WOORD VOORAF

WERKINGSPROGRAMMA 2008

Wanneer u dit tijdschrift in handen krijgt, is het werkingsprogramma 2008 klaargestoomd. Ook binnen Natuurpunt vzw worden nieuwe acties opgezet rond het thema "klimaat en biodiversiteit" met de mondiale campagne "countdown 2010 - red biodiversiteit".

Vanuit de denkpiste "think globally, act locally" wordt een nieuw project "Natuur in de buurt" opgestart voor de periode 2007-2010. Tijdens de Trefdag van 6 oktober a.s. maakte de Raad van Beheer haar standpunt bekend rond "Natuur en Landschap in de Vlaamse ruimte 2010."

Kortom, u merkt dat er heel wat leeft rond natuurbehoud in Vlaanderen. Hierbij is het principe "meten is weten" erg belangrijk. Iedereen kan in zijn onmiddellijke omgeving vaststellen dat een aantal soorten minder talrijk worden of zelfs verdwijnen. Het ontbreekt vaak aan concrete cijfers om dit aan te tonen. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) en Natuurpunt vzw hebben onlangs een Raamakkoord afgesproken om nauwer samen te werken bij het verzamelen van veldgegevens en de uitbouw van databanken. Het eerste gezamenlijke project heeft betrekking

op het monitoren van algemene broedvogels. In enkele maanden tijd werd een handleiding en telformulieren ontwikkeld. Door Natuurpunt werden honderden vrijwilligers gemobiliseerd om te inventariseren. In totaal dienen 1.200 kilometerhokken geïnventariseerd te worden. Ook een tiental vrijwilligers van de vogelwerkgroep Grote Nete hebben zich geëngageerd om een 20-tal hokken te onderzoeken.

2008 vormt voor onze afdeling opnieuw een jubileumjaar. De lokale werking van onze kern in Heist-op-den-Berg is immers gestart in 1978 en mag dus 30 kaarsjes uitblazen. Bovendien werden in 1988 de eerste terreinen aangekocht in de Netevallei te Heist-op-den-Berg. Tevens viert de gemeente Heist-op-denBerg haar 1.000 jarig bestaan in 2008. We plannen alvast enkele feestelijke activiteiten, zoals een feestelijke dia-avond in februari, een natuurhappening in juni, een bio-barbecue en we sluiten de feesten af met een muzikaal optreden tijdens een echte Ierse avond in oktober. U leest hierover nog meer in onze volgende bladen.

We hebben in 2007 ook nog enkele bijzondere activiteiten op stapel staan : De dag van de Natuur op 17 november, een muzikaal optreden van een folkrockgroep op 23 november in Blauberg en onze jaarlijkse eetdag in de parochiezaal van Blauberg op 25 november.

  

OVER PAARDEN EN EZELS

In Vlaanderen draven er naar schatting tussen de 80.000 en 100.000 paarden, pony's en ezels. Bij de mestbank zijn er 30.659 gekend, de overige 50 tot 70 duizend zijn te vinden bij de paardenliefhebbers die niet aangifteplechtig zijn bij de mestbank.
Vanaf 1 juli 2008 moeten al de paardachtigen geregistreerd zijn, dan zullen we precies weten hoeveel er zijn in Vlaanderen.

Een beperkt aantal behoort tot de beroepslandbouw en kan een bedrijf in agrarisch gebied bouwen en verbouwen. Bij de beoordeling van de aanvragen moet blijken dat het bedrijf vooral goederen produceert zoals paardenmelk of de kweek van paarden.

Tussen de 50 en 70 duizend hobbypaarden en ezels vinden hun eten in agrarisch gebied en gebruiken daarvoor naar schatting 40.000 ha landbouwgrond. De ene na de andere boerderij met bijbehorende gronden wordt opgekocht door paardenliefhebbers en deze onttrekken zo een belangrijke oppervlakte aan het landbouwareaal dat bestemd is voor de beroepslandbouw.

In 2006 en 2007 werden in Herselt drie landbouwbedrijven met gronden verkocht aan paardenliefhebbers, in Laakdal, in Averbode en Wolfsdonk was dat telkens één bedrijf.

De landbouwsector heeft blijkbaar geen probleem met deze ontwikkeling maar blijft, zoals het al vele jaren is, onverzettelijk als Natuurpunt of het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) ook maar de minste oppervlakte aankoopt in agrarisch gebied.

Kan iemand ons de logica daarvan eens uitleggen?

 

 

ONS NETELAND

Na de afbakening van de eerste fase van het VEN (Vlaams ecologisch netwerk) volgt een tweede fase waarin de HAG's (herbevestigde agrarische gebieden) afgebakend worden. Vlaanderen is voor dit proces verdeeld in regio's, wij behoren tot de regio Neteland. Wat zijn HAG's ? HAG's zijn de gebieden die in de toekomst voor landbouwgebruik bestemd blijven. Het landbouwareaal wordt daarin afgebakend. Het is een structuur die vergelijkbaar is met de VEN's (Vlaams ecologisch netwerk), waarin de natuurgebieden afgebakend worden.
Na een voorontwerp (juni 2005) dat besproken werd met alle belangengroepen en na een openbaar onderzoek is het nu aan de Vlaamse regering om de HAG's definitief af te bakenen.
Bij het verschijnen van het tijdschrift zullen de besprekingen volop aan de gang zijn. We rekenen erop dat er een afbakening komt waar de belangen van de landbouwsector en niet de belangen van sommige individuele landbouwers bepalend zullen zijn en waar er eveneens aandacht is voor het realiseren van ecologische verbindingen tussen de verschillende natuurkernen.

 

 

DAG VAN DE NATUUR: 17 november

Op zaterdag 17 november organiseert Natuurpunt vzw de jaarlijkse "Dag van de Natuur". Op deze dag wordt de dagdagelijkse inzet van duizenden vrijwilligers bij het beheer van onze natuurgebieden in de kijker geplaatst. Bovendien nodigen we zoveel mogelijk nieuwe mensen uit om eens een handje te komen toesteken.

Wilgen knotten in de Netevallei te Heist.

In de vallei van de Grote Nete te Heist-op-den-Berg staan enkele honderden knotwilgen. Om het openscheuren van de stammen onder het zware gewicht van de takkenkroon te vermijden, is een regelmatig onderhoud vereist. De kruinen worden aangewend als favoriete broedplaats door de zeldzame Zomertortel. Er wordt gewerkt in de Moerbeemden te Hallaar. Met het takhout worden enkele houtmijten gemaakt, die een geschikte schuilplaats vormen voor inheemse roofdieren zoals bunzing en hermelijn.

Samenkomst : 9u00 en 13u00 aan het lokaal van Natuurpunt, Leopoldlei 81 te Hallaar Meebrengen : laarzen, werkhandschoenen, takkenschaar, zaag of kapmes Tijdens de middag zorgt Natuurpunt voor verse soep en een broodmaaltijd. Einde om 17u00

Info: Wilfried Wouters 015 - 24 25 73 Jo Van Dessel 0495 - 53 13 23 Charel Stroeckx 015 - 23 56 57

 Allen hartelijk welkom.

 

 

ALGEMENE VERGADERING: zaterdag 12 januari 2008

Afdeling Grote Nete

Locatie: Abdij van Averbode

15u00 - Wandeling in Averbode Bos & Heide.

Met een toelichting over de (pas begonnen) natuurinrichtingswerken. 18u00 - Ontvangst met een broodjesbuffet.

De personen die niet mee gaan wandelen, komen tegen 18u00. 19u00 - Algemene vergadering.

Info en verplichte inschrijving: Staf Aerts 013 - 77 22 78 of Staf.Aerts@telenet.be

Het programma van de lokale algemene vergadering Zaterdag 12 januari 2008 bestaat uit:

•          stemming over het jaarverslag 2007

•          stemming over het financieel verslag 2007

•          beoordeling van het afdelingsbestuur

•          verkiezing nieuwe bestuursleden

•          vaststelling begroting 2008

•          vaststelling werkingsprogramma 2008

•          aanduiding stemgerechtigde leden voor de algemene vergadering van Natuurpunt vzw, de specifieke verenigingen Natuurpunt Beheer vzw, Natuurpunt Studie vzw, Natuurpunt Educatie vzw en de beleidswerking.

 Kandidaten voor het afdelingsbestuur kunnen hun kandidatuur indienen bij de Staf Aerts voor 10 januari.

 De laatkomers kunnen bellen aan de trekbel.

Als je de abdijpoort binnenkomt, steekje het plein recht over, je vindt de bel naast de uiterst rechtse deur.

 

 

FOLKGROEP BLAUBERG vrijdag 23 november

PAROCHIEZAAL BLAUBERG DEUREN OPEN OM 20 U.

De ambiancegroep van de streek!

De Emzjees

25 jaar Langdonken, een kwarteeuw.

Het kwam in ons tijdschrift dit jaar al enkele keren aan bod. Inderdaad, zo lang staan we al op de barricaden voor de uitbouw van dit waardevolle natuurgebied. Enkele medewerkers van het eerste uur draaien nog op volle toeren mee. Een reden om toch even samen te klinken, dachten we zo. We organiseren een muziekavond in de parochiezaal van de Blauberg, en wel op 23 november 2007. Ambiancemakers van dienst zijn de Emzjees, wereldberoemd in Blauberg en omstreken. Overal waar die mannen komen is 't uitbundig feest geblazen ! Wij zagen ze al enkele keren aan 't werk en vinden het heel gepast met deze sympathieke groep uit eigen streek ons jubileum op te vrolijken.

De Emzjees hebben allemaal hun roots 'oep de Blaberg', spelen daar ook in de fanfare en beminnen en verachten zowat gelijkaardige dingen. Ze hebben allen een muzikale opleiding achter de rug en durven ook multi-instrumentaal uit de bol te gaan. Vier speciale gevallen dus ... Voeg daarbij hun vriendschap, een snuifje talent en bier aan toe en de band is een feit ! Vlaamse, Ierse en onverstaanbare drinkliederen maar ook stevige covers en mooie luistersongs staan op het repertoire. Ze speelden al menige tent plat en zorgen voor een enorme sfeer. Niet te missen gewoon !

Let wel, de parochiezaal van de Blauberg is niet Vorst Nationaal. Vol is vol, uitverkocht is uitverkocht.

Zorg dat je niet voor een gesloten deur staat en bestel vandaag nog je kaarten bij Staf Aerts, Averbodesteenweg 93, Blauberg,

tel 013 / 77 22 78 of .staf.aerts@,telenet.be,

Leden Natuurpunt 2 euro, niet-leden 3 euro. Je kan uiteraard ter plaatse lid worden !

Web De Emzjés = www.myspace.com/emzjees

 

 

INSECTEN ALS MENSELIJKE VOEDING: diavoordracht en degustatie

De spreker is reeds meer dan 15 jaar voorzitter van de "Werkgroep Voedseldieren" van Terra. Hij heeft het vandaag over voedsel voor vissen, reptielen, amfibieën en... mensen. "Gezonde" voeding uiteraard en hij exploreert samen met U alle rages, bewegingen, diëten en filosofieën die mekaar in het gezondheidsconcept lustig tegenspreken. Tot we ergens bij het begrip "juiste voeding" belanden. En daar komen dan - ondermeer - de insecten op uw bord. Insecten die in alle tropische landen normale dierlijke eiwitten zijn en vaak zelfs de enige waardevolle voeding die men zich daar kan veroorloven. In het overgecultiveerde Europa en in Noord-Amerika is men een beetje vergeten hoe die dieren smaken en na de pauze zet Peter de Batist even de koksmuts op en bereidt voor U enkele heerlijke hapjes.

Wanneer ? zaterdag 1 december om 20 u 00
Lesgever? Peter de Batist Deelnameprijs: 4 euro
Programma: 75 min diavoordracht
Na de pauze, proeven insecten.
Info en verplichte inschrijving: Paul Anthonis Tel 015 - 24 89 88 of .paul.anthonis@scarlet.be
Locatie? Natuurpuntlokaal, Leopoldlei 81, Hallaar

 

 

EETDAG BLAUBERG zondag 25 november

Natuurpunt (vroeger Natuurreservaten) bestaat 25 jaar in de Zuiderkempen en dat moet gevierd worden.

We gaan de jaarlijkse eetdag dan ook extra verzorgen.

Eten voor meer Natuur

Zondag 25 november 2007 in de parochiezaal van Blauberg

We dienen op van 12 uur tot 15 uur.

MENU

Aperitief.

Stevige herfstsoep.

Galloway stoverij of tofu blokjes met oesterzwammen in een witte wijnsaus, dit alles met aardappelgratin.

Gebak of een ijsje.

De prijzen:12 euro voor volwassenen, 6 euro voor kinderen tot 12 jaar.

Inschrijven voor 19 november is noodzakelijk per e-mail of telefonisch. Betalen doe je bij de inkom.

Inschrijvingen bij een van de bestuursleden en bij Staf Aerts, Averbodesesteenweg 93, 2230 Herselt Tel. 013.77 22 78 e-mail Staf.Aerts@telenet.be

Ik        kom eten op 25 november 2007.

Vleesmenu:     volwassenen

            kinderen

 

Vismenu:        volwassenen

            kinderen

 

Vegetarisch:    volwassenen

            kinderen

 

 

KERSTWANDELING

Naar jaarlijkse traditie trekt Natuurpunt Grote Nete voor de laatste maal haar wandelschoenen aan voor de Kerstwandeling op woensdag 26 december 2007.

Om 13u30 wordt er verzameld aan het lokaal van Natuurpunt, Leopoldlei 81 te Hallaar voor een wandeling van ongeveer 7 kilometer doorheen de Netevallei. Zo kan u eens uitwaaien in een prachtig winters landschap.
Na de wandeling kan u in ons prachtig versierd lokaal terecht voor een glas heerlijke gluhwein of een portie kerstcake. Wij zorgen voor de passende sfeermuziek. U komt toch ook?

Wanneer? 26 december om 13u30 Vertrek? Natuurpuntlokaal,
Leopoldlei 81 te Hallaar
Meer info : Wilfried Wouters 015 - 24 25 73

 

 

CURSUS UILEN

In de ruime groep van de vogels hebben de uilen de mens steeds weten te fascineren. Deze nachtroofvogels zijn aangepast aan het leven in schemering en nacht. Hierdoor hebben ze een karakteristieke, ietwat schattige kop. De nachtelijke levenswijze en de geruisloze vlucht bezorgen deze vogels een mysterieus imago. Bovendien leven meerdere soorten zeer nauw bij de mens. Kerkuil en Steenuil nestelen immers vaak in gebouwen. In de loop der tijden is er steeds een bijzondere band geweest tussen roofvogel en mens, vaak een haat - liefde relatie. Denk maar aan de talrijke gezegden en spreekwoorden rond uilen. Zo werd de Steenuil reeds in de oudheid door de Grieken vereerd omwille van zijn wijsheid. Op de Griekse euromunten staat trouwens deze steenuil afgebeeld.
Uilen zijn eveneens belangrijke predators van muizen en ratten en vervullen zo een belangrijke rol in onze leefomgeving. In onze streek komen vier soorten uilen voor. Bosuil, Ransuil, Steenuil en Kerkuil. Voor de Kerkuil werd in 1978 in de Zuiderkempen zelfs een aparte werkgroep opgericht, die intussen uitgegroeid is tot de Kerkuilwerkgroep Vlaanderen.

Deze cursus omvat 2 theorielessen en 1 praktijkles. In de cursus komen de veldkenmerken, verspreiding en de status van de 12 Europese uilen aan bod. Tenslotte wordt aan de hand van dia's uitgebreid aandacht besteed aan het herkennen van de inheemse soorten. Voor de praktijk staat een avondwandeling in het provinciaal domein Averegten op het programma.

Praktische info:

Wanneer? theoretische lessen op vrijdag 18 en 25 januari 2008 te 20 uur.
Plaats? Natuurpuntlokaal, Leopoldlei 81 te Hallaar
Excursie op vrijdag 1 februari 2008 om 19u00 in provinciaal domein Averegten.
Kostprijs? 10 euro voor leden en 15 euro niet-leden Lesgever? Koen Leysen
Info en inschrijvingen : Chris Segaert 015 - 22 01 06

 

 

2008: JUBILEUMJAAR NATUURPUNT HEIST-OP-DEN-BERG

Natuurpunt Heist-op-den-berg viert in 2008 een dubbel jubileum. De plaatselijke natuurvereniging bestaat dan reeds 30 jaar en het eerste terrein van het natuurgebied "De vallei van de Grote Nete" werd dan aangekocht. Het toeval wil dat ook de gemeente een opmerkelijk jubileum te vieren heeft, namelijk het 1000 jaar bestaan. Om deze gelegenheden in de kijker te plaatsen, heeft Natuurpunt Heist een programma opgesteld waarmee zowel de natuurvrienden als de gewone burger een leuke activiteit kan beleven.

STARTAVOND JUBILEUMJAAR:

Op zaterdag 23 februari 2008 zullen wij starten met een diareeks over Groot Heist in het teken van het 1000-jarig bestaan. De vorstelling toont naast de historische en culturele aspecten van de gemeente, eveneens de natuurwaarden in de vallei van de Grote Nete. De diareeks werd samengesteld door Staf en Josée De Roover die hiervoor reeds een jaar alle dorpen van Heist hebben doorkruist. De voorstelling zelf wordt muzikaal opgeluisterd door de fanfare Moed en Volharding en vindt plaats in zaal De Zwaan in de Stationsstraat te Heist.
De toegangsprijs, inclusief welkomstdrank voor dit evenement bedraagt 5 euro.

 

PINZIELEKE HERLEEFT:

Voor ons jubileum wordt de oude overzet over de Grote Nete tussen Hallaar en Bernum te Itegem nog eens operationeel gemaakt. De badplaats aan Pinzieleke met de landelijke herberg "Den Engel op het Eiland" roept bij vele mensen nog herinneringen op vanwege de ludieke sfeer die er vroeger heerste.
Er zullen bewegwijzerde landschapswandelingen vertrekken aan het Natuurpuntlokaal, Leopoldlei 81 te Hallaar. De wandeling gaat door het groen van onze vallei en op idyllische plaatsen zullen gidsen u informeren over het Heists hinterland. De tocht brengt u dan aan onze overzet die u dan aan de overkant brengt voor een verfrissende drank aan de toog van ons veldcafé. In ons lokaal zal een fototentoonstelling opgesteld worden over de Netevallei en bieden wij een streekgerecht aan om de innerlijke mens te versterken na de wandeling.
Deze happening zal doorgaan op zondag 22 juni en vertrekt aan het Natuurpuntlokaal.

 

WANDELEVENEMENT met BARBECUE: Op zaterdag 23 augustus houden we onze traditionele bio-barbecue in de parochiezaal van Hallaar. Met het jubileumjaar in gedachten zullen er die namiddag ook lange afstandswandelingen door de Heistse natuur bewegwijzerd worden die ieder op zijn tempo kan afwerken. Er zullen verschillende afstanden gemarkeerd worden zodat ieder zijn gading zal vinden. Op de parking van de parochiezaal zullen er animaties met volksspelen plaatsvinden om de niet-wandelaars te plezieren.

Na de wandeling of animatie kan u dan uw benen onder de tafel schuiven om een groenteschotel met een lekker stuk vlees te verorberen.

 

IERSE AVOND in de PALLIETERHOEVE: Als afsluiter van ons jubileumjaar voorzien we op zaterdag 18 oktober een optreden van de Ierse folkgroep Blind Bottle in de vernieuwde zaal aan de Pallieterhoeve te Booischot. Deze groep brengt natuurlijk Ierse folk maar ook liederen die velen onder ons kunnen meezingen.
Wil je kennis maken met de tradities van Ierland, dan moet je zeker eens langskomen.
Wij voorzien Guinness en een Iers traditioneel gerecht.

 Meer informatie verschijnt in de volgende tijdschriften.

 

 

GROOT HEROÏSCH WERKWEEKEND IN AVERBODE BOS & HEIDE

Samen sterk voor meer natuur in Averbode Bos & Heide

Tijdens het weekend van 10-11 november trekken Natuurpunt en JNM richting Averbode voor een stevige portie natuurbeheerwerken.

Natuurpunt kon hier vorig jaar in één klap 535 ha natuur aankopen. Het gebied was eeuwen eigendom van de abdij van Averbode en van de adellijke familie de Merode. Tot dan werd het zeer diverse gebied in cultuur gebracht door bosbouwers. Vennen werden gedraineerd en opgeplant met bomen, open plekken in het bos groeiden dicht en heidesoorten werden zeldzaam. Gelukkig zijn er een aantal waardevolle natuurzones behouden gebleven. Natuurpunt vroeg en kreeg een Europees Lifeproject waarmee we een aantal van die natuurwaarden weer kunnen versterken. Ook de Vlaamse Overheid steekt een stevig centje bij via een natuurinrichtingsproject. Het project zit echter nog in de planfase en om op korte termijn een aantal kritische en zeldzame soorten meer overlevingskansen te geven willen we een aantal werken uitvoeren.

Tijdens dit weekend gaan we de lokale vrijwilligers helpen door de Leeuwerikenheide, een 4 ha grote heide die nu door jonge Corsicaanse den ingenomen wordt, opnieuw open te maken. Zo krijgen Heidesabelsprinkhaan, Levendbarende hagedis en Zwart lieveheersbeestje weer alle kansen.

Indien er nog tijd over is, gaan we een ven open maken. Door de krachten van vele vrijwilligers te bundelen kan er op zo'n werkweekend een heleboel werk verricht worden.

Praktisch:

De formule van zo'n werkweekend is simpel. Vrijdagavond krijgen we achtergrondinformatie over het gebied waar iedereen de volgende dag (zaterdag) aan de slag gaat. Zondagvoormiddag voorzien we een wandeling. Overnachten gebeurt in het Jagershuis in Tessenderlo. Het hele weekend kost 30€ per persoon (maaltijden en overnachtingen inbegrepen). Studenten, leden van de JNM en kinderen betalen 20€. Inschrijven kan door vóór 20 oktober je deelnamegeld op rekeningnummer 293-0010084-51 van Natuurpunt te storten. Er is plaats voor 80 deelnemers. Na inschrijving krijg je meer praktische informatie over het weekend.

Meewerken voor één dag

Wil je wel komen werken, maar niet overnachten, dan ben je uiteraard ook meer dan welkom. Graag wel even inschrijven bij de contactpersonen (zie onderaan) zodat we voldoende picknick voor 's middags kunnen voorzien. Wil je op zaterdagavond mee-eten met de groep in het Jagershuis, kan je inschrijven door 5€ te storten op het rekeningnummer bovenaan met vermelding - 'Beheerweekend ABH - avondeten'. We spreken zaterdag 6 november af om 8u30 aan de Abdij van Averbode. We stoppen met werken rond 17u00.

Meer info en inschrijving:

Staf Aerts (013 / 77 22 78),

Noah Janssen (0494 /544639) of Iris Lauwaert (0499 /301773 of iris.lauwaert@natuurpunt.be)

 

 

LAAKVALLEIEN september 2007

In Trichelbroek is onze vogelkijkhut gebruiksklaar

De kijkhut aan de vijver in Trichelbroek wordt op zondag 2 december 2007 officieel geopend. Om 14 uur komen we samen aan de SintBavokapel in Trichelhoek. Onder leiding van natuurgidsen wandelen we naar de kijkhut, waar de officiële opening zal plaatsvinden. Er is gelegenheid voor een heildronk op de goede afloop van de werken en we toosten op een mooie toekomst voor de kijkwand. Daarna is er gelegenheid om vanuit de hut vogels te spotten en om het leven aan de vijver rustig gade te slaan. Ervaren vogelkijkers van de Vogelwerkgroep Grote Nete zijn met hun telescopen aanwezig. Ze zullen ook tekst en uitleg geven over de vogels die er te zien zijn.
Afgelopen zomer bouwde Natuurpunt Afdeling Grote Nete deze massief eiken kijkhut. Het zijn vooral de vrijwilligers van de zogenaamde 'dinsdagploeg' die er met hart en ziel aan gewerkt hebben. Zij krijgen hiervoor een dikke proficiat ! Deze creatie past nog in het kader van de openstelling van Trichelbroek en Varendonk, een project dat in 2005 reeds door British Petroleum werd gesponsord.
De kijkhut staat aan een natuurlijke plas van 5 ha, omgeven door natte graslanden en moerasbossen.
Onlangs is de Visarend hier weer verschillende keren gezien. Een andere topattractie blijft toch wel de IJsvogel. Dit prachtige vissertje komt regelmatig heel dichtbij, zodat je kunt beleven hoe behendig hij kan duiken om visjes te verschalken. Vanuit de kijkhut zie je soms hoe de Aalscholvers gezamenlijk op vissen jagen en hoe Futen en Meerkoeten er hun jongen grootbrengen. Je zult er onder andere vaak Wilde eenden, Krakeenden en Slobeenden zien.

Vic Van Dyck
Wanneer? Zondag 2 december
Waar? Sint-Bavokapel in Trichelhoek, te Eindhout
Bijeenkomst om 14u00, laarzen zijn wenselijk.

 

 

VALLEI VAN DE GROTE NETE te HEIST-OP-DEN-BERG

Maaiwerk of maatwerk.

Tijdens de zomermaanden gonst het van de bedrijvigheid in onze reservaten. Massa's insecten doen zich in onze natuurgebieden tegoed aan het rijke nectaraanbod van bloeiende planten. Bloemrijke ruigtes herbergen duizenden bloemen van Kattenstaart, Engelwortel, Moerasspirea, Wederik, Moerasandoorn en Melkeppe. Dit vormt niet alleen een fraai kleurenpalet in het landschap. Dergelijke vegetaties zijn echter levensnoodzakelijk voor talrijke kleine dieren. Als we de groep van de insecten van nabij bekijken, tref je talrijke soorten hommels, zweefvliegen, solitaire wespen, raspende sprinkhanen en fladderende vlinders aan. Deze insecten vormen dan weer een voedselbron van amfibieën, vogels en zoogdieren. De zeldzamere soorten komen vaak nog uitsluitend voor in de natuurgebieden. Ze stellen bovendien speciale eisen aan hun leefomgeving. Als beheerders van natuurgebieden hebben we een verantwoordelijkheid om deze dieren te behouden.

Tijdens de zomermaanden gonst het nog van andere bedrijvigheid in de beemden. Zomer betekent immers ook hooiseizoen. Jaarlijks worden de hooilanden 1 of 2 keer gemaaid en gehooid. Op deze manier ontstaat een vegetatie met meer variatie aan bloemen en kruiden. Met vereende krachten zorgen de arbeiders van de terreinploeg van Natuurpunt, meerdere (hobby)boeren en de vrijwilligersgroep van Natuurpunt Grote Nete voor de uitvoering van dit beheer. En met de kwakkelzomer van 2007 was dit een lastig en enerverend karwei.

Het beheerteam aan de slag.

Tijdens de werkdag op 18 augustus werd met de vrijwilligers vorm gegeven aan een gefaseerd maaibeheer in de Moerbeemden te Hallaar. Dit betekent dat bewust bepaalde delen van een hooiland op verschillende tijdstippen gemaaid worden. In juni 2007 was reeds de helft van het terrein gemaaid en gehooid door de terreinploeg. Op dit gedeelte van het hooiland stond de Moerasrolklaver massaal in bloei. De niet-gemaaide stroken werden in augustus 2007 gemaaid met een motorculteur uitgerust met een maaibalk. Het maaisel werd manueel afgevoerd met draagberries. Zo wordt de venige bodem niet samengedrukt. Tijdens de uitvoering van deze werkzaamheden konden we een idee vormen van de aanwezige dierenrijkdom: een tiental padden en Bruine kikkers, een jonge Alpenwatersalamander, een Levendbarende hagedis, enkele Woelmuizen, het Klein geaderd witje en een tiental Moerassprinkhanen.

Het is vooral voor de instandhouding van deze zeldzame Moerassprinkhaan dat op bepaalde terreinen een gepast beheer gevoerd wordt. Het is immers een doelsoort in het beheerplan. De eitjes worden immers in dode plantenstengels gelegd of in een natte bodem. Door een gefaseerd maaibeheer wordt een bijzonder microklimaat gecreëerd, wat voor beschutting zorgt. Uiteraard profiteren ook andere sprinkhanen en insecten van deze beheermaatregel. In dit geval kunnen we dus spreken van maatwerk. We danken de 8 vrijwilligers die de handen uit de mouwen staken: Sjaak, Frans, Sjarel, Marina, Dirk, Joris, Wilfried en Stijn.

Op 15 september verzamelden een tiental vrijwilligers in Hallaar voor een dagje natuurarbeid. De provincale FIT-bus met flashy kleuren lieten we ongemoeid. Een stralende nazomerzon nodigde ons uit om volop van de buitenlucht te genieten. In de voormiddag werd in de Hogewegbeemden in Booischot gewerkt. In de eerste plaats werd het Molenbeekpad gemaaid en gehooid. Bovendien werd een bloemrijke ruigte met de RAPID-maaier platgelegd en het maaisel manueel afgevoerd. Ruigtekruiden, zoals moerasspirea, engelwortel, wederik, zijn intussen uitgebloeid. Deze locatie herbergt het enige leefgebied van het Koevinkje in onze Netevallei te Heist-op-den-Berg. Deze dagvlindersoort behoort tot de familie van de zandoogjes. De onderzijde van de zwartbruine vleugels herbergt 8 grote geelgeringde ogen met een witte kern. Deze soort vliegt vanaf begin juli tot medio augustus en heeft een voorkeur voor bosranden en graslanden. Op 9 juli werden een vijftal exemplaren aangetroffen temidden van zijn talrijkere broertje het bruine zandoogje.

Intussen hadden Marina, Hilde en Stijn een heerlijke soep uit grootmoeders kookboek bereid met een massa frikadellen. De hongerige magen werden rijkelijk gevuld met natuurbrood of rozijnenbrood en een ruime keuze uit beleg. Na de middag trokken we naar het Pinzielekepad te Hallaar. Dit wandelpad was dringend aan een tweede maaibeurt toe. De afgelopen maanden werden door onze vrijwilligers 2 nieuwe trappen tussen het wandelpad en de Netedijk aangelegd en 1 trap hersteld. Zo kunnen de wandelaars op een comfortabele manier dit hoogteverschil overbruggen. Vervolgens werd het achtergebleven maaisel van de Moerbeemden met een aanhangwagen afgevoerd. De eerste nieuwe blaadjes van Dotterbloem, Moerasviooltje en Wateraardbei staken reeds hun neus aan het venster. Tijdens onze werkzaamheden werden opnieuw een vijftal Moerassprinkhanen waargenomen.
Volgende vrijwilligers investeerden hun vrije zaterdag om de natuurwaarden in de Netevallei te vrijwaren : Sjaak, Charel, Dirk Jo, Alan, Eric, Wilfried, Joris en Frans.

Hartelijk dank voor uw medewerking en we hopen u massaal te mogen verwelkomen op de Dag van de Natuur op zaterdag 17 november 2007.

 

 

WANDELING DOOR BOS & HEIDE

2 september 2007

We kwamen samen op het plein aan de kerk van Veerle-Heide voor een wandeling in Averbode Bos & Heide. De groep van wel 3 dozijn deelnemers werd verwelkomd door onze gidsen Herman Berghmans en Vic Van Dyck, twee krakken op het gebied van Fauna en Flora, en dat is altijd goed meegenomen. Eerst gingen we over een betonbaantje tussen de bossen, al gauw kregen we mooie bloempjes te zien, Robertskruid, Wilgenroosje, Zandblauwtje enz...en ook vele mosjes. Dan liepen we verder langs een dennenbos, waar in één van de hoge bomen in een oud buizerdnest nu Bosuiltjes huizen. Hé een Spitsmuisje in 't gras, ze is wel héél snel maar niet zo snel als de Herman ... de `muizenvanger' van Veerle ! Het muisje had een donker grijs fluwelig pelsje, wel héél lief. Een beetje verder weer bingo, dit keer een Woelmuis en ze belandde weer in de handen van onze gids. Herman ving ook nog een Sprinkhaan, Mestkever en een Naaktslak brr, maar zo konden we alles goed bekijken. We zagen langs de wegen ook al veel paddestoelen, Aardappelbovist, Eekhoorntjesbrood, Parelstuifzwam, de Geelwitte russula enz... Vic gaf ons daar de nodige uitleg bij. En zo wandelden we verder en kwamen we aan een mooi gebiedje met nog bloeiende heide, daar zagen we een Tijgerspin in haar typische web. Deze spin is wel héél mooi met haar gele en zwarte streepjes. Een Vuurvlindertje fladderde over de heide en een Blauwe glazenmaker, een héél mooie libel, liet zich ook bewonderen. Wat verder kregen we een prachtig zicht op de abdij van Averbode, echt een schitterend plaatje. Langs een pad omzoomd met Hazelaars, Spork en Vlier, zagen we een vlierstruik met zowel zwarte bessen als nog mooie tuilen witte bloemen, raar. Dan weer een bos met onderbegroeiing van Dalkruid en verder jammer genoeg ook woekerende Amerikaanse vogelkers. We kwamen voorbij een ven waar vroeger de paters vis in kweekten, blijkbaar hadden die ook graag een lekker visje op hun bord.
We stapten verder en konden genieten van dit veelbelovende gebied. Er is hier nog wel héél veel werk te verrichten om terug de toegegroeide vennen in hun oorspronkelijke staat te herstellen. Er moet ook Amerikaanse eik gekapt worden en vogelkers uitgetrokken en er dient geplagd om terug hei te creëren, zoals het vroeger jaren was. We wandelden stilaan naar het einde, eerst nog even stil gehouden aan het standbeeld van de Waleman, een eerbetoon aan de vroegere seizoenarbeiders. En zo eindigde deze prachtige wandeling door een schitterende natuur. We hebben een fijne namiddag mogen meemaken. Bedankt, Herman en Vic en hopelijk tot een volgende keer.

Louisa uit Merksem

 

 

MONSTERTJES EN DUIVELTJES IN DE LANGDONKEN

Op 7 september 2007 stond de derde graad van Freinetschool Triangel uit Booischot weer paraat in de Langdonken! Na een korte, maar boeiende wandeling met kikkers en sprinkhanen op het pad, werden de handen uit de mouwen gestoken. En dat er gezweet werd! Wie zei daar dat de jeugd niet meer kon werken! Met vereende krachten werd takhout opgeruimd en opgestookt. De Monstertjes (klas Bart) en de Duiveltjes (klas Benny) deden hun naam alle eer aan. Het vuur brandde als nooit tevoren. Na verwijdering van de humuslaag (dat noemt men `plaggen') zullen hier volgend jaar de eerste heideplantjes kiemen! Tijdens het tweede deel van deze leuke dag maakten we een avontuurlijke tocht door een ondoordringbaar moerasbos, (maar we geraakten er toch door!). Milieu-educatie op zijn best. Triangel, bedankt en steeds welkom in de Langdonken! Met dank aan de vrijwilligers Jean, Herman, Dré, Charel en Annemie voor de ondersteuning.

Karel maakte een verslagje van deze fantastische dag in de natuur ! DE LANGDONKEN

WE ZIJN NAAR DE LANGDONKEN GEWEEST.
HET WAS DAAR HEEL LEUK .
EERST HEBBEN WE DOOR EEN HEIDE GEWANDELD ,
DAAR ZIJN WE MOERASWOLFSKLAUW EN
STRUIKHEIDE TEGENGEKOMEN .
WE HEBBEN LANGS EEN GRIJZE BUIS HET WATER OPGEMETEN ,
HET WAS 120 CM DIEP .
ER ZATEN OOK GLAZEN POTJES IN DE GROND MET VERGIF IN .
DIE ZATEN ER OM TE ONTDEKKEN WELKE SPINNEN ER ZATEN.
DAARNA HEBBEN WE EEN VUUR GESTOOKT.
DAT WAS LEUK.
OP DAT VUUR HEBBEN WE WORSTJES GEBAKKEN DAT WAS LEKKER . LATER HEBBEN WE NOG EEN WANDELING GEMAAKT DOOR HET BOS ,
DAAR HEB IK WEL EEN PAAR SCHRAMMEN AAN OVERGEHOUDEN .
TOEN ZIJN WE NOG ZONNEDAUW TEGENGEKOMEN
EN DAN MOESTEN WE NAAR HUIS TOE .
KAREL

 

 

SPECIALE WAARNEMINGEN VLINDERS IN VLAANDEREN

Nieuwe nachtvlinder voor Vlaanderen duikt op in Mortsel

In de nacht van 1 op 2 september ving nachtvlinderspotter Leo Janssen in zijn stadstuintje in Mortsel een Dennenbandspanner, een nachtvlinder die totnogtoe enkel werd opgemerkt in Namen, Luik en Luxemburg. Een eerste waarneming voor Vlaanderen dus, en dat is redelijk uniek. De Dennenbandspanner is één van de 2.360 nachtvlinders die tot nog toe in België werden vastgesteld. Dankzij zijn opvallend kleurpatroon is hij gemakkelijk herkenbaar.

De Dennenbandspanner komt vooral voor in Midden- en Zuid-Europa. België ligt aan de rand van zijn verspreidingsgebied en ook in Nederland werd deze zuidelijke soort nog maar enkele keren gemeld. De rupsen voeden zich met de naalden van sparren. Wellicht was het exemplaar in Mortsel een toevallige zwerver.

Nachtvlinders kijken, een nieuwe hype?

De laatste jaren is nachtvlinderspotten een ware hype geworden onder natuurliefhebbers. Tot voor kort werd deze soortgroep nauwelijks bestudeerd in Vlaanderen, maar op korte tijd heeft zich een hele batterij 'mottenmannen' passioneel in deze boeiende wereld verdiept. Deze trend werd ongetwijfeld aangewakkerd door activiteiten die door Natuurpunt (vaak in samenwerking met de Vlaamse Vereniging voor Entomologie) worden georganiseerd. In heel Vlaanderen organiseert Natuurpunt nachtvlindercursussen en tijdens `De Nacht van de Mot' worden honderden mensen ondergedompeld in `de mottige wereld'. Om nachtvlinders waar te nemen worden lampen gebruikt die veel UV-licht uitstralen. 's Ochtends kan je in een nachtvlinderval al gauw tientallen soorten aantreffen, die, na determinatie, weer keurig worden vrijgelaten.

Nachtvlinders bestuderen kan overal: in natuurgebieden maar ook in bijna elke tuin zijn honderden soorten te vinden. In het stadstuintje van Leo Janssen, de man die de Dennenbandspanner toevoegde aan de Vlaamse lijst, werden al meer dan 220 grote nachtvlindersoorten gedetermineerd. Opmerkelijk, want het tuintje, 10 m2 groot, ligt in het drukke Mortsel en ziet er allesbehalve `natuurlijk' uit.

 

Stand van zaken Bruine vuurvlinder

De vliegperiode van de Bruine vuurvlinder is reeds een tijd afgelopen, tijd voor enkele voorlopige resultaten en conclusies over de toestand in 2007.

Binnen het kerngebied was de Bruine vuurvlinder van vorige jaren bekend van 24 percelen. Tijdens de inventarisatie deze zomer werd de soort herhaaldelijk waargenomen op een deel van deze gekende percelen. Daarnaast werden dit jaar 24 nieuwe plaatsen van voorkomen gevonden. Een beperkt aantal hiervan waren in de directe omgeving van de reeds gekende plaatsen. Maar er waren ook heel wat vondsten in het NO en het W van het kerngebied. Opmerkelijk is dat er zich een belangrijke populatie lijkt te bevinden buiten het kerngebied, gelegen in de gemeente Booischot (Antwerpen) in de weidse omgeving van Pijpelheide. Tijdens 4 dagen zoeken werd de vlinder hier op niet minder dan 10 nieuwe plekken waargenomen!

 

 

BIJZONDERE WAARNEMING IN ONZE REGIO: Zwarte ooievaar

INFO van Web Natuurpunt.

Een aantal ooievaarsoorten zijn sterk bedreigd door het verlies aan wetlands (waterrijke gebieden), bossen en de vele gevaren waaraan trekvogels bloot staan. Natuurpunt vzw streeft als partner van BirdLife International naar de bescherming van natuur en in het bijzonder vogelsoorten. Met een soort als de ooievaar willen we benadrukken wat het belang is van een netwerk van natuurgebieden voor trekvogels. Elke dag leveren deze dieren een strijd voor het overleven, zowel in de broedgebieden, de rustgebieden als in de overwinteringsgebieden. De witte ooievaar is momenteel niet echt bedreigd maar andere soorten ooievaars zijn dit wel, zoals de zwartsnavelooievaar of oostelijke witte ooievaar.

Zwarte ooievaar

Beschrijving
De zwarte ooievaar verschilt in gedrag sterk van de witte ooievaar omdat de soort hoofdzakelijk leeft van levende vis en broedt in boscomplexen nabij riviertjes en moerasgebieden.

Broedgebied
Het broedgebied van de zwarte ooievaar strekt zich uit van België tot het oosten van Rusland. In Afrika broedt de zwarte ooievaar in het noorden van Zuid Afrika en in Zimbabwe. De grootste populaties vinden we in Letland (900-1.100 paar), Polen (950-1.100 paar), Wit Rusland (1.200-1.470 paar) en Rusland (IDOO tot 5.000 paar). De westelijke populatie werd in 1996-1997 geschat op 388 tot 448 paren, de oostelijke op 7.409 tot 14.166 paren.

Trek
Europese vogels trekken net als de witte ooievaar langs twee hoofdroutes naar hun Afrikaanse winterkwartieren en terug. Ongeveer 1.500 tot 2.000 Zwarte ooievaars nemen de westelijke route over Spanje en Marokko naar Mauritanië en andere landen in het westen van Afrika. Ongeveer 20.000 vogels trekken via Turkije en het Midden Oosten naar Israël en het oosten van Afrika. Langs beide routes is de piekperiode in de herfst van 10 september tot half oktober, met de laatste doortrekkers rond half november. In de lente arriveren de eerste Zwarte ooievaars op de broedgebieden rond eind februari, maar de piek van de trekperiode in het Middelands Zeegebied situeert zich van maart tot en met half april.

Overwintering
De Zwarte ooievaar overwintert in kleine aantallen in Europa, vooral in Spanje. De belangrijkste noordelijke overwinteringsplaats is het vijvergebied in het noorden van Israël waar tot 1.450 zwarte ooievaars verblijven.
In Afrika overwintert de zwarte ooievaar ten zuiden van 16° noorderbreedte tot de evenaar. De soort concentreert zich in het westen van Afrika in Mauritanië langs de rivier de Senegal waar tientallen exemplaren in groep waar te nemen zijn. Solitaire individuen of kleine groepjes overwinteren in Senegal, Burkina Faso, Nigeria en Niger. Het grootste deel van de populatie overwintert in oostelijk Afrika in Ethiopië, Soedan, Oeganda en Tsjaad. In Azië overwintert de Zwarte ooievaar ondermeer in India en Saoedi Arabië.
Het Vogelopvangcentrum van Herenthout bekommerde zich onlangs over een zwarte ooievaar die vorige maand uitgeput en ondervoed werd aangetroffen in Lille. De vogel kwam weer op krachten en werd ondertussen vrijgelaten in het Olens Broek.

 

 

HAGEN - HOUTKANTEN - HOUTWALLEN

Voorwoord.

Hagen, houtkanten en houtwallen, eertijds een typerende landschapsvorm, zijn met verdwijning bedreigd. Aan de basis hiervan ligt de mechanisering en schaalvergroting in de landbouw en de sterke vermindering van open ruimte. Wegens hun unieke waarde als landschappelijk element, hun economische betekenis, hun biologische rijkdom en niet te vergeten hun gunstige invloed op de waterhuishouding, de wind, het klimaat en de bodem, dringt hun behoud, zowel voor het algemene welzijn als in het belang van de moderne landbouw wel op.

Hagen, houtkanten en houtwallen zijn langgerekte begroeiingen van wisselende breedte met struiken en/of bomen. Hier en daar vind je nog enkele overblijfselen terug van deze begroeiingen, die vroeger vrij algemeen voorkwamen rondom landbouwbedrijven, langsheen landerijen, weiden, akkers, wegen en grachten. Hun ontstaan is te danken aan menselijke activiteit. Vooral de landbouw speelde hierin een belangrijke rol. Vandaar dat vorm en soortensamenstelling afhankelijk zijn van de functie, het doel, waarvoor zij werden aangelegd.

Hagen bestaan uit een smalle vlakke grondstrook waarop een aaneensluitende begroeiing voorkomt. Vroeger bestonden ze voornamelijk uit Mei- of Sleedoorn. Zij doen vooral dienst als grensafbakeningen, maar ook als windscherm en als beschutting voor dieren. Over het algemeen worden ze jaarlijks gesnoeid.

Houtwallen zijn door de mens opgeworpen aarden wallen, dikwijls met grond uit de gracht ernaast, die neet houtige gewassen zijn beplant. Houtwallen komen veel voor bij onze noorderburen in Nederland en zijn bij ons hier en daar in de Kempen te vinden.

Een bijzonder type van houtwallen, die vroeger het landschap sierden, waren de "wildwallen". Ze bestonden uit dubbele wallen met een brede diepe greppel ertussen, om te voorkomen dat het wild de akkers zou binnendringen.

Houtwallen die dienst deden als veekering waren minder breed maar wel zeer dicht begroeid, vaak met doornstruiken. Ze boden het vee eveneens beschutting tegen zon, wind en neerslag. Houtwallen werden door de landbouwer ook aangewend als grensafbakeningen tussen percelen ter versteviging van dijken, oevers of bermen en om verstuiving te verhinderen. Ze brachten voor het landbouwbedrijf nuttige, aanvullende producten voort: brandhout voor de haard of bakoven, geriefhout zoals boonstaken of erwtrijzen, zaaghout, looistoffen (van de schors), honing en stuifmeel voor de insecten, voedsel voor het vee zoals bladeren voor geiten of eikels voor varkens. Ook braam- en vlierbessen, bottels, medische kruiden, eetbare paddestoelen en klein wild. Om de houtwal dichtgesloten en ondoordringbaar te houden en aan de hoge vraag naar hout te voldoen was een regelmatige kapping noodzakelijk.

Gelijkaardige begroeiing en die niet op een wal liggen, breder zijn dan één bomenrij en gewoonlijk dicht met houtgewas begroeid zijn, worden houtkanten genoemd. Zij bestaan voornamelijk uit bomen die als hakhout geëxploiteerd worden, al dan niet gemengd met enkele opgaande bomen. Vooral elze- en wilgekanten werden vroeger als veldafzomingen aangelegd, nu zijn het zeldzame biotopen geworden. Zij vervullen ongeveer dezelfde functies als houtwallen.

Bedreigingen.

De achteruitgang van hagen, houtwallen en houtkanten hangt nauw samen met de veranderingen op landbouwkundig vlak die zich de afgelopen decennia hebben voltrokken. In het moderne landbouwbedrijf worden perceelsgrenzen niet meer door hagen, maar wel door middel van prikkeldraad afgebakend. Daarenboven neemt het aantal perceelsgrenzen sterk af als gevolg van de schaalvergroting en de mechanisering.

Via verkavelingen worden de percelen niet alleen gegroepeerd, maar natte gronden worden tevens gedraineerd en de toegangswegen (ontsluitingwegen) worden verbreed en verhard. Bij de werkzaamheden wordt weinig rekening gehouden met de aanwezige landschapsvormen. Houtkanten die dienden als eigendomsafbakeningen worden gerooid en eventuele overgebleven hagen, houtwallen of houtkanten met Zwarte els, of Wilg, die hoge grondwaterstanden nodig hebben, worden op die manier bedreigd. Door verbreding of verdieping van sloten wordt het wortelstelsel van de boomsoorten beschadigd en bij de wegaanleg of wegverharding worden bomen en struiken als verkeersobstaksels aanzien en gerooid.

Opdat een haag, houtwal of houtkant zijn eigen karakteristieken zou kunnen behouden, moet hij regelmatig onderhouden worden. Er dient o.a. gemaaid, gekapt, gesnoeid of geknot te worden. Vroeger had de landbouwer belang bij het onderhoud. Het leverde hem allerlei producten zoals brandhout en paalhout waaraan hij behoefte had. Toen die producten hun belang verloren hadden, verwaarloosde de landbouwer het onderhoud. Het vele werk dat dit meebracht woog immers niet meer op tegen het nut dat het hem opleverde. Misschien brengt de hernieuwde belangstelling voor brandhout hier verandering in.

Belang.

Houtkanten beschermen de bodem tegen winden watererosie (wegwaaien, respectievelijk afschuiven van de vruchtbare bovengrond). Een houtkant vermindert de windsnelheid waardoor minder materiaal kan meegevoerd worden en vormt een hindernis waartegen de bodemdeeltjes afgezet worden. Aangelegd op hellingen verhinderen ze dat, samen met het afstromende regenwater, de vruchtbare bovenlaag afschuift naar beneden. Het water wordt opgevangen door de begroeiing en filtreert langzaam in de bodem waar het de waterreserve aanvult. Het gevaar voor overstromingen wordt hierdoor verminderd. Op te natte gronden zorgt de houtkant, vooral in de lente, voor een natuurlijke drainage. De hagen, maar vooral de houtwallen en houtkanten, zijn ecosystemen met een eigen, vaak zeer gevarieerde fauna en flora. Het is wel opvallend datje in die houtachtige beplantingen veelal een plantengroei aantreft die sterk gelijkt op die van de bosranden. Dit is zeker niet te verwonderen daar, oorspronkelijk vele houtwallen overblijvende bosranden zijn. Zoals in een bos, kun je de vegetatie indelen in verschillende lagen: - boomlaag - struiklaag en kruidlaag. De meest voorkomende boomsoorten, die de boomlaag vormen, zijn autochtone soorten zoals Zomereik, Berk, Haagbeuk, Wilg, Es, Els, Lijsterbes of Hazelaar. Het voorkomen van een bepaalde boomsoort is afhankelijk van de bodemsoort en vochtigheidsgraad. Zo vind je b.v.: - op matig vochtige en voedselrijke gronden: Zomereik, begeleid door Hazelaar, Lijsterbes, Haagbeuk, - op zeer vochtige gronden: Els, Wilg, - op voedselrijke en vochtige gronden: Es. De struiklaag wordt gevormd door jonge boompjes die later eventueel de boomlaag zullen vormen, maar vooral door een groot aantal heesters en struiken. Zo vind je o.a.: Meidoorn, Sleedoorn, Hazelaar, Gelderse roos, rozensoorten, Sporkehout. Hierbij komen ook klim- en slingerplanten voor zoals Kamperfoelie, Bosrank of Klimop. De soortensamenstelling is in vele gevallen reeds bepaald bij de aanleg. De vooropgestelde functie van de houtkant speelt hierin een belangrijke rol.

Wanneer het de bedoeling was wildwallen of veekeringen te bekomen, dan werd er gebruik gemaakt van veel doornachtige struiken zoals b.v.: - Meidoorn, - Sleedoorn. Stond het houtgebruik centraal dan kwamen bomen zoals Zomereik (voor geriefhout, bouw- en brandhout) of Wilg (voor vlechtwerk) op de eerste plaats.

In de kruidlaag zijn er planten te vinden die zowel door mens en dier gewaardeerd worden. Zo zijn er de medische en keukenkruiden, vruchten en bessen, eetbare paddenstoelen, honingrijke bloemen.

Door die grote verscheidenheid aan plantensoorten is de houtkant een waar toevluchtsoord voor vele vogel- en zoogdiersoorten. Ze vinden er voedsel, bescherming en nestgelegenheid. Bladeren, bloemen, vruchten en bessen, knoppenstuifmeel en nectar zorgen voor een grote voedselvariatie voor de planteneters. De voorkomende vogelsoorten zijn meestal bosvogels die eveneens afkomen op de knoppen, bessen en zaden van het houtgewas en de kruiden. Tegelijkertijd vinden ze hun gading in een groot aantal insectensoorten.

Dit alles heeft natuurlijk ook voordelen voor de beschermde cultuurvelden. Vogels verdelgen de schadelijke insecten die de oogst kunnen aantasten. Doch niet alle insecten zijn schadelijk, sommige - en daarbij denken we dan vooral aan hommels en bijen, staan zelfs in voor bestuiving van bepaalde cultuurgewassen. Besdragende bomen en struiken in de buurt van boomgaarden, trekken besetende vogels aan, waardoor schade aan b.v. fruitbomen kan beperkt worden. En tenslotte spelen de roofvogels een belangrijke rol bij de bestrijding van bijvoorbeeld veldmuizen die veel schade aan de oogsten kunnen veroorzaken. Houtkanten bieden naast voedsel uitstekende schuil- en beschermingsmogelijkheden. Hierbij zijn vooral holle bomen en doornachtige struiken belangrijk. Bij hevige neerslag of sterke windvlagen zijn ze uitmuntende toevluchtsoorden. Kleine roofdieren en vleermuizen zoeken vooral beschutting in oude, holle knotwilgen.

Hoewel het grootste aantal houtkantbewoners vogels zijn, vinden we er zeker ook kleine zoogdieren zoals: Bunzings, Muizen, Wezels, Egels, Konijnen, Hazen en Vleermuizen. Ook Padden, Kikkers of Hagedissen horen er thuis. Vogels zoeken in de houtkanten vooral broedgelegenheid.

Conclusie.

Zo zou ik oneindig kunnen voortgaan, onze houtkanten en houtwallen vormen een complexe levensgemeenschap, onontbeerlijk voor mens en dier. Laat dit prachtige biotoop niet verloren gaan of verloederen. Doe zoals de jongens van Natuurpunt, plant je eigen houtwal of houtkant aan. Heb je niet genoeg plaats, plant een vogelbosje in je tuin. Je zult er oneindig veel plezier aan beleven.
Titte, den Grunen Hesteneir.

 

BIJZONDERE WAARNEMINGEN IN ONZE REGIO: juni - augustus 2007

VOGELS

Van de Dodaars was er een zeker broedgeval te Heultje Witte Gracht met op 15 juli een oudervogel met 2 jongen (VKJ, LEI). Een koppel Fuut zorgde op het Trichelbroek te Eindhout voor twee broedsels met de eerste maal in juni 2 jongen en later in augustus opnieuw 1 jong (BEH, VDV, SCD, VKJ, VEJ, e.a.). Aalscholvers verbleven weer traditioneel de ganse periode in het Trichelbroek met als maxima 21 op 7 juni (SCD), 27 op 21 augustus en opnieuw 21 op 29 augustus (BEH). Op 8 juni waren er twee Ooievaars ter hoogte van de Laarbeemden te Heist-op-den-Berg (WOW), op 8 juli vloog er één over Heultje (VDHG), op 15 juli pleisterden er twee langs het fietspad aldaar (VKJ) en niet minder dan 25 stuks overnachtten op 26 augustus op de verlichtingspalen in de buurt van Liersesteenweg en het Industriepark te Heist-op-den-berg (BOJ). Op 12 augustus pleisterde er een Kolgans in Varendonk samen met ca. 20 Nijlganzen en een 80tal Canadese ganzen (BEH). Op 28 en 30 juli verbleven er van deze laatste soort respectievelijk 42 en 63 in de Roost te Veerle (BEH). Een vrouwtje Mandarijneend met vier al grote jongen dobberde eveneens op 12 augustus rond op de vijver van Varendonk tussen niet minder dan 210 Wilde eenden (BEH).

Er kwam slechts één melding binnen van een Visarend die op 31 augustus boven het dorp van Eindhout rondjes draaide (BEH). Een Vale gier vloog over Averbode Heide richting Veerle op 17 juni (VWW) maar kon daar niet meer worden opgepikt. Wespendieven werden dan weer meer waargenomen in de Laakvalleien met o.a. op 16 en 19 juni , 25 juli en 11 augustus in Varendonk, op 17 juli, 21 en 28 augustus in de Roost en op 25 juli en 29 augustus in het Trichelbroek (BEH, VEJ, VKJ, VOJ). Verder op 16 juli in de Kwarekken te Westerlo, op 19 juli in het Varenbroek te Herselt (Jorg Lambrecht) en op 19 juni te Klein-Vorst (LEK). De vogels zijn in de regio zeker broedverdacht maar er werd geen enkel zeker broedgeval vastgesteld. Een Bruine kiekendief trok over Averbode Heide te Veerle op 13 juni (SCD). Ook Boomvalken werden duidelijk talrijker geobserveerd met een zeker broedgeval in de buurt van het Trichelbroek (VWL, BEH, VDV,

e.a.). Verder waarnemingen in Houtvenne (DAG), Hulshout (DAG, VDJ, GOB), Hallaar (DAG, BOJ) Westerlo-Heultje (VKJ), in de Langdonken te Herselt (VDB) en Vorst (BEH). Op de industriële vestiging van BP te Geel heeft dit jaar ergens een koppel Slechtvalk gebroed. De vogels waren dikwijls goed te zien vanuit Eindhout (BEH, VEJ, VWL). Op 13 juni werden bij een plaatsbezoek 2 reeds uitgevlogen jongen opgemerkt. Naar volgend broedseizoen toe zal door het FIR (Fonds voor Instandhouding van Roofvogels) een nestkast worden aangebracht.

Twee roepende Patrijzen werden opgemerkt te Heultje op 2 juni (VDHG). Op 3 juli was er een oudervogel met 10 jongen te Huishout en eveneens 6 jongen op 8 juli te Heist-op-den-Berg (VDJ). Meerkoeten verblijven steeds meer op het Trichelbroek met als voorlopig maximum 21 op 21 augustus (BEH, VEJ). Wulpen lieten zich bekijken te Wiekevorst op 10 juni (DKR), op 1 en 19 juni aan de Balebossen te Heultje (VDHG), op 3 juni nabij Schobbroek in Voortkapel (VKJ) en op 20 juni vlogen er 8 over Vorst (LEK). Eén Groenpootruiter vloog over Heultje op 27 augustus (VKJ, LEI). Twee Witgatjes verbleven aldaar op een weideplas op 26 augustus (VKJ), één te Heist-op-den-Berg op dezelfde dag (DAG, BOJ, VDJ, VAF) en op 25 augustus lieten vier exemplaren zich door VDV fotograferen voor de nieuwe kijkhut in het Trichelbroek. Eigenaardig was dat deze vogels hier bovenop dode takken gingen zitten. Een (ontsnapte ?) Oehoe was in de tweede helft van           augustus          de        grote publiekstrekker te Veerle-Heide. Vooral op 27 augustus liet de pleisterende vogel zich lang en mooi bekijken, rustend in een boom aan de bosrand (Ronny Daems, BEH, VEJ, VDV, e.a.). Ijsvogels lijken nog nooit, waarschijnlijk ten gevolge van de talrijke voorbije zachte winters, zo talrijk te zijn geweest. Verspreid over de ganse regio kwamen dan ook zeer veel waarnemingen voor (DRK, BEH, DAG, VDV, VKJ, VEJ, SCD, ....).Vooral de kijkhut in het Trichelbroek was de voorbije maanden een uitgelezen plaats om deze schitterende vogels te bekijken en fotograferen. Draaihalzen kwamen in de netten van onze ringers terecht te Herselt op 16 augustus (CRA) en te Heultje twee op 17 augustus (LEI, VKJ). Kleine bonte spechten lieten zich vooral roepend opmerken in de Laakvalleien, met name in het Trichelbroek op 13 juli en 7 en 12 augustus, in de Roost op 11 juli en op Eindhoutberg op3 augustus (BEH, VKJ). Verder waren er ook waarnemingen te Westerlo Wernee op 10 juni en in Heultje op 21 juli (VKJ, LEI). Zwarte spechten werden in de voorbije periode opgemerkt te Varendonk, Veerle, Vorst (BEH), Westerlo, Hulshout (VDJ) en Heist-op-den-Berg (NAE).

Tenslotte nog enkele bijzonderheden bij onze zangvogels. Op 27 juli fotografeerde Marc Van Meeuwen een Grote gele kwik vanuit de Schuilhut in het Trichelbroek en op 22 juli ringde LEI te Heultje niet minder dan 10 Spotvogels. Zeer vroeg (of toch broedvogels?) waren de twee Kramsvogels in een tuin te Heist-Goor op 16 augustus (BOJ).

ZOOGDIEREN

Op 3 augustus werd een dode Vos als verkeersslachtoffer opgeraapt nabij de Kapittelberg te Blauberg (Geert Van Dingenen). Een Bunzing sneuvelde op 31 juli in de Kapelleweg te Ramsel (Firmin Van Passel) en een Steenmarter op de Oude Vorstseweg te Eindhout (Walter Vervoort). In zijn tuin in het Wijngaardbos te Veerle vond Leo Peeters op 10 juli een dode Grootoorvleermuis. In de Roost werden we in augustus "aangenaam" verrast met een nest jonge Beverratten (BEH, VDV, VEJ). De schattige beesten zijn ondertussen geliquideerd door de rattenvangers van de Vlaamse Gemeenschap.

ONGEWERVELDEN

Op 19 juni fotografeerde Staf De Roover een Keizersmantel in het park van kasteel La Garenne in Itegem. Jorg Lambrecht ging op zoek naar Eikepages in de Zuiderkempen en vond er 4 in de Kwarekken te Westerlo op 16 juli, 5 in het Varenbroek te Herselt op 19 juli en een 1 Otal op Hertberg eveneens in Herselt op 6 augustus. Kolibrievlinders zag BOJ in zijn tuin te HeistGoor op 19 juni en 21 juli. VDV ging natuurlijk weer op zoek naar libellen en vond 3 Kanaaljuffers op 1 juli en een Zwervende heidelibel op 18 augustus, beide in het Trichelbroek. In de Kwarekken zag Jorg Lambrecht dan weer een Metaalglanslibel op 16 juli.

Met dank aan volgende waarnemers BEH-Berghmans Herman, CRA-Cristael André, DKR-De Keyser Rien, DRK-Dries Kris, GOBGovaere Bart, LEI-Ledegen Ignace, LEKLeysen Koen, NAE-Nagels Eddy, SCH-Schoofs Danielle, VAF-Valvekens Frans, VDB-Van Dyck Benny, VDHG-Van den Heuvel Geert, VDJ-Van Dessel Jo, VDV-Van Dyck Vic, VEJVerdonck Jan, VKJ-Van Kerckhoven Jos, VOJVolders Jos, VWL-Verwimp Ludo, VWW-Van Wesemael Willy.

 

 

MARTERNETWERK OPNIEUW OP VOLLE KRACHT.

In tegenstelling tot eerdere berichten in dit tijdschrift, is men bij het INBO (Instituut voor Natuur-en Bosonderzoek) in het kader van verschillende onderzoeken opnieuw gestart met het inzamelen van alle dode marterachtigen, zijnde Wezel, Hermelijn, Bunzing, Boom- en Steenmarter, Das en Otter. Daarnaast blijven ook alle Vossen welkom. Het inzamelen van deze laatste beesten gebeurt echter best door bos- of natuurwachters van het ANB (Agentschap voor Natuur en Bos). Verder worden de lijken van een aantal exoten verzameld zoals Wasbeer, Wasbeerhond, Stinkdier, ... Ook alle dood gevonden Vleermuizen worden ingevroren en opgehaald. Tenslotte zijn Bevers, Beverratten en Eikelmuizen onderwerp van één of ander onderzoek en worden dus verzameld.

Zoals in het verleden steeds het geval was, kunnen alle kadavers van hoger vermelde diersoorten binnen onze afdeling worden binnengebracht (of ze worden desnoods opgehaald) bij de stockeerders Herman Berghmans, Wijngaardbos 45, 2431 Laakdal (014/841604) of Joris Bosmans, Mechelaars 25, 2220 Heist-op-den-Berg (015/249026)

 

 

OEHOE TE VEERLE-HEIDE IN AUGUSTUS.

Rond half augustus kwamen de eerste meldingen binnen van een Oehoe die zich zou ophouden in de buurt van Veerle-Heide. Het beest was al gesignaleerd zittend op een dak van een woning en een buurtbewoner had 's avonds ook al zijn typische roep gehoord. Op 27 augustus in de namiddag werd de aandacht van Ronny Daems getrokken door een groep fel alarmerende Eksters en Kraaien achteraan in zijn tuin. De oorzaak was vlug gevonden. De Oehoe zat rustig op een tak van een boom in de bosrand toe te kijken. Onverstoorbaar heeft hij daar gans de namiddag zitten dutten, haast continu gadegeslagen door talrijke toegestroomde plaatselijke vogelkijkers. Bij valavond sloeg hij zijn vleugels uit (echt groot !) om de nacht in te vliegen. Het was mooi. De volgende dag stapte Wim Heylen, eveneens bewoner van de Grensstraat, zijn kippenhok binnen. Wanneer hij de deur van zijn binnenhok opende, keken twee grote oranje ogen hem vanuit de hoek van het hok dreigend aan. "Onze" Oehoe begon te blazen, strekte zijn vleugels uit en scheerde door de openstaande deur naar buiten een verschrikte Wim achterlatend. In de hoek lag Wims haan, volledig onthoofd en een deel van het borstvlees weggevreten.
Daarna is deze imposante nachtvogel niet meer in de omgeving waargenomen. Hopelijk heeft hij zijn voedselvoorkeur niet met de dood moeten bekopen...
De altijd wederkerende vraag is of we hier nu te doen hebben met een ontsnapt tam exemplaar of toch met een wilde vogel. Echt tam leek ons deze Oehoe zeker niet. Zo was hij niet dicht benaderbaar en in staat om zelf grote prooien (haan) te slaan. Wel was er enkele weken daarvoor een beest van deze soort ontsnapt bij iemand in Geel. Maar volgens de eigenares in een interview in de krant was haar beest niet in staat zelf prooien te pakken... Het zal een vraagteken blijven. Stiekem hopen we dat de Oehoe zich heeft terug getrokken in de uitgestrekte bossen van ons natuurreservaat Averbode Bos en Heide daar vlak in de buurt om als toppredator daar gaan te heersen ....

 

 

ROVER ROOFT ROVER...

Op 15 juli was Herman Berghmans op wandel in de Ossenbroeken te Vorst. In een vrij laag struweel van Wilgen, Elzen, Hazelaar, ... hoorde hij een Sperwer kikkeren. Normaal alarmeren sperwers alleen in de buurt van hun nest. Nesten van Sperwers in loofhout zijn in onze regio echter een zeldzaamheid. Toch wat nieuwsgierig is hij op het geluid afgegaan toen er plots voor hem een Havik van de grond opvloog, een prooi achterlatend. Deze prooi was een nog niet vliegvlug sperwerjong dat reeds onthoofd was, maar voor de rest nog volledig intact. Het was een vrouwtje met een vleugellengte van 176 en dus ongeveer 25 dagen oud. Na even gezocht te hebben, werd ook het nest gevonden in .... een jonge zomereik niet meer dan ongeveer 7 m hoog. Voor Herman was dit het eerste gevonden broedsel in loofhout. Collega-ringer Jos Van Kerckhoven had dit jaar ook wel twee nesten in loofbomen. Herman heeft de boom toch nog maar beklommen om het nestje (niet groter dan een duivennest) te controleren. Het nest lag vol veertjes, maar was voor de rest leeg. Aan de hoeveelheid mest rondom te boom te zien moeten er zeker meerdere jongen zijn geweest. Waarschijnlijk zijn ze één voor één opgehaald door deze Havik. Smakelijk ... !

 

 

RITJE DOOR DE KEMPEN

Elke zondagnamiddag trekt ons groepje van vier (Titte, Joris, Eric en ikzelf) er op uit om in en buiten onze perimeter wat rond te rijden en/of te wandelen. Regelmatig ontdekken we zo nieuwe dingen of we genieten gewoon van wat de natuur ons die dag voorschotelt. Vaste plannen hebben we zelden, we volgen gewoon onze neus. Af en toe is het groepje wat groter of kleiner naargelang van de lengte en de zwaarte van de voorgaande avond.

Hieronder volgt het verslag van een dergelijke doorsneenamiddag.

Frans heeft een mailtje rondgestuurd: in een oude waterput bij hem in de buurt krioelt het van Kikkers en Padden die wel in de put gesukkeld zijn maar er niet meer uitkunnen. Tegen het afgesproken uur kom ik bij Frans toe, wat later komt ook Geert aan en even later vervolledigen Eric en Joris (gewapend met een grote schepzak) het gezelschap. Grote afwezige is onze Baron Herr Titte von Hosen die verkoos om de namiddag te gebruiken om uit te rusten van Hestival, het weze hem vergeven.

We nemen onze fietsen en rijden naar de plaats des onheils, inderdaad de vervallen waterput is bevolkt door kikkers en padden die half verstopt in een brede kier wachten op redding. Door toepassing van het keuterstokprincipe slagen we er met enige moeite in om onze amfibische vrienden in de schepzak van Joris te drijven. Als kleine jongens supporteren we enthousiast voor elkaar en geven elkaar welgemeende en andere complimentjes. Op het eind van't spel tellen we 16 Kikkers en 12 Padden. Om de dommeriken onder de geredden voor hetzelfde lot te behoeden plaatsen we een paal schuin in de put zodat ze er in 't vervolg op eigen kracht uitkunnen.

Daarna gaat het verder richting Pinzielekevijver. We zien een kbv (klein bruin vogeltje) waarover we het niet eens geraken en horen bij het bereiken van de vijver de schreeuw van een Buizerd. De verrekijkers worden bovengehaald en boven ons verzamelen zich meer en meer Buizerds die op de thermiek spelend rondjes draaien. Op een bepaald moment tellen we er niet minder dan elf en ook een Sperwer hangt er tussen. Een fraai zicht dat we niet zo vaak te zien krijgen. Wanneer we onze weg verder willen zetten, scheert een IJsvogel over onze hoofden weg. We rijden richting Itegem, want de Frans weet nog ergens een boom met dubbel fluppen staan en hij spreekt er zo gedreven over dat het water ons al in de mond komt. Op de hoek van de Paanhuisstraat en de Krombeekweg staat, op een braakliggend stuk grond, de oude perenboom in al zijn glorie, zwaar beladen met rijpe peren. Er hangen heel wat Wespen rond, maar dat mag ons niet deren. De schepzak van Joris komt goed van pas om de sappigste exemplaren te oogsten. En inderdaad, Frans heeft niet overdreven. Zelden proefden we sappiger peer. We staan dan ook in een deugddoend zonnetje te smikkelen dat het een lieve lust is. We nemen ieder nog enkele peren mee voor onderweg. Via een landweg komen we aan de kasseien van de Haagstraat. Naast een kolenveld stoppen we even om de talrijke Koolwitjes te bewonderen, wanneer plots een luid roepend Witgatje opvliegt. Via de Heidestraat bereiken we de Wiekevorstse Steenweg en duiken langs de achterkant de Goren in.
We gaan nog even poolshoogte nemen in ons reservaat(je). Het is hier heerlijk rustig maar ons stukje reservaat ligt er maar verwaarloosd bij. Hier is dringend een stevige en grondige aanpak nodig om het perceel te behoeden voor niet meer te overziene houtopslag. Toch ontdekken we tussen de Heideplantjes nog meerdere exemplaren van het Gentiaanblauwtje. Ook de Tijgerspin is van de partij, terwijl een grote Hoornaar rondbromt. Het krioelt er van de Sabelsprinkhanen.

Het loopt ondertussen al tegen vijven en naar aloude gewoonte mag er vanaf dan alcohol genuttigd worden. We haasten ons dan ook richting molen waar het behoorlijk druk is. Met wat geduld worden de dorstigen echter gelaafd en gezellig babbelen we nog wat bij over vroeger, nu en morgen. De braafsten onder ons zetten op een convenabel uur koers richting moeder de vrouw. Zij die niet door deze (lichte) handicap gehinderd worden, rekken de avond nog een poos tot ook zij moe maar voldaan hun stalen ros met enige moeite bestijgen en nog nagenietend van weer een mooie namiddag huiswaarts keren om het hoofd te rusten te leggen in de vertrouwde sponde.

PS: Zoals de aandachtige lezer al kon opmerken zijn wij Natuurpunters het geitenwollensokkenstadium reeds lang ontgroeid. Natuurpunt is van en voor iedereen, natuur is meer dan eng zitten staren naar één plantje, één vogeltje. Natuur is leven en beleven, onder en met de mensen, ieder met zijn kwaliteiten en gebreken. Met een brede blik naar morgen en een betere toekomst. Heb je zin om daaraan (nog) actiever mee te werken contacteer dan één van de in dit tijdschrift voorkomende adressen en zet mee een stapje in onze rijke wereld!

 

 

 

Hoge Veluwe

Op het landduin brandt de zon

over het buntgras wuift de wind

langs de bosrand lopen herten

aan een poeltje lacht een kind

 

over kronkelende paadjes

zweeft een buizerd met ons mee

door de lucht nog puur en zuiver

tussen de varens graast een ree

 

konijnen spelen voor hun holen

alleen nog licht ver richting west

een lijster zingt haar melodieën

zo voel ik mij opperbest

 

 

J,O

 

Van De Panne naar Ierland

Met zijn handen in zijn zakken

tuurt pier kloeffe over zee

ik geniet van wind en water

en kijk verwonderd met hem mee

naar het wisselend wolkenspel

en het rollen van de baren

wie kan mijn verlangen

naar de ierse kust verklaren

want daaraan denk ik steeds

dromend aan het noordzeestrand

als de wind speelt door mijn haren

voel ik mijn tweede vaderland

 

J,O