: positieve reacties

door Vic Van Dyck

De oeverwerken in De Roost zijn bijna voltooid. Nu de mensen het resultaat zien, begrijpen ze ook beter de bedoeling van het hele project en komen er overwegend positieve reacties.

Na maanden stevig werken door het vrijwillige beheersteam van Laakdal in samenwerking met buurtbewoners, de terreinploeg van Natuurpunt en een lokale aannemer, werd een aantal vijvers in De Roost vernatuurlijkt.

Onnatuurlijke oeverbeschoeiingen in allerlei materiaal, tuinaanplantingen allerhande, betonnen en bakstenen constructies ... dit alles werd zorgvuldig verwijderd. Daarna werden de oevers zachthellend gemaakt. Zo krijgen we een geleidelijke overgang tussen het water en het land. Hoe breder de overgangszone (zwakhellende oever) hoe interessanter het is voor de ontwikkeling van typische oevervegetatie, die op haar beurt van groot belang is voor de dieren in het water en in de omgeving ervan.

Positieve reacties van de natuurliefhebber, maar ook van de Natuur

Langzaam maar zeker ontstaat er een vijvergebied dat landschappelijk past in de natuurlijke omgeving en waar alle waterminnende planten en dieren zich ten volle kunnen ontplooien.

Het resultaat ziet er inderdaad veelbelovend uit! De werkzaamheden zijn nog niet helemaal klaar, maar toch kunnen we al merken hoe ook de natuur reageert op de ingrepen. De zachthellende oevers met ondiepe plasjes zijn nu de ideale voortplanting-en foerageerplaatsen. Vissen, Kikkers, Libellen, enz ... zijn al volop actief. Fuut, Blauwe reiger, Aalscholver en Waterhoen zijn regelmatig aanwezig. En op de vrijgekomen eilandjes vinden ganzen, eenden en meerkoeten een rustplaats en nestgelegenheid. Ook de Visarend is een paar keer langsgekomen!

Dus niet enkel positieve reacties van de natuurliefhebber, maar ook van de Natuur! En daar was het uiteindelijk om te doen hé.

Het project is uitgevoerd met steun van het ministerie voor plattelandsbeleid in het kader van de Merode, prinsheerlijk platteland.

 

 

 

 

 

BIJZONDERE WAARNEMINGEN IN ONZE REGIO maart -mei 2010
door Herman Berghmans

VOGELS

De hele periode verbleef minimum een koppel Futen op het Trichelbroek in Eindhout dat later 2 jongen grootbracht (BEH, VEL, PLO, VOV, VPJ). Hun kleiner neefje, de Dodaars, was in het broedseizoen aanwezig in Averbode Heide (OAR, LEK, VKJ, VMF), in de Langdonken in Herselt (VOB), in de Craeywinckel in Vorst (BEH) en de Kwarekken in Westerlo (VKJ, ALG). Van de Blauwe reiger telden we in de kolonie van het Trichelbroek 32 bezette nesten (BEH). Een Grote zilverreiger pleisterde hier op 13.3 (VEL), eentje vloog noordwaarts over Averbode Heide op 24.3 (VMF) en ten slotte vloog telkens één over de Kwarekken op 25.4 en 9.5 (HES). Op 12.3 overnachtten 11 Ooievaars op het Kipdorp in Herselt (VGE, COJ). Oeze groep werd op 13.3 opnieuw gezien ter hoogte van het voetbalveld van Westerlo (VOl) en boven het Trichelbroek (VEL). Op 14.3 pleisterden er 13 in de Langdonken (VOB). 2 vlogen er op 16.3 over Veerle (SCO), 12 op 20.4 over Tongerlo (HES) en 8 ten slotte op 26.4 over Hulshout (SCJ). Oe ontsnapte Strohalsibis die in vorig overzicht reeds werd gemeld, pleisterde nog de hele periode in Eindhout (PLO, BEH, VPJ, ALG, VWL e.a.).

Tussen 17.3 en 24.4 pleisterden geregeld 1 tot 3 Grauwe ganzen in het Trichelbroek (VEL, VPJ, VKJ, VOV). 2 à 6 Brandganzen verbleven de hele periode in Varendonk en het Trichelbroek (VEL, BEH, MUB) en een groep van 50 vloog over de Paardsbossen in Veerle op 13.3 (VEL). Een eenzame Casarca vloog over Oe Roost op 13.5 (BEH). Maximum 11 Nijlganzen waren present in Varendonk op 3.3 (VEL). Koppeltjes Mandarijneenden verbleven in deze broedtijd in Varendonk (VEL), in de Langdonken (VOB), in Averbode Heide (BEH, BEK), in de Werft in Veerle (BEH) en in de Swinnebroeken in Vorst (BEH). Krakeenden krijgen steeds meer voet aan de grond als waarschijnlijke broedvogels. Zij werden tijdens het broedseizoen in kleine aantallen gezien in het Trichelbroek (VOV, VEL), in de Netevallei in Hallaar (VWG), 't Hoeves (LEK) en de Craeywinckel in Vorst (BEH), in Oe Roost te Veerle (VOV, BEH) en in de Kwarekken in Westerlo (SPK). Een eenzaam mannetje Pijlstaart verbleef in Varendonk op 10.3 (VEL). Slobeenden zwommen rond in het Trichelbroek met maximum 15 op 18.3 (PIR) en de laatste 4 op 23.5 (VOV). Verder maximum 6 op 4.4 in de Langdonken (VOB) en maximum 4 in de Craeywinckel op 11.4 (BEH). Het grootste aantal Wintertalingen werden genoteerd in het Trichelbroek met 20 op 6.3 (PLO).

Voorts waren er waarnemingen in de Langdonken (max. 6 op 27.3) (VOB), het Goor in Westmeerbeek (max. 3 op 18.4) (ORK) en in de Craeywinckel (1 op 11.4) (BEH). Een koppel in Averbode Heide tot in juni is zeker broedverdacht (LEK, OAR, JAG, CRB, VMF). Van de Zomertaling verbleef 1 mannetje in de Langdonken te Herselt op 10.4 (VOB). Maximum 10 Tafeleenden zwommen rond in het Trichelbroek op 3.3 (VEL) en maximum 16 Kuifeenden doken hier kopje onder op 6.3 (PLO).

Dodaars (foto Vic Van Oyck)

Een eerste Visarend werd opgemerkt op 16.4 in Oe Roost (VOV) en dezelfde dag in het Trichelbroek (SCT). Voorts werden doortrekkende vogels opgemerkt boven Averbode Heide op 18.4 (VWL) en 4.5 (VKJ), over Ramsel op 8.5 (JAS) en nogmaals over het Trichelbroek op 24.5 (PLO). Oe vroegste Wespendief van dit voorjaar werd gespot op 13.5 in Averbode Heide (VLH). Hier trokken 4 exemplaren door op 16.5 (LEK). Oe wouwen waren present met een Zwarte wouw op 22.4 over Averbode Heide (LEK) en 2 over Veerle op 25.4 (BEH, PES) en telkens 1 Rode wouw over het Wiekevorst op 22.3 (HOM), over Tongerlo op

26.3 (ST J) en over Varendonk op 31.3 (GOJ). Een mannetje Blauwe kiekendief zeilde over Averbode Heide op 24.3 (VMF) en een vrouwtje Bruine kiekendief eveneens hier op 2.4 (VLA). Oe eerste Boomvalk van dit jaar zoefde over Averbode Heide op

17.4 (ORK). Voorts waren er waarnemingen van deze soort in Oe Roost (VOV, BEH), in Booischot (VOB), in het Trichelbroek (PLO), in de Oosterbossen in Eindhout (BEH, VWL), in Itegem (STE) en in Hallaar (VOJ). Oe Slechtvalk was opnieuw present in zijn nestkast bij BP in Eindhout. Op 28.4 ringden BEH en VKJ hier 1 jong.

Patrijzen blijven zeldzame verschijningen met waarnemingen van telkens 2 vogels op 26.3, 16.4,

19.4 en 30.5 in Heultje (VOJ, VKJ), op 14.5 en 20.5 in Veerle (VOV, BEH) en op 12.5 in Tongerlo (VEL). Op

29.5 riepen niet minder dan 3 mannetjes Kwartel in Booischot (PRY). Een roepende Waterral werd gehoord in de Langdonken op 10.4 (VOB) en 's nachts overvliegend in Vorst op 27.4 (LEK). 3 Kraanvogels vlogen op 12.3 over Heultje (VOJ) en de dag daarna over Houtvenne (OAG). 10 exemplaren overnachtten op een akker langs de Peirenstraat in Veerle van 29 op 30.3 (BEH, PLO, VOJ, VWL, BEL, VPJ) en 1 exemplaar verbleef ten slotte in Itegem van 26.4 tot ten minste 2.5 (VWG, COK e.a.). Oe eerste Kleine plevier verscheen in Averbode Heide op 24.3 (VMF) gevolgd door minimum 1 broedgeval aldaar (LEK, VMF, PLO, OAR, VLH, VLA, VPJ, BEH). Ook in de Langdonken verbleef een koppel tijdens de broedtijd (VOB). 2 Bosruiters verpoosden in Heultje op 11.5 (VKJ), terwijl Witgatjes werden waargenomen in Averbode Heide (VMF, VKJ, VLA, OAR, BEK, BEH, VWW), de Langdonken (VOB, VKJ), de Paardsbossen (BEH), het Trichelbroek (VEL) en de Kwarekken (VKJ). Oeverlopers liepen langs de vijverranden tussen 25.4 en 23.5 in het Trichelbroek met max. 3 (VOV, BEH, ALG, VEL), in de Roost met eveneens max. 3 (VOV), langs de Nete in Booischot (2) (BLO), in de Kwarekken (ALG, VEL) en in Averbode Heide (VMF, VLA). Enkele Groenpootruiters hielden ook oponthoud in de regio met op 20.4 2 in de Langdonken (VKJ), op 21 en 22.4 2 in Averbode Heide (VMF, LEK), op 26.4 4 in het Trichelbroek (BEH, VWL) en op 14.5 nog 1 in Averbode Heide (VLA). Telkens 1 Wulp werd genoteerd in Wiekevorst op 21.3, 1 en 20.4 (JAS), in Zoerle-Parwijs op 22.3 (AEK), in Averbode Heide op 2.1 (VLA) en in Heultje op 29.4 en 11.5 (VOHO, VKJ). Baltsende Houtsnippen werden dit voorjaar opgemerkt in de Goorbeek te Herselt (VPJ), in Varendonk (VHG, BEH), in Averbode Heide (BEK, BEH, VLA, VLH), in de Ossenbroeken in Vorst en het Trichelbroek (BEH). Watersnippen pleisterden dan weer in het Trichelbroek met max. 6 (VEL), in de Goren in Heistop-den-Berg (VOJ), in Averbode Heide (VLA), in de Paardsbossen (BEH) en in de Langdonken met max. 3 (VOB). Het kleine Bokje werd alleen op 13.3 opgestoten in de Paardsbossen (VEL). 2 Kemphanen ten slotte, om het rijtje van de steltlopers af te sluiten, verbleven op 26.4 in het Trichelbroek (BEH, VWL).

Zomertortels gaan nog steeds verder achteruit met op slechts drie plaatsen een zangpost, nl. in Oe Roost (BEH, VOV), in de Goorbeek (VEL) en in Voortkapel (VKJ). Oe eerste Koekoek verscheen op 11.4 in Houtvenne (OAG) en in Averbode Heide ronkte de eerste Nachtzwaluw op 28.5 (VLA). Het aantal zangposten zou hier later aangroeien tot 3 (BEH, VOV, VKJ, e.a.). Schitterend was een Hop die op 17.4 een tuin bezocht in Heieinde in Oevel (VRT). IJsvogels werden slechts op zes data genoteerd,

m.n. op 18 en 30.3 en 5.4 in het Trichelbroek (PIR, VOV, PLO), op 10.4 in het Aartsbroek in Veerle (BEH), op 9.5 in de Langdonken (VOB) en op 16.5 in Booischot (BLO). Zwarte spechten deden het dan weer beter met waarnemingen in de Herenbossen in Huslhout (VKJ), in het Trichelbroek (VHG, VEL, VOV, VPJ, PLO), in Averbode Heide (VWW, VMF, VOV, BEK, VLA, ALG, BEH, SCO, OAR, LEK, ORK), in de Goorbeek (ALG), in de Beeltjes in Westerlo (SPK, VKJ), in de Langdonken (VOB, VKJ), in het Aartsbroek (BEH, OAR), in Varendonk (VTP), in Schriek (OEB) en in de Ossenbroeken (LEK).

Middelste bonte spechten houden ook goed stand met observaties van 2 koppels in het Elschot te Blauberg op 21.3 (VKJ), in Averbode Heide op 4, 10, 18 en 26.4 (LEK, VWW, VWL, VKJ), op 6.4 in Varendonk 1 koppel en in het Varen broek in Herselt 1 (VWL, BEH) en in het kasteel park te Bergom op 18.4 (BEH). Van de Kleine bonte specht waren er meldingen vanuit de Langdonken (VOB, VKJ), Trichelbroek (VOV, VKJ, VEL, PLO), Schaapwees in Zoerle-Parwijs, Truchelven, Heyland in Bergom (VKJ), het Aartsbroek (BEH), de Pieëren in Veerle en de Paardsbossen (BEH) en ten slotte in de Beeltjes in Westerlo (HES).

In Averbode Heide waren minimum drie zangposten Boomleeuweriken (VKJ, VWW, OAR, HEM, BEK, VLA, LEK, VMF, BEH, VLH). Van hun ooit zo algemeen familielid de Veldleeuwerik was er slechts 1 zangpost in Wiekevorst op 29.3 en 01.4 (JAS). Een vroege Huiszwaluw vloog over Oe Roost op 31.3 (VOV) en de eerste Boerenzwaluwen vlogen over de Goorbeek op 25.3 (SPK).

Oe laatste 5 Waterpiepers van dit voorjaar kwamen nog slapen in het Trichelbroek op 5.4 (BEH). Grote gele kwikken werden weerom gemeld als broedvogel vanuit verschillende plaatsen (bruggen) langs de Grote Nete (VOJ, ARK, VEJ). Ook was er een tijdelijke zangpost langs de Kleine Laak in Vorst (BEH, LEK).

Nachtegalen hielden dit voorjaar stand met o.a. 5 zangposten in de Ossen-en Swinnebroeken in Vorst (BEH, VDV). Verder telkens een zangpost in 't Hoeves (VDV), de Kwarekken (GER, VKJ) en in Voortkapel (VKJ). Blauwborsten werden alleen nog gemeld vanuit het Trichelbroek (BEH, PLD) en Averbode Heide (BEH, VMF, LEK, HEM, DAR). Tapuiten pleisterden van 15.4 (SAK) tot 22.5 (DAR) in Averbode Heide. Op

16.5 was een maximum van 6 (HEM). De hoop op een broedgeval was spijtig genoeg niet gegrond. Verder werd deze soort nog genoteerd in Tongerlo op 22.4 (VKJ) en in Wiekevorst op 24.4 (STJ, VEL). Een Beflijster werd ontdekt in Tongerlo op 20.4 (VDHG). Zingende Sprinkhaanzangers werden gemeld uit Averbode Heide (2) (VKJ, BEH, DAR), uit het Trichelbroek (3) (VDV, BEH, VWL), uit Booischot (3) (VDJ), Heultje (VDHD), Schaapwees (VKJ) en de Paardsbossen (BEH). Van de Fluiter was er dit voorjaar maar één tijdelijke zang post in Averbode Heide op 21.5 (BEK). Grauwe vliegenvangers zongen in Varendonk (BEH, PLD), Averbode Heide (DWJ) en de Kwarekken (VKJ). Van de Bonte vliegenvanger waren er zang posten en broedgevallen in Heyland (ALG), de Werft in Veerle (3) (BEH), Varendonk (3) (BEH) en Hertberg in Herselt (VKJ). Traditiegetrouw werden de Roekenkolonies geteld met volgende locaties en aantallen: Eindhout-Ham (22), Tongerlo-Moestoemaat (0), Tongerlo-Zandvoort (27), Tongerlo-Mondonk (6), Tongerlo-Oevelsedreef (0), Tongerlo-abdij (26), Itegem-Netevallei (52), HallaarHollestraat (5), Heist-Waterlees (37) en Booischot-De Lichten (39) (BEH, BOJ, JAS).

We eindigen met nog enkele waarnemingen van onze zaadetende zangvogels. Putters werden slechts opgemerkt in De Roost op 21.4 (2) (BEH) en op 25.4 kwam er eentje drinken aan de tuinvijver van BEL te Veerle (BEH). 15 Kleine barmsijzen trokken over het Trichelbroek op 21.3, 8 over Heyland op 24.3 (VKJ) en 1 over Averbode Heide op 24.3 (VMF). Slecht één melding van Kruisbek werd genoteerd met 2 over Averbode Heide op 24.3 (VMF). Appelvinken werden slechts op 2 plaatsen gemeld. Op 15.4 1 in Heyiand (VEJ) en 2 in de Ossen broeken op 18.4 (ALG).

ZOOGDIEREN

Van de Steenmarter werden 2 nesten met jonge ontdekt, m.n. op 19.4 in Schriek (DEB) en op 8.5 onder de golfplaten van een hok bij VKJ in Oosterwijk. Er vielen opnieuw meerdere Bunzings als verkeersslachtoffer: op 9.3 te Boosichot (VDJ), op 22.3 te Hulshout (VDJ), op 31.3 (SPK) en 1.4 (STS) in Oevel en op 3.4 (VDB) en 9.5 (SML) in Heist-op-den-Berg. Vossen werden geobserveerd in Varendonk (VEL), Varenbroek (BEH), Goorbeek (THK) en Vorst (BEH). In de Beeltjes en Kwarekken in Westerlo is nog steeds een populatie Siberische grondeekhoorns actief (SPK, VKJ, HES).

REPTIELEN EN AMFIBIEËN

Een Hazelworm werd ontdekt in de Beeltjes op 17.5 (HES) en een dood exemplaar gevonden in Averbode Heide op 22.5 (DAR). Enkele levendbarende hagedissen werden opgemerkt in Varendonk op 10.4 en 2.6 (PLD, VDV), in Averbode Heide op 18.4 en 29.5

(3) (DRK, DWJ) en ten slotte ook in de Goren op 20.5 (VDJ).

Met dank aan volgende waarnemers: AEK-Aerts Kamiel, ALG-Aiaerts Gery, ARK-Arnauts Karine, BEH-Berghmans Herman, BEK-Berwaerts Koen, BEL-Berghmans Louis, BLD-Bleys Dirk, BOJBosmans Joris, COJ-Cools Jef, CRA-Cristael André, CRB-Creemers Bart, COK-Coeckelbergs Karen, DAGDaems Geert, DEB-Derden Bart, DAR-Daems Ronny, DRK-Dries Kris, DWJ-Dewyspelaere Joost, GEDGeudens Rogier, GOJ-Goris Joris, HEM-Herremans Marc, HES-Hermans S., HOM-Hofman Marc, JAGJanssens Guy, JAS-Janssens Stefan, LEK-Leysen Koen, MUB-Muylaerts Bert, PES-Peeters Stefan, PIRPieters Robert, PLD-Plu Dieder, PRY-Princen Yvon, SAK-Samyn Karina, SCD-Schoofs Danielle, SCJSchrey Jan, SCT-Schildermans Tom, SML-Smets Ludo, SPK-Sprengers Kristof, STE-Struyf Erik, ST JStynen Joren, STS-Staes Stefan, THK-Thibau Koen, VDB-Vandyck Benny, VDHD-Van Den Heuvel Dieter, VDHG-Van Den Heuvel Geert, VDI-I.Van den Eynde, VDJ-Van Dessel Jo, VDM-Van de Meutter Frank, VDVVan Dyck Vic, VEDJ-Verdonck Jan, VEJ-Verwaerde Jens, VEL-Vanermen Lucas, VGE-Van Gelder Erwin, VHG-Van Hove Guy, VKJ-Van Kerckhoven Jos, VLAVan de Laer André, VLH-Van de Laer Harry, VMF-Van de Meutter Frank, VPJ-Vervecken Pieterjan, VRT-Van Roy Theo, VTP-Vantieghem Pieter, VWG-Van den Wyngaert Guido, VWL-Verwimp Ludo, VWWVanwesemael Willy.

Bijzondere waarnemingen in onze regio tijdens de periode juni-augustus 2010 worden liefst voor 10 september 2010 doorgegeven aan Herman Berghmans via h.berghmans@skynet.be of ingevuld op waarnemingen.be.

 

 

Gierzwaluwen, blijven vliegen

door Titte, den Grunen Hesteneir

Van alle Europese vogels zijn Gierzwaluwen het meest afhankelijk van vliegende insecten. Om die te vinden vliegen ze grote afstanden, zelfs tijdens de broedtijd. Bij voedselgebrek gaat het energieverbruik van de jonkies op een laag pitje.

De school in mijn buurt (KTA Heist-op-den-Berg) huisvest een kleine kolonie gierzwaluwen. Elk jaar is het weer ongeduldig wachten op hun terugkeer. Het is fascinerend om deze luidruchtige snelheidsduivels de hele dag gade te slaan. Van 's morgens tot 's avonds zijn deze superlenige vogels in de weer om hun jongen van de nodige insecten te voorzien.

Gierzwaluwen kun je werkelijk overal zien in de maanden mei tot en met juli. Oude stadswijken en dorpskernen herbergen de grootste aantallen broedvogels, waar ze broeden onder daken. Foeragerende gierzwaluwen tref je met mooi weer veel boven de bebouwing aan in de buurt van de broedplaatsen, maar met slecht weer vooral in het open veld, bij grote wateroppervlakten.

Blijven vliegen, dag en nacht

Een kolonie gierzwaluwen in je omgeving zorgt voor een speciale sfeer. Op warme, heldere zomerstranden vliegen de gestroomlijnde cirkelvormige vogels gierend achter elkaar in groepen. Houd zo'n groep als het gaat schemeren maar eens goed in de gaten met een kijker. De gierzwaluwen vliegen cirkelend al hoger en hoger. Enkele vogels komen naar beneden en zoeken hun nesten op. maar de meeste vliegen verder. Ze lijken op te lossen in de wolken loze hemel.

Nog geen honderd jaar geleden werd bewezen wat al langer werd vermoed: gierzwaluwen brengen de nacht vliegend door, hoog in de lucht.

De eer om dit te ontdekken kwam toe aan een piloot van de Franse luchtmacht tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij liet tijdens een speciale operatie boven de vijandelijke linies in de Vogezen zijn vliegtuig met afgezette motoren vanaf vijf kilometer hoogte op de wind naar beneden glijden. Op meer dan drie kilometer hoogte zag hij vanuit zijn cockpit. bij volle maan en nog boven het wolkendek, groepen vogels rondcirkelen op stilgehouden vleugels. Ze vertoonden bovendien nauwelijks reactie. Het lukte om twee vogels te vangen, en 's morgens werd er eentje dood gevonden in een van de motoren; het waren gierzwaluwen.

Nog steeds zijn gierzwaluwen veel voorkomende vogels, maar de aantallen lopen wel gestaag terug.

De belangrijkste oorzaak is dat veel broedplaatsen verloren gaan door renovatie van oude stadswijken en door nieuwbouw. Nieuwe manieren van dakbedekking bieden geen onderdak aan gierzwaluwen.

Gelukkig zijn er actieve vogelwerkgroepen die op steeds meer plaatsen samenwerken met gemeenten en woningbouwcorporaties om ervoor te zorgen dat nestgelegenheid voor gierzwaluwen gewaarborgd blijft.

In België en bij onze buren in Nederland zijn gierzwaluwen geheel afhankelijk zijn van bebouwing, dus van mensen. In Noord-Europa broeden ze ook in boomholten, maar dat verschijnsel is hier onbekend.

Jagen op vliegende insecten

Anders dan de veel wendbaardere Zwaluwen. moeten gierzwaluwen het met hun stijve vleugels hebben van hun enorme snelheid om insecten te kunnen pakken. Daarvoor hebben ze ruimte nodig. Gierzwaluwen gebruiken daarom vooral de hogere luchtlagen om te jagen, zodat ze meestal veel hoger vliegen dan Boeren-, Huis-en Oeverzwaluwen. Gierzwaluwen eten heel veel insecten, waaronder veel kleine, zoals vliegende luizen. In één voedselbal, die de gierzwaluwen aan hun jongen voeren, zitten gemiddeld zo'n driehonderd insecten.

Zo'n voedselbal wordt, afhankelijk van het weer, dagelijks twintig tot veertig keer aangevoerd. Dus reken maar uit hoeveel insecten gierzwaluwen kunnen verstouwen. Gierzwaluwen zijn zo sterk afhankelijk van vliegende insecten dat ze daar altijd naar op zoek moeten. Ze blijven het liefst dicht bij hun nest om te foerageren.

Maar wat als het slecht weer is en er weinig insecten vliegen? Daar hebben gierzwaluwen vanalles op gevonden. Uitslapen bijvoorbeeld: pas gaan vliegen als het later op de dag wat warmer is en er meer insecten actief zijn. Of de stad uit, naar plaatsen trekken waar nog wel veel insecten zijn. Alle gierzwaluwen uit een streek kunnen zich dan verzamelen boven grote wateroppervlakten en achter beschutte dijken. Daar is met een harde en koele wind ook in de zomer nog genoeg voedsel te vinden.