Archief:

Artikels uit het tijdschrift van

Natuurpunt

Grote Nete

Jaargang 5
driemaandelijks tijdschrift
juli 2006 Nr. 3

 terug naar de startpagina

WOORD VOORAF

Natuur en landschap: bron van recreatie in een sociaal - cultureel perspectief.

Ter gelegenheid van `Walk for nature' te Kampenhout op 18 juni 2006 door Rik Haegebaert.

Bij de aanvang van de `Grote vakantie' willen we U een samenvatting geven uit een toespraak die gehouden werd door een vertegenwoordiger van de recreatiesector. `Vakantiegenoegens' en 'Natuurpunt' staan allebei met de voeten in de aarde en meer en meer wordt duidelijk dat de wandelweg in dezelfde richting loopt.

Al te lang werd (en wordt nog) de natuur afgedaan als iets dat "echte" economische ontwikkeling - want er bestond geen andere vorm van ontwikkeling - in de weg stond. De natuur was, ofwel een puur consumptieproduct geworden, waar onbeperkt roofbouw mocht worden op gepleegd, of moest gewoon wijken voor iets anders. Dit was ook het geval in de sector recreatie en toerisme (cfr. de betonnen muur aan onze Noordzeekust). Intussen zijn de inzichten toch wel enigszins gewijzigd, dank zij ondermeer de acties van milieuverenigingen zoals "Natuurpunt" die in deze de rol van stoottroepen op zich namen. Maar na de "inzichten" dient blijvend een algemene bewustmakingscampagne gevoerd te worden en daarvoor zijn we allen, en niet in het minst de verenigingen, verantwoordelijk. Samenwerking is hier dan ook nodig. Een dag, zoals deze vandaag, is bijzonder belangrijk in een algemene bewustmakingscampagne.

Mijn bijdrage hier betreft de kansen die de natuur biedt in de streekontwikkeling voor wat betreft waardevolle recreatiemogelijkheden voor het sociaal cultureel verenigingsleven. Ik wil dit dan ook doen vanuit het perspectief van de vereniging namens welke ik hier het woord voer.

Vakantiegenoegens is een sociaalculturele vereniging met een eigenzinnige missie. Ze wil dat alle mensen kansen krijgen op waardevolle recreatie en/of vakantie. Mensen hebben niet alleen recht op arbeid, onderwijs, gezondheidszorg ... maar ook op "vakantie en recreatie". De toevoeging "waardevol" verwijst er echter naar dat niet alle recreatie waardevol is. Vakantiegenoegens moet hier, samen met ook andere sociaalculturele verenigingen, zoals de Gezinsbond, een taak op zich nemen.

 Ten eerste moet de vereniging vanuit haar sociaal activerende functie, naar zowel haar leden als naar de bredere samenleving, het debat aangaan over duurzame recreatie. Het realiseren van het recht op vakantie, toerisme of recreatie voor iedereen... draagt helaas in zich de kiemen van een vernietigende roofbouw op de natuur. Dit hangt uiteraard samen met het gangbare, westers commerciële vakantiepatroon, waar we dringend correcties moeten op aanbrengen. Wat als iedereen steeds meer en steeds verder op reis gaat? Wat als elke ingezetene van ons rijk landje een vakantieappartement aan zee en een chalet in de Ardennen begeert? Wat zijn de gevolgen voor de leefbaarheid van de aarde als alle Aziaten, Afrikanen en Zuid-Amerikanen even vlotjes het vliegtuig gaan nemen als wij in het Westen? Kunnen acties rond "vakantie in eigen streek", "recreatief medegebruik", de uitbouw van een "netwerk aan trage wegen" of van een fietsroutenetwerk niet fungeren als duurzaam alternatief om vakantie voor allen mogelijk te maken?. Vakantiegenoegens, met haar lokale afdelingen, wil hier volop aan meewerken.

 We moeten de laatste resten natuur en het landschap in onze directe woonomgeving niet alleen gaan koesteren, maar allicht ook ferm gaan herstellen en uitbreiden, om duurzame ontsluiting ervan in het kader van dichtbije recreatie mogelijk te maken. De natuur en het landschap biedt ons beslist nog mooie kansen maar we moeten zéér alert blijven.

Naast die sociaal activerende en bewustmakende opdracht hebben verenigingen ook een educatieve opdracht. Kennis van en gevoeligheid voor de natuur kan worden aangeleerd. Gevoeligheid voor iets is een houding en houdingen veranderen vooral, zoals je weet door directe beïnvloeding van andere mensen. Onze houding ten overstaan van het gebruik van pesticiden, biologische landbouw, sluikstort, bezoedeling van waterlopen enz. zal veel meer beïnvloed worden tijdens een natuurwandeling, waar we elkaar wijzen op de gevolgen van bepaalde praktijken, dan tijdens een voordracht over die onderwerpen. Wanneer we dan ook nog gegidst worden door een deskundige medewerker van Natuurpunt, dan zijn we toch zeker ook wel voor 99 % geslaagd in onze educatieve opdracht als sociaalculturele vereniging

De natuur biedt ons verder ook cultuur. Mensen bouwden immers hun cultuur uit vanuit hetgeen de natuur hen te bieden had: een snelvliedende beek, vruchtbaar land, dorre heide , een ondergrond vol ijzerzandsteen, een massa aan lekkere streekproducten...

Besluitend kunnen we stellen dat de natuur aan het verenigingsleven heel wat kansen biedt; dat de natuur ook een bron is van waardevolle recreatie en vakantiebeleving op voorwaarde dat we er mee omgaan als goede rentmeesters. Bovenal moeten we echter stellen dat we in de toekomst niet anders gaan kunnen dan de natuur in onze eigen omgeving te ondersteunen, te waarderen en te ontsluiten voor waardevolle recreatie... door de aanleg van een netwerk van trage wegen, door de uitbouw van een fietsroutenetwerk en het stimuleren van recreatief medegebruik. Alleen op die manier vermijden we dat we met zijn allen, 66k op zondag, in de file gaan staan.

HAPPENING 25 JAAR BRUGGENEINDSE GOREN

Het gemeentebestuur van Heist-op-den-Berg en Natuurpunt Grote Nete organiseren een feestelijke happening rond het 25-jarig bestaan van het natuurgebied "De Bruggeneindse Goren". Het feest vindt plaats op dinsdag 15 augustus 2006 op het sfeervolle heemerf 'Kaasstrooimolen en Pandoerenhoeve'. De Bruggeneindse Goren vormen een landschappelijk bijzonder aantrekkelijk gebied met veel kleine landschapselementen, zoals houtkanten, dreven en bomenrijen. Tevens is er een klein restant van de heidevegetatie aanwezig. Het programma omvat o.m. een onthulling van een infobord over het natuurgebied door burgemeester mevrouw Verbist-Vandewijngaerden, een fototentoonstelling met natuurfoto's van Louis Schoeters en geleide landschapswandelingen met animatie doorheen het gebied. De dag wordt afgesloten met een muzikaal optreden van de Heistse groep P.iep-Klein.

De geschiedenis van het gebied.

Het grensgebied van Bruggeneinde, Wiekevorst, Hulshout en Heultje vormt een natuurlijke kom. Het gebied, op oude kaarten aangeduid met de term Goorheyde, ligt slechts 10 meter boven zeeniveau. Tussen de Goorheyde en de Grote Nete bevindt zich een smalle verhevenheid (15m), waarop o.m. de dorpskern van Hulshout en haar uitlopers op de Hulshoutsesteenweg te Helst en Itegem gelegen zijn. De natuurlijke afwatering van deze laagte heeft steeds een probleem gevormd. Tijdens de ijstijden konden zich in de laagste delen dikke veenlagen ontwikkelen. Hierdoor was het gebied eeuwenlang niet geschikt voor landbouwdoeleinden. Er ontwikkelde zich een natuurlijke moerasvegetatie met heide en struwelen. Op de Ferrariskaarten (1775) bevindt zich in dit gebied een uitgestrekt heidegebied van ruim 1.000 ha!

 Van de 13e tot de 18e eeuw werd er strooisel gemaaid, russen gestoken en werd er turf ontgonnen. Tevens werd het gebied begraasd door schapen en runderen. In de aardbrief van 21 juli 1763 werd door de familie de Merode toelating verleend aan de inwoners van Hulshout om "torf baggaert en russchen" te ontginnen.

In de jaren '50 werd een orthogonaal netwerk van diepe sloten in het gebied getrokken en werd een pompgemaal geplaatst om het waterpeil te verlagen. Deze drastische ingreep in de waterhuishouding vormde de start om het aanwezige bos te rooien en het gebied voor landbouwdoeleinden aan te wenden. Zo ontstonden grote blokvormige kavels, waarop maïs en aardappels worden geteeld. De nattere weilanden worden begraasd door runderen. Op 11 augustus 1980 ontdekten twee natuurliefhebbers het vleesetende plantje "Zonnedauw" in de Goorheide. Dit vormde het startschot voor de bescherming van een klein heiderelict. De natuurvereniging kon het terrein van twee ha huren voor een periode van 1981 - 1990. Op 29 augustus 1981 werd het eerste Heistse natuurgebied geboren.

In 1990 kocht het gemeentebestuur van Heistop-den-Berg 2 ha 20 are van het gebied aan en gaf het op 1 maart 1991 voor 30 jaar in huur aan Natuurpunt. Op 9 mei 1994 werd het terrein door de Vlaamse regering erkend als natuurreservaat.

De natuurwaarden in de Bruggeneindse Goren.

Door 25 jaar natuurbeheer kon zich een natte en vochtige heidevegetatie herstellen. Heide is immers een halfnatuurlijk landschap, dat zonder menselijk ingrijpen spontaan evolueert naar een eiken-berkenbos. In 2000 werd op een aanzienlijke oppervlakte het terrein machinaal geplagd. Door deze ingreep is de oppervlakte kwalitatief goede heide minstens vervijfvoudigd. Hierdoor kregen typische pioniersoorten van de heide, zoals het Vliegenvangertje of Zonnedauw, opnieuw groeikansen.

Potentieel bedreigde soorten zoals de sporendragende Moeraswolfsklauw en de hemelsblauwe Klokjesgentiaan breiden uit op e beheerde delen. In de Bruggeneindse Goren kan je ook fraaie varens, zoals Dubbelloof en Koningsvaren aantreffen. In dit heide restant voelt de Levendbarende hagedis zich thuis. Half augustus staat de Dopheide en de Struikheide mooi in bloei.

Dit is zeker een bezoek waard!!!

Praktische informatie:

Datum : dinsdag 15 augustus 2006.

Locatie : Heemerf "Kaasstrooimolen en Pandoerenhoeve, Bruggeneindse Heibaan 13 te Heist-op-den-Berg.

Overzicht van het programma.

13u30  Openingsspeech en onthulling infobord aan het reservaat door burgemeester en conservator

14u tot 16u Geleide wandelingen vanaf de Kaasstrooimolen (vertrek elk kwartier)

14u tot 18u Fototentoonstelling Louis Schoeters, natuurfotograaf 14u tot 19u Streekbieren en streekgerechten in de Pandoerenhoeve

(met medewerking van heemkundige kring)

17u tot 18u30 Optreden van de Heistse groep Pie p-Klein

Kostprijs geleide wandeling: 2 euro (niet-leden) en 1 euro (voor leden Natuurpunt) Hiervoor ontvangt elke deelnemer een gratis consumptie.

Info: Gemeentelijke milieudienst Tel. 015 - 22 86 95

E-mail: Wilfried.wouters(a)heist-op-den-berg.be

BIO-BARBECUE voor meer natuur te HALLAAR

Natuurpunt Grote Nete NODIGT UIT OP BIO-BARBECUE

ZATERDAG 26 AUGUSTUS 2006
AANVANG te 17 U 00

LOCATIE: Parochiezaal, Broekstraat te Hallaar
VOOR 8 euro een BIO - KOUDE SCHOTEL MET BROOD.

DAARBIJ KIEST U UIT SATÉ, WORST, KOTELET OF VEGETARISCHE BURGER.
VOOR DE LIEFHEBBERS IS ER OOK HARING

INFO: Joris Bosmans 015-24 90 26 Paul Anthonis 015-24 89 88

FIETSTOCHT door de HEIDE aan de ACHELSE KLUIS

Op zaterdag 2 september 2006 maken wij een fietstocht door de heide in Noord-Brabant. De afstand bedraagt ongeveer 50 km en het traject is vrij vlak. De trip gaat via knooppunten door het Limburgse landschap en zo zullen we ook door het natuurreservaat "Groote Heide" fietsen. Hopelijk zijn de paters van de trappistenabdij thuis zodat we hen een bezoekje kunnen brengen. Onderweg zullen er 2 drankstops zijn, telkens na ongeveer 18 km fietsen.

Samenkomst:

12 u 00 aan zaal Vinea te Veerle Dorp

Bij aankomst aan de Achelse Kluis, eerst picknicken en de fietstocht start om 13 u 30.

Meebrengen: fiets, picknick. Info: Jan Van Walsum 014 - 86 67 77

BASISCURSUS NATUURBEHEER

Een definitie voor "Natuurbeheer" luidt: "Het handhaven van bestaansvoorwaarden voor planten- en diersoorten en de daaruit samengestelde levensgemeenschappen." Natuurreservaten zijn gebieden waar het belang van flora en fauna primeert. De toegepaste beheersmaatregelen zijn vaak gebaseerd op de wijze waarop deze terreinen in het verleden werden gebruikt. In vele gevallen kunnen deze oude methodes niet meer worden toegepast, veelal omdat ze te arbeidsintensief zijn. Daarom moet nu in de meeste gevallen gezocht worden naar andere middelen en methoden om deze levensgemeenschappen te behouden. Bovendien wordt getracht om de steeds toenemende invloed van allerhande menselijke activiteiten op de natuurgebieden te beperken. 

De doelgroep van deze cursus zijn mensen met interesse in natuurbeheer en personen die reeds meewerken aan of wensen mee te werken aan het beheer van een natuurgebied. Ze kunnen zich verder theoretisch bekwamen, maar ook praktisch onderbouwen in de verschillende facetten van natuurbeheer.

De cursus omvat 5 theorielessen gevolgd door 4 excursies. Hierbij komen volgende onderwerpen aan bod: inleiding en historiek rond natuurbehoud, -beleid en -beheer in Vlaanderen. De opmaak van een beheersplan en keuzes inzake het beheer en verwerven van een gebied, abiotiek en landschapsecologie. Vervolgens komt het beheer van de verschillende ecotopen in Vlaanderen en de openstelling van reservaten en het organiseren van werkdagen aan bod.

Deze lessen worden gegeven op donderdagavond van 19u30 - 22u30 in het Natuurpuntlokaal, Leopoldlei 81 te Hallaar.

Vervolgens zijn er 4 excursies onder leiding van ervaren conservators in de eigen afdeling. Hierbij komt telkens een andere invalshoek aan de beurt: hooibeheer, graasbeheer, heidebeheer en bosbeheer.

De excursies zijn gepland op zaterdagvoormiddag van 9u00 tot 12u00.

 7 oktober : Netevallei Heist : beheer van hooilanden en graslanden in rivierlandschap
Gids : Wilfried Wouters

14 oktober : Netevallei Westerlo (Schaapswees) : graasbeheer en beheer van ruigtes in rivierlandschap
Gids : Walter Michiels / Koen Van Bavel

21 oktober : Langdonken : beheer van heide en heischrale graslanden
Gids : Benny Van Dyck

28 oktober : Averbodebos : bosbeheer en herstel van vennen
Gids : Lon Lommaert

PRAKTISCHE INFORMATIE

Theorielessen : donderdagen 7 -14 - 21 - 28 september 2006 en 5 oktober 2006 Plaats : Natuurpuntlokaal, Leopoldlei 81 te Hallaar

Uren : 19u30-22u30

Excursies : zaterdagen 7 - 14 - 21 - 28 oktober 2006 (9u00 - 12u00) Kostprijs : 40 euro voor leden (50 euro voor niet-leden)

 Info en inschrijvingen : Kris Dries : 0495 - 47 64 29 of kris.dries(~),pandora.be

PADDENSTOELENWANDELINGEN

Naar jaarlijkse traditie, zijn er weer enkele wandelingen op zoek naar paddenstoelen.

De Romeinen vereerden al de paddestoelen. In België was de paddestoel vooral in de middeleeuwen minder populair.
Paddestoelen werden als geheimzinnig beschouwd, omdat ze ogenschijnlijk 's nachts verschenen en geen voedsel nodig hadden.
De mysterieuze cirkels waarin de paddestoelen soms groeiden, werden gezien als plaatsen waar heksen hun rituelen uitvoerden, vandaar ook de naam heksenkringen.
Wilt u zelf zo'n heksenkring zien of uitleg krijgen over het wel en wee van de paddestoel, ga dan mee op één van onze wandelingen onder leiding van een natuurpuntgids en ervaar hoe mooi en geheimzinnig de zwammenwereld is.

Zondag 8 oktober Paddenstoelenwandeling
op Eindhoutberg en in Eindhoutbroek 14u00 speeltuin Dennenoord, Smallestraat, Eindhout-Laakdal
Info: Vic Van Dyck of Kristina Thys 014-84 02 10

Zondag 8 oktober Paddenstoelenwandeling in de Herenbossen 14u00 Pallieterhoeve, IJzerenweg 21 te Booischot
Info: Julien De Groof 015-25 04 85

VOGELTREK

Het is voor vele mensen een raadsel waarom sommige vogels onze regio verlaten. Het blijft ons boeien dat trekvogels ieder jaar verre reizen ondernemen met onderweg kans op afschot, voedselgebrek en kwetsuren.

Na het broedseizoen gaan ze overwinteren naar landen met een beter klimaat en waar dan meer voedselaanbod aanwezig is.

Wenst u meer te weten over dit gedrag, kom eens naar één van onze trektellingen. Ervaren vogelgidsen zullen u graag meer informeren en ondertussen kan je enkele soorten van nabij waarnemen.

Zondagen 8 en 22 oktober 2006
Tellingen van vogeltrek.
8u00 Einde Heivelden (straat) te Zoerle-Parwijs
Info en leiding: Jos Van Kerckhoven 014-26 64 62

RUIMTELIJKE VISIE voor LANDBOUW, NATUUR en BOS

Het opstellen van de ruimtelijke visie voor " regio Neteland" gaat langzaam maar zeker verder. Na de toelichtingen en besprekingen met de verschillende belangengroepen in het voorjaar werd in juni de aangepaste visie voorgesteld. De betrokken provincies, gemeentebesturen en belangengroepen kunnen tot september hun advies uitbrengen.

Op basis van de visie en de adviezen zal de Vlaamse Regering waarschijnlijk in het najaar een beslissing nemen over de verschillende uitvoeringsacties. Deze uitvoeringsacties zullen bestaan uit het opstellen van RUP's (Ruimtelijke uitvoeringsplannen). Deze RUP's zullen de gewestplannen aanpassen.

STREEKONTWIKKELING: wandelroutenetwerk

Voor Natuurpunt Grote Nete is het duidelijk dat natuur en landschap een kans zijn voor de regio. Een gevarieerd en kleurrijk landschap met een rijk cultuurhistorisch patrimonium biedt kansen tot bijkomende tewerkstelling in de plaatselijke economie. Ook de Vlaamse overheid denkt er zo over en dit kwam minister-president Yves Leterme op 19 juni vertellen bij de start van het plattelandsproject "prinsheerlijk platteland". Samen met alle partners uit het Merodedossier en met de steun van Vlaanderen en Europa zal Natuurpunt hier voluit aan meewerken. Een van de voorstellen van Natuurpunt is het ontwikkelen van een goed uitgebouwd wandelroutenetwerk. De wandelpaden welke Natuurpunt de laatste jaren geopend heeft zijn ontworpen om in een wandelroutenetwerk in te passen. Voor gans onze regio hebben we een ontwerp klaar om met steun van Vlaanderen maar vooral van gemeentebesturen dit project te realiseren. Met de gemeenteverkiezingen voor de deur vraagt Natuurpunt hierbij aan de kandidaatburgemeesters, schepenen en gemeenteraadsleden om in hun verkiezingsprogramma het realiseren van een wandelroutenetwerk in de Zuiderkempen als een prioritaire actie op te nemen.

MEER GELUKTE FUSIES

De inmiddels historische fusie tussen Natuurreservaten en de Wielewaal is duidelijk een succesverhaal geworden. Zo een succes zelfs dat ook de Vlaamse overheid en de Wetenschappelijke instellingen er een lichtend voorbeeld in zagen. Sinds 1 april zijn dan ook het welgekende `Instituut voor Natuurbehoud' en het `Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer' gefusioneerd tot een `Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek' kortweg INBO. De opdrachten en doelstellingen blijven grotendeels behouden. In aansluiting op de lokale natuurstudie zijn er directe samenwerkingsverbanden met o.a. vogelatlas, Flower en andere databanken. Enkele van onze natuurgebieden maken ook het voorwerp uit van een specifieke studie inzake heischrale graslanden, watersystemen of bosvitaliteit.

Ook de ons gekende afdelingen `Natuur' en `Bos en Groen' zagen de natuur door het bos en besloten tot samensmelting. Hun fusie draagt de nieuwe naam van `Agentschap voor Natuur en Bos', kortweg ANB, eveneens met grotendeels de oude bevoegdheden en zorgvelden.

De Natuur- en Boswachters blijven beide actief te velde maar zullen meer samenwerken. Beide fusies zijn aangegaan in het kader van een reeds lang lopende reorganisatie van de Vlaamse ambtenarij met de naam BBB: Beter Bestuurlijk Beleid.

De verwachting is echter -op basis van de aanbevelingen van BBB- dat er ook taakverschuiving, taakverdeling gaat gebeuren, voornamelijk binnen de twee vroegere poten van het huidige ANB. Voor de arbeidersploegen zit er waarschijnlijk een fusie aan te komen en de huidige taak van handhaving door Natuur- en Boswachters zou overgenomen worden door een aparte cel die zich louter zal bezig houden met het opstellen en opvolgen van de juridische dossiers.

Het is echter mede de opdracht van de huidige nieuwe hoofden (tegenwoordig noemt dit administrateur-generaal en secretaris-generaal) om dit verhaal vorm te geven. Belangrijk voor ons is dat er voorlopig weinig verandert: de aanspreekpunten blijven, enkel zullen ze zich iets anders kenbaar maken.

LENTE inde NETEVALLEI te HEIST-OP-DEN-BERG

Succesvolle beheerswerken.

In het voorjaar werden 3 succesvolle werkdagen georganiseerd in het natuurgebied. Op 21 januari werd een gemengde houtkant verjongd in de Moerbeemden te Hallaar. Hierbij werden elzen, wilgen en eiken afgezet op 10 cm hoogte. De Meidoorn werd op 1 meter hoogte afgezet. Door deze maatregel wordt het beschaduwen en de bladval op het enige blauwgrasland beperkt. Tevens wordt zo een landschappelijke verbinding gecreëerd met het hoger gelegen weiland. Bovendien werd een omvangrijke wilgenstruik, die zich steeds verder in het hooiland uitspreidde, afgezaagd. 14 vrijwilligers hadden hieraan een ganse dag de handen vol.

Op 4 februari 2006 werden 4 populieren in de Moerbeemden geveld, verzaagd en afgevoerd. Door de bevroren ondergrond konden de dikke stammen onmiddellijk op de aanhangwagen.

Lente in de Netebeemden.

Tijdens de vroegmorgentocht in de Netevallei op 23 april werd gewandeld tussen de Lodijkbrug en Mac Adam te Booischot. De zomervogels lieten hun zang volop horen. Zo konden we op 6 locaties genieten van de melodieuze zang van de Nachtegaal. De Sprinkhaanzanger was slechts op 1 plaats present. De roofvogels waren goed vertegenwoordigd met 1 doortrekkende Rode wouw, 3 cirkelende Buizerds en 2 Torenvalken. Tevens waren Koekoek, Tuinfluiter, Zwartkop, Grasmus, Fitis, Tjiftjaf, Zomertortel, Roodborsttapuit en Grote gele kwik aanwezig.

In de Laarbeemden werden op 26 april de dagvlinders nader onderzocht. Het was een overwegend bewolkte dag met enkele korte zonnige opklaringen én er stond een zachte wind. In de grote wei bezochten een viertal Oranjetipjes en één klein Geaderd witje de Pinksterbloemen. Voor het overige waren er opmerkelijk weinig vlinders te bespeuren. Via een open gekapte strook in een wilgenstruweel stapte ik naar het volgend weiland. De ontbossing vond omstreeks 1998 plaats voor de aanleg van een ondergrondse afvalwatercollector. In deze 15 meter brede en 70 meter lange strook was het aantal aanwe

worden gedeponeerd. Met 11 vrijwilligers kon dit karwei op 1 dag worden geklaard.

Tenslotte werd op 18 maart in de Broekstraatbeemden gewerkt. Er werd een oude prikkeldraad afgebroken, die reeds voor 80% op de grond lag. Langs een brede sloot werd de wilgeopslag weggezaagd om in de toekomst de ruiming mogelijk te maken. In de sloot groeien onder meer Waterviolier en Waterpostelein. JO trok zijn lieslaarzen aan om tot zijn middel in het koude water en slib te vertoeven. Na de ruiming van ruim een halve meter slib uit deze sloot wordt dit opnieuw een eldorado voor waterplanten, amfibieën en libellen. 16 vrijwilligers, waaronder een studente die ons groepsgedrag kwam observeren, staken hun handen uit de mouwen.

zige vlinders opmerkelijk hoog. Het ging om algemenere soorten zoals Dagpauwoog (4), Bont zandoogje (4), Gehakkelde aurelia (2) en Landkaartje (3). Ze zochten het specifieke microklimaat van deze plaats op: een windarme plek is immers voor deze zonaanbidders van cruciaal belang !

 De plantentocht op 21 mei liep langs onze mooiste hooilanden. In deze periode tonen ze hun uitbundige kleurenpracht. In de Wishagen genoten we van een schraal hooiland met massa's Margrieten, Knoopkruid en Weidestreepzaad. Even verder ontdekten we Kleine ratelaar en Moeras-vergeet-me-nietje in een hooiland. De botanisten werden geweldig enthousiast bij een grote groeiplaats van Muizenstaartje en Bronkruid. Beide soorten komen voor op de naakte bodem langs de tredpaden van het vee in extensief begraasde weilanden. Deze locaties worden steeds schaarser in Vlaanderen. Aan Pinzieleke troffen we 3 soorten Zegges aan in een nat hooiland, waaronder de algemene Scherpe, de Bijzondere blaaszegge en de zeldzame Zwarte zegge. Langs het centrale slootje groeide de Wateraardbei uitbundig.

Dit voorjaar werd de ontwikkeling van het moerasbos in de Moerbeemden nauwlettend opgevolgd. Door de kapping en opruiming van de populieren en wilgenopslag kan er veel meer licht doordringen in het gebied. Dit leidt tot het herstel van het Moerasviooltje. Op de sterk beschaduwde plaatsen, komt de soort alleen vegetatief voor. Op de zonnige plaatsen komen ook de frêle lila bloempjes te voorschijn. De Valeriaan en Gele lis bloeiden uitbundig. Op de oever van de turfputten verschenen massaal kiemplant jes van het blauw Glidkruid. Begin juni stonden ze massaal in bloei: prachtige hemelsblauwe lipbloempjes.

Wil je ook meewerken aan de uitbouw van dit natuurgebied?

Je kan helpen bij beheerswerken of de evolutie van de natuurwaarden opvolgen. Nadere info bij Wilfried Wouters 015 - 24 25 73 e-mail: wilfried.wouters(a,heist-op-den-berg.be

Verlies aan biodiversiteit !

De evolutie van de natuur in onze vallei is evenwel niet positief over de hele lijn. Sinds de laatste broedvogelkartering in de periode 2000-2002 verloor de Netevallei opnieuw enkele fraaie broedvogels. Wielewaal, Graspieper en Blauwborst behoren niet langer tot de jaarlijkse broedvogels in onze Heistse Netevallei. Het verlies aan biodiversiteit is echt schrijnend. De campagne van de federale overheidsdienst leefmilieu kan hier weinig aan veranderen. Hierover kan je meer lezen op de website www.bombylius.be. Tegen 2010 mag de biodiversiteit niet langer afnemen. 

Behoud van biodiversiteit wordt niet bereikt door alleen sensibiliseringcampagnes op te zetten. Natuurinrichtingsprojecten in grote valleigebieden, waarbij het gebied optimaal voor natuur wordt ingericht en beheerd is de enige wijze om een halt toe te roepen aan dit verlies aan biologische verscheidenheid. De actualisatie van het Sigmaplan biedt hiertoe een unieke mogelijkheid in de vallei van de Grote Nete. De wijze van invulling en uitwerking van dit plan is echter bepalend om de aanwezige natuurwaarden te behouden en te herstellen. Volgens de huidige informatie zou het nog zo wat 10 jaar duren vooraleer dit plan uitwerking krijgt in onze omgeving.

Natuurpunt is op zoek naar vrijwilligers, die zich willen verdiepen in dit belangrijke natuurinrichtingsproject. Dit project is immers cruciaal voor de toekomst van het natuurgebied, waarvoor onze vereniging zich reeds 25 jaar inzet. 

Voor nadere informatie kan u contact opnemen met Staf Aerts 013 - 77 22 78 of staf.aerts(dpandora.be

LIFE IN ZUIDERKEMPEN

Het Life-project in Goor-Asbroek en Langdonken loopt op zijn einde. Dit vijfjarig Europees project maakte het mogelijk belangrijke natuurwaarden in onze regio te herstellen en nieuwe kansen te geven. We schetsen even in een notendop wat er dit jaar nog op stapel staat.

De natuurbeheerswerken.

Het uitfresen van stronken is grotendeels achter de rug. Rest nu nog het afplaggen van enkele percelen. We zullen de oude zaadbanken bloot leggen. Na dit werk zullen pioniersplanten zich vestigen. In de Langdonken springen Wijdbloeiende rus, Teer guichelheil en Zonnedauw in het oog. Het zeer zeldzame `ondergedoken Moerasscherm' is nu weer opgedoken na het uitbaggeren van een ven (tot nu toe sprak men van slechts één groeiplaats in Vlaanderen, met de Langdonken is er meteen weer een tweede plaats bekend). Ook het `Loos blaasjeskruid' groeit en bloeit nu welig.
In Goor-Asbroek werd het `Withongerbloempje' gevonden op een plagplek. Het zijn hoopgevende resultaten !

Wandelen.

 -Op zondag 13 aug 2006 : Life-wandeling: `Natuurbos, wat bedoel je daar mee ?'

Langdonken, schuur Donkstraat om 9 u

(info Benny Van Dyck, 013-783609)

Op zondag 10 sept 2006 om 14 u openen we,

in het kader van het Life-project een

vernieuwd wandelpad in Goor-Asbroek,

(Herseltse en Aarschotse Langdonken). Meer info verneem je later via de pers en een nieuwe wandelfolder. Hou die dag alvast vrij !

Op zondag 26 nov 2006: Life-wandeling:

`Op zoek naar diersporen in het Asbroek'.

Café `De pomp', centrum Herselt, 14 u

(info Eddy Op de Beeck 0478-377997)

Werkdagen wandelinfrastructuur.
Op zondagen 6 aug 2006 en 3 sept 2006 werken we aan de bewegwijzering voor het nieuwe wandelpad (klaarmaken en plaatsen paaltjes). Schuur Langdonken, Donkstraat, 9 u-12 u Info Benny Van Dyck 013-783609

Studie.
Van woensdagavond 13/9 tot vrijdagavond 15/9 gaat er een internationale workshop door in Mechelen. Deze workshop past in het kader van Life-Zuiderkempen. Er zijn dan ook studieexcursies gepland in Goor-Asbroek en Langdonken.

Meer hierover op de website van Natuurpunt (www.natuurpunt.be) en in de pers. Meer info en isnchrijven Tom Andries, Natuurpunt, Dienst Natuurbeheer, 015-297260.

GEKIBBEL IN DE TUIN NEEMT AF ... DE MUS

In mijn kippenhok hoor ik regelmatig de mussen tsjilpen en zie ze ravotten als kleine kinderen. Ze komen samen met Turkse tortels, Spreeuwen en Kauwen om een graantje of een restje keukenafval mee te snappen, terwijl de kippen ongeïnteresseerd staan toe te kijken. In de dichte meidoornhaag rond het kippenhok hebben ze hun nestjes geknutseld, veilig weggeborgen voor de talrijke straatkatten en de soms langskomende Sperwer.

Onder de pannen van een paar oude rijhuizen die mijn straat nog rijk is, duiken voortdurend ijverige musjes op, de bek vol nestmateriaal. Vroeger was het een hele bezigheid de nesten vanonder de dakpannen vandaan te halen. Voor velen was het een echte pest, een dak vol tsjilpende mussen! Voor menig huisbewoner was het een hele karwei de uitwerpselen van de dorpels en huismuren te verwijderen. Maar de Huismus hoort nu eenmaal bij de mensen en dat zou zo moeten blijven. Niet dat ze dreigen uit te sterven, maar hun aantallen in onze steden en dorpen nemen wel dramatisch af. Niet alleen in België, maar ook elders in Europa gaat het slechter met onze Huismus.

Voor mussentellers is het nu de goede tijd om onze vriendjes waar te nemen. Ze hebben meer dan één broedsel per jaar. De eerste jongen zijn al in juni uitgevlogen. Nu ruziën de mussen weer volop, net als in de lente. De mannetjes verdringen zich luid kibbelend om een vrouwtje. Soms trekken ze met zijn allen aan haar staart en vleugels, totdat zij er genoeg van heeft en er van door gaat. Als een mannetje een vrouwtje voor zich alleen heeft gevonden, gedraagt zij zich als een verliefde clown. Daar volgt al snel de paring en kan het broeden weer beginnen.

Het gaat de mensen echt aan het hart dat het minder goed gaat met dit gezellig beestje. Uit onderzoek blijkt dat het helaas om een landelijke trend gaat. Er komen steeds meer signalen uit het land dat de mus aan het verdwijnen is. Uit rapporten blijkt dat de mus vooral de grote steden in snel tempo verlaat. In sommige contreien komen mussen zelfs helemaal niet meer voor. In en rond kleine dorpskernen kun je hun getjilp gelukkig nog wel geregeld horen, maar ook daar is het twee voor twaalf.

Aan de achteruitgang van de mussenstand blijkt een complexe combinatie van factoren ten grondslag te liggen. Maar duidelijk is dat in de eerste plaats de enorme veranderingen binnen de agrarische sector hier debet aan zijn. Bij het maaien wordt tegenwoordig geen graantje meer gemorst en de ruisende korenvelden zijn sowieso uit het landelijk decor aan 't verdwijnen. En mussen pikken nu eenmaal graag een graantje mee.

Ook binnen de stadsgrenzen verdwijnen steeds meer rommelige hoekjes en braakliggende terreintjes, waardoor het voor mussen zo belangrijke kruiden- en zadenarsenaal verdwijnt. En door de sterke toename van het aantal auto's krijgt onkruid zoals straatgras geen enkele kans meer om zijn kop boven de straatstenen te steken. Als die straat inmiddels niet geasfalteerd is. Juist van dit soort plantjes moeten de mussen het hebben. Ze lijden gewoon aan ernstig voedselgebrek.

En helpt het als we allemaal twee keer per dag ons tafelkleedje met kruimels uitkloppen? Jazeker, maar dan moet je dat ook wel iedere dag consequent blijven doen! Maar ik ben bang dat we met minder mussen zullen moeten leren leven. Er is weinig aan te doen.

Den Grunen Hesteneir, Titte.

VERLIEFDE PADDEN BREKEN RECORD

PADDENOVERZET 2006 te HALLAAR

Onze paddenoverzetactie was weeral een overdonderend succes. Niet minder dan `3.300' padden werden met zachte hand door onze vrijwilligers en tientallen schoolkinderen naar hun voortplantingsgebied gebracht.

Jaarlijks tijdens het voorjaar trekken onze amfibieën naar een waterpartij om hun eitjes af te zetten. Het dichte wegennet in Vlaanderen kruist talrijke trekroutes van onze padden en kikkers; om duizenden verkeersslachtoffers te vermijden worden her en der paddenoverzetacties opgezet. In onze streek bevindt zich deze belangrijke oversteekplaats in de Spekstraat te Hallaar (nabij Heist-op-den-Berg), een landelijke straat met heel wat sluipverkeer. Onze padden trekken dan van hun overwinteringsgebied, het bosrijke provinciale domein Averegten naar hun voortplantingsplaats, het 7e Verdiep, waar zich enkele oude zandwinningsputten bevinden.

Om zoveel mogelijk verkeersslachtoffers (padden, kikkers en salamanders) te voorkomen wordt er door onze vereniging in de maanden februari en maart een paddenoverzetactie op touw gezet. Dit jaar was wel uitzonderlijk, door de aanhoudende koude is de paddentrek langer dan verwacht uitgebleven. Een ommekeer in het weer eind maart, bracht een massale uittocht op gang. Dit was één van de moeilijkste paddenoverzetacties die wij, in 14 jaar vrijwilligerswerk hadden meegemaakt. Maar niet getreurd, ons geduld werd ten volle beloond.

Vorig jaar 2005 was een absoluut hoogtepunt met `3.000' overgezette dieren, maar 2006 was het wachten helemaal waard, meer dan `3.300' verliefde amfibieën, een ware explosie, die vol ongeduld zaten te wachten, om door onze vrijwilligers over de straat te worden gezet, zodat ze zich naar hun geliefkoosde voortplantingsplaats, het 7e Verdiep, konden begeven. Er werden topdagen genoteerd tijdens het weekend van vrijdag 24 maart `472', zaterdag 25 maart `868' en zondag 26 maart `565' overgezette dieren.

Onze oversteekplaats in de Spekstraat te Hallaar is hiermee een echte topper geworden in Vlaanderen (zie de vele krantenartikels). Niet alleen door het vele werk van onze medewerkers, maar het is vooral de laatste jaren een geweldig succes geworden, door het overmatige enthousiasme en de fantastische inzet van vele schoolkinderen uit onze gemeente. De leerlingen van Basisschool Campus Hof van Riemen en de Vrije Basisschool Heilig Hartcollege zijn dan ook echte "paddenrapers" geworden. Onze actie krijgt dan ook een belangrijke educatieve meerwaarde. Het is een plezier om onze nieuwe jonge vrienden, vergezeld van hun ouders en leerkrachten, gewapend met zaklamp en emmertje en met een ongekend enthousiasme onze "Bufo's" padden te zien oprapen, om ze daarna geduldig en liefdevol met ons te tellen.

Er werden paddenmeesters, Jo, Titte en Eric al eens moeilijke vragen gesteld, vragen dienen nu éénmaal om beantwoord te worden. Welk meisje durfde er al eens een padje te kussen, in de hoop dat er een mooie, rijke prins te voorschijn zou komen? Paddenmeester Titte wilde liever een mooie schooljuffrouw zoenen, maar een vies paddenkopje blijkt nu éénmaal een wrattige paddenkop!

Na een hele avond naarstig werken kregen alle kinderen en hun leerkrachten een getuigschrift van officiële "paddenoverzetter" en beschermer van onze natuur.

Voor ons is het een genoegdoening onze jonge natuurvrienden een leuke avond te bezorgen en ze tevreden huiswaarts te zien keren in de wetenschap dat we een heleboel schoolkinderen een stukje natuurkennis hebben bijgebracht. Als laatste wil ik al de gemotiveerde medewerkers danken voor hun inzet en werklust. We bedanken Julien, Jo, Eric, Wilfried, Marc, Sien, Joris, Marissa en alle anderen.

Tot slot een bijzonder dankwoord voor meester Jan De Preter met de leerlingen van het 3e leerjaar van de Gesubsidieerde Vrije Basisschool Heilig Hartcollege en voor hun talrijke opkomst de Basisschool Campus Hof van Riemen met juffrouw Kathleen De Meutter, Kathleen Goossens, Sandy Van Parijs, Leen Helsen en Nancy Vervloesem.

Wie volgend jaar wenst mee te werken laat mij een seintje.

Titte Van den Broeck: telefoon 015 / 24 34 87.

Den Grunen Hesteneir, Titte.

Padden rapen
Opstel van Lotte Keersmaekers.

Hallo ik heet Keersmaekers Lotte ik ben 9 jaar oud. Ik ben donderdag 9 maart naar het wandelbos geweest voor een keitoffe zoektocht en PADDENOVERZET.
Waarom heb ik dat gedaan, omdat ik die lieve kleine beestjes toch niet wil laten dood rijden door auto's en vrachtwagens. Daarom ging ik met de meester mee.
Sommige mensen denken dat padden giftig zijn, dat is ook, maar je hoeft er geen handschoenen bij te dragen als je ze pakt. Soms zitten ze in de beek, dan moetje ze in de beek pakken, als je met je hand in de beek gaat dan hangt er wel een beetje slijm aan.
Op het einde moesten we alle padden in de poel leggen.
In totaal hebben we ongeveer 188 padden gevangen, ook nog 2 koppeltjes en 2 kikkers en 1 salamander. Op het einde moesten we naar huis. Spijtig was dat.
Thuis waren we aan een flink bad toe, en dan tanden poetsen en ons bedje in.

Daaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaag, Lotte. Einde.

PAARLUSTIGE PADDEN BESPRINGEN BRULKIKKER in Zammelsbroek

In de vijver van de familie Van Doninck nabij het Zammelsbroek te Geel huizen net als overal in het Zammelsbroek al enkele jaren Brulkikkers. Dit voorjaar zijn er ook zeer veel padden in hun vijver gesignaleerd. Eind maart dreef er een dode Brulkikker in het water. Het beestje werd uit het water geschept en op de oever gedeponeerd. Groot was echter hun verbazing wanneer op deze kikker niet minder dan drie paddenmannetjes in amplexushouding (paarhouding) zaten (zie foto!). Padden zijn gekend om hun uitgesproken paardrift op weg naar hun voortplantingsplaatsen. Zij klemmen zich natuurlijk vooral vast op vrouwtjes padden, maar soms ook op andere mannetjes of zelfs op Bruine kikkers. Op een grote kikker als de Brulkikker is er natuurlijk plaats voor groepsex. De vraagt blijft of de Brulkikker gestorven is onder het gewicht van de meereizende padden of dat de padden een reeds dode Brulkikker voor hun liefdesspel hebben uitgekozen....

BIJZONDERE TERUGMELDINGEN van TORENVALKEN

Via de ringdienst van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen ontvingen wij enkele hervangstfiches van Torenvalken die vorig jaar door Herman in het nest waren geringd. Volgende twee toch wel bijzondere gegevens willen wij u niet onthouden:
Op 26 maart 2006 werd in Kallmuth (Koeln & Aachen) in Duitsland in een braakbal van een Oehoe een ring gevonden. Deze ring was aangebracht aan een-jonge Torenvalk in een nestkast te Mol op 4 juni 2005. Dit is 124 km verwijderd van de vindplaats.
Een andere Torenvalk die op 25 mei 2005 in een nestkast werd geringd te Meerhout, werd op 5 december 2005 te Kleine Brogel (Limburg) gedood door een Woestijnbuizerd. Deze vogel was eigendom van een valkenier die de vliegbasis aldaar vogelvrij moet houden.

RUIGPOOTUILEN

Op 29 april vloog er een uil tegen een venster bij de familie Verschoren-Van der Kuylen in de 's Gravenhagestraat te Heist-op-den-Berg. Niet goed wetende wat met deze uil aangevangen, namen zij contact op met Jan Rodts van Vogelbescherming Vlaanderen. Jan raadde de mensen in kwestie aan om de vogel de rest van de dag in een kartonnen doos te zetten waar hij rustig kon bekomen van de shock om hem dan vervolgens 's avonds te lossen. Zo geschiedde. De doos werd geopend en de uil vloog in goede conditie weg. Omdat zij niet wisten om welke soort uil het ging, namen zij gelukkig eerst een foto (zie bijlage) die zij aan Vogelbescherming bezorgden. Groot was daar de verbazing wanneer het om een in Vlaanderen zeer zeldzame Ruigpootuil bleek te gaan. Over de herkomst van deze vogel bestaat natuurlijk geen zekerheid. De vogel was niet geringd met een kweekring zodat het toch wel eens om een wild exemplaar zou kunnen gaan.
Op 3 mei was Geert Van den Heuvel 's avonds op wandel langs de Grote Nete in de Kwarekken te Westerlo. Wanneer hij langs een dennenbosje passeerde hoorde hij viermaal een Ruigpootuil roepen. Hij is vertrouwd met dit geluid vanuit de Ardennen. Hij heeft daarna nog even gewacht, maar de vogel riep niet meer. Hij is dan thuis zijn cassettespeler gaan halen, maar ook hierop kwam geen reactie meer. Ook enkele nieuwe pogingen de volgende avonden lieten geen reactie meer horen.
Toch wel eigenaardig dat op minder dan een week tijd twee meldingen binnen kwamen van deze voor onze regio toch wel zeer uitzonderlijke verschijning. De kans dat het om dezelfde vogel gaat lijkt ons dan ook reëel. Er zijn in Vlaanderen nog maar enkele waarnemingen van deze soort. In de uitgestrekte sparrenbossen vooral in de buurt van de Hoge Venen broeden jaarlijks enkele tientallen paren. Van deze soort is gekend dat vooral in jaren met voedselschaarste zij zich over grotere afstanden durven verplaatsen. En 2006 zou weer zo'n jaar geweest zijn....

MILIEURAAD LAAKDAL IN DE BRES VOOR DE GIERZWALUW

Enkele leden van Natuurpunt in Laakdal zetelen in de plaatselijke milieuraad. Zij stelden hier voor om een actie te ondernemen ter ondersteuning van de broedende Gierzwaluwen in hun gemeente.

Gierzwaluwen die buiten hun naam weinig met echte zwaluwen te maken hebben zijn heel bijzondere vogels. Het leven van de Gierzwaluwen speelt zicht haast continu af in het luchtruim. Eten, slapen, vliegen, paren, .... alles gebeurt daarboven dag in dag uit. Alleen om te broeden komen ze naar beneden. Ze bouwen hun nest vooral in spleten en gaten onder de dakgoten van oude gebouwen. Omdat in vele woningen deze holtes worden gedicht, ontstaat een tekort aan nestgelegenheid. Door het ophangen van speciale nestkasten probeert men op vele plaatsen het tij ten voordele van deze schitterende vogels te keren. Het ophangen van nestkasten heeft het meeste succes in de nabijheid van reeds bestaande kolonies.

In Laakdal bevindt zich al jaren een kleine kolonie in en rond de kerk van Eindhout. Er werd dan ook voorgesteld om aan de kerk en het nabije voormalige gemeentehuis een aantal kasten op te hangen. De milieuraad ging unaniem akkoord met het voorstel. Zij financierden de aankoop van 30 nestkasten die we mochten aankopen in de Natuurpuntwinkel. De gemeentelijke milieudienst zelf nam contact op met Monumenten en Landschappen voor de nodige vergunningen.

Koen Leysen (Natuurpunteducatie) en Herman Berghmans trokken met veel overredingskracht naar de kerkfabriek van Eindhout. Dit alles met succes. Op 29 april werden door de natuurpunters Jos Van Kerckhoven, Ludo Verwimp en Herman Berghmans (moreel gesteund door de aanwezigheid van de milieuschepen Mia Van Hirtum) 13 nestkasten opgehangen aan de oostkant van het voormalige gemeentehuis te Eindhout en 5 nestkasten aan de kerk aldaar. Tijdens het ophangen gierden de eerste Gierzwaluwen van het voorjaar over het dorp te Eindhout. We zijn bijzonder benieuwd naar het resultaat, zoniet dit jaar dan hopelijk toch de volgende jaren. Er zijn in ieder geval al plannen om in Vorst eveneens nestkasten op te hangen aan het huidige politiekantoor.

Wij willen langs deze weg onze dank uitspreken naar het gemeentebestuur van Laakdal, de Kerkfabriek van Eindhout, de Laakdalse milieuraad, Dirk Camps en Moniek Hendrickx van de gemeentelijke milieudienst en Mia Van Hirtum, schepen van milieu. In naam van de gierende Gierzwaluwen allen hartelijk dank.

Naschrift: Op 1 juli werden de nestkasten door Herman Berghmans en Ludo Verwimp gecontroleerd. In drie kasten werd nestmateriaal aangetroffen en in één daarvan zat een Gierzwaluw waarschijnlijk te broeden. Om het broedsel niet te verstoren werd de vogel met rust gelaten. Volgens een buurtbewoner zouden de Gierzwaluwen wel geregeld in de andere kasten inkruipen. Op 2 juli nam Jan Mangelschots trouwens een foto (zie bijlage) die komt piepen uit één van de niet bezette kasten. Zij aanvaarden de nestkasten dus. Hopelijk gaan ze volgend jaar ook effectief tot broeden over.

BIJZONDERE WAARNEMINGEN IN ONZE REGIO

IN HET VOORJAAR MAART-MEI 2006

VOGELS

Onze kleinste fuut, de Dodaars verbleef op de Grote Nete tot begin april met waarnemingen te Hulshout op 20 en 21 maart (DAG) en op 4 april (VDJ). In Laakdal werden baltsende vogels (en dus waarschijnlijk broedvogels) gehoord in 't Hoeves en op de Craeywinckel te Vorst. Eveneens weerklonk hun hinnikende baltsroep in de Langdonken te Herselt op 7 april (BEH).
De Fuut werd als broedvogel genoteerd in het Trichelbroek te Eindhout en in de Roost te Veerle (BEH, VDV).
Aalscholvers waren weer gans de periode aanwezig in het Trichelbroek met een maximum van 35 vogels op de slaapplaats op 27 maart. In mei waren nog maar slechts enkele individuen present.
De Blauwe reigers in dit gebied zijn dit jaar uitzonderlijk laat tot broeden overgegaan. In de kolonie waren ook minder nesten dan de vorige jaren bezet, ongeveer 40.
Van zijn wit familielid de Grote zilverreiger waren er in deze periode nog twee waarnemingen van telkens één vogel op 10 maart in de Kwarekken te Westerlo (VKJ, HDI) en op 4 april in 't Hoeves te Vorst (BEH).
Ooievaars komen steeds meer op trek voor. Op 17 maart cirkelden niet minder dan 13 vogels van deze soort boven Voortkapel (Jorn Van den Boogaard). Op 30 en 31 maart en 1 april overnachtten telkens twee (waarschijnlijk dezelfde) ooievaars op de kerk van Vorst (Ivo Joris, BEH, VDV). Overvliegende exemplaren, weer telkens twee werden nog gezien boven Truchelven in Oosterwijk op 26 april (VKJ) en boven Varendonk op 14 mei (BEH).
Voor het eerst werden zekere broedgevallen van Canadese ganzen vastgesteld. Op 8 mei verbleef een koppel met 6 jongen in de Netevallei te Hallaar (GOB), in het Trichelbroek waren er op 13 mei een koppel met 1 jong (VDV) en op 21 mei twee koppels met respectievelijk 4 en 2 kuikens (BEH). Ook de Brandgans blijft in de buurt van Varendonk toenemen met een maximum van 67 stuks aldaar op 1 april (BEH). Van deze soort werden nog geen jongen waargenomen. Wel was hier een koppel Nijlgans met 6 jongen op 11 april. En om de ganzendierentuin compleet te maken verbleef op het Trichelbroek ook nog een Indische gans op 16 maart. Verspreid over de ganse regio worden ook alsmaar meer Mandarijneenden waargenomen. Volgende meldingen werden doorgegeven: 5 maart (1) te Booischot (WOW), 4 en 9 april (1) te Hulshout (VDJ), 14 april (1 koppel) in de Goorbeek te Herselt (BEH, VKJ), 22 april (1 mannetje) in 't Hoeves te Vorst en tenslotte op 2 mei (1 koppel) te Varendonk (BEH). Ook exotisch was de waarneming van een Bahamapijlstaart in het Trichelbroek op 5 en 16 maart (BEH, DAG, VKJ). Krakeenden verbleven gans de periode in de Laakvalleien met een maximum van 14 in de Craeywinckel te Vorst op 26 maart. Tot minimum eind mei bleef een koppel op het Trichelbroek, wat een broedgeval laat vermoeden (BEH). Eenzaam maar niet minder mooi was een mannetje Zomertaling aldaar op 27 maart (BEH). Wintertalingen verbleven er in de maand maart met maximum 10 (BEH). Op 4 april waren er ook 5 vogels in het Asbroek te Herselt (DAG). Een vrij laat koppel op 28 april in de Langdonken te Herselt (VKJ) is broedverdacht. Er kwam slechts een waarneming van Pijlstaart binnen dit voorjaar. Op 25 maart zwom een koppel rond weerom in het Trichelbroek. Slobeenden verbleven hier tot minimum 22 april met op 25 maart een maximum van 7 vogels (BEH). Kuifeenden schijnen dan weer meer en meer de Netevallei te Hallaar op te zoeken. Op 15 april verbleven hier niet minder dan 12 koppels (WOW). Op 13 maart verbleef hier eveneens een vrouwtje Grote zaagbek en de dag later 2 mannetjes en een vrouwtje van deze soort op de Nete te Itegem (GOB).
Wat de roofvogels betreft, beginnen we dit overzicht met de waarneming van twee zeer grote arenden te Houtvenne op 15 mei door DAG. Hierbij zijn relaas: "gisterennamiddag (maandag 15 mei 2006) omstreeks 16u30 vlogen er twee grote roofvogels op thermiek over ons huis. Eerst zag ik ze met het blote oog en mijn eerste gedacht was : Zwarte Ooievaar. Toen ik een minuutje later met de verrekijker de vogels kon bekijken dacht ik meteen aan "arenden". Terwijl ze omhoog schroefden heel hoog in de wolken kwam er een buizerd bij. Zo kon ik de vogels vergelijken met de buizerd. Ik schat dat deze vogels zo'n 2,5 keer groter waren dan de buizerd. Brede vleugels en duidelijk gevingerd. Even later verdwenen ze in westelijke richting in glijvlucht. Ik heb ze zeker 5 minuten met de verrekijker kunnen waarnemen. Ze vlogen op een gegeven moment hoger dan een onderdoor passerend vliegtuig." Opvallend waren dit voorjaar ook de talrijke(re) waarnemingen van wouwen in ons gebied. Op 8 april vloog een Zwarte wouw over de Roost te Veerle (BEH) en op 17 april en 6 mei telkens één over Vorst (LEK).
Van zijn familielid de Rode wouw kwamen niet minder dan 8 meldingen binnen: op 11 maart te Blauberg (Ronny Daems), op 12 maart boven de Venusberg te Ramsel (BEH), op 24 maart over Heist-op-den-Berg (Marc De Cleyn), op 9 april in het Varenbroek te Herselt (BEH), op 19 april aan de Averegten te Hallaar en op 23 april te Booischot (WOW) en tenslotte op 4 mei telkens één tussen Berlaar en Itegem (André Geens) en boven Zammel (BEH). Heel opmerkelijk was het pleisteren van één à twee Visarenden in de Langdonken te Herselt van 26 maart tot minimum 2 april (VDB, Lon Lommaert, VKJ, Rigo Verboven, Geert Vandingenen, e.a.). Op 10 april vlogen waarschijnlijk twee vogels van deze soort over Vorst (Micheline Moons) en op 6 mei was er nog een late doortrekker te Heultje (VHD).
Doortrekkende Bruine kiekendieven vlogen over het Trichelbroek op 2 mei (BEH) en over het Schaapwees te Westerlo op 11 mei (VBK). Er kwam maar één melding binnen van een Wespendief en dit in de Langdonken op 27 mei (VU). De toename van de Slechtvalk als broedvogel in Vlaanderen met in 2006 o.a. al broedgevallen in Mol, Tessenderlo, Olen en Mechelen doet ook de kans op het waarnemen van deze soort in onze regio toenemen. Op 20 maart zag VDB dan ook een exemplaar boven Heist-op-den-Berg. De eerste Boomvalk werd gezien op 26 april te Booischot (WOW). Verder waren er meldingen van deze soort op 6 mei te Vorst (BEH), 9 mei opnieuw te Booischot (WOW), 10 en 26 mei te Hoekheide Houtvenne (DAG) en op 21 mei in het Trichelbroek (BEH).
Patrijzen blijven zwak presteren. Slechts zeven meldingen werden ingezonden. Op 27 maart "zong" een mannetje op het Wijngaardbos te Veerle (BEH), op 15 april waren er waarnemingen van een koppel te Wiekevorst en Heist-op-den-Berg Vossekoten (DKR, WOW), op 20 en 21 april te Westerlo (VKJ), op 8 mei aan de Lodijkbeemden te Hallaar (GOB) en op 15 mei op de Aartsbossen te Veerle (BEH). Een grote V van 30 luid roepende Kraanvogels trok op 20 maart richting noordoost over Veerle (BEH). Eind maart was er in de Netevallei te Hallaar een mooie concentratie Waterhoen met op 21 maart 23 (WOW) en op 27 maart minimum 20 exemplaren (GOB). Op 28 april werden de eerste twee Kleine plevieren waargenomen in de Langdonken. Zij zijn gans de periode aanwezig gebleven, maar er is geen zekerheid over broedsucces. Op 7 mei waren er zelfs zes aanwezig (VKJ, VDB).
Scholeksters worden van steeds meer plaatsen gemeld.
Een Wulp werd waargenomen op 20 mei te Heist-op-den-Berg (DAG).
De Watersnip blijft een zeldzame doortrekker en is als broedvogel in de Netevallei te Heist volledig verdwenen. Volgende waarnemingen werden ontvangen: op 12 maart (2) in de Roost te Veerle (VDV), op 13 maart (6) in de Netevallei te Hallaar (GOB), op 26 maart (8) in de Langdonken (VDB) en op 27 maart nog één in het Trichelbroek (BEH).
Houtsnippen daarentegen schijnen het steeds beter te doen (of wordt er meer 's avonds naar gezocht?). In maart werden op verschillende plaatsen waarschijnlijk nog doortrekkende vogels opgestoten: op 12/3 (1) op de Venusberg te Ramsel (BEH), op16 maart in de tuin van BEH te Veerle, op 25 maart (4) en 26 maart (1) in de Ritten te Houtvenne (DAG) en op 26/3 aan de Heuvels te Vorst (BEH). Vanaf 27 maart werden baltsende vogels waargenomen in het Trichelbroek te Eindhout. Verder werd in Laakdal balts gesignaleerd in de Ossen- en Swinnebroeken, in Eindhoutbroek, in Varendonk en in 't Hoeves (BEH, VDV, e.a.). Mooi was een paar dat op 4 mei in de Ossebroeken gewoon op de grond in het midden van een weg elkaar het hof maakte, terwijl BEH en CRA van op een tiental meters uit de auto toekeken. Ook in de Kwarekken en Schaapwees te Westerlo werd serieus gebaltst (VKJ). Op 10 mei zag Eddy De Ceuster 's avonds niet minder dan 14 Houtsnippen vliegen op een kwartier tijd in de Kwarekken. Waarschijnlijk ging het dikwijls om dezelfde vogels, maar hij zag toch minimum drie Houtsnippen samen vliegen. Witgatjes trokken dit voorjaar blijkbaar weer iets talrijker door: in de Netevallei te Huishout op 13 (VDJ) en 15 maart (DAG), in de Bunders aldaar op 4 april (2) (GOB), in de Langdonken op 7 april (BEH), 28 april (VKJ) en 7 mei (VDB), aan de Wimp te Wiekevorst en in de Turfstraat te Heist op 15 april (DKR) en op 30 april in het Asbroek (VKJ). Twee Oeverlopers foerageerden langs de Nete in Booischot op 26 april en 9 mei (WOW) en één in de Kwarekken op 28 april (VKJ) en 3 mei (VHG). Op 28 april (VKJ) en 7 mei (VDB) vertoefde een Groenpootruiter in de Langdonken. Er werd dit voorjaar maar één Zwartkopmeeuw gesignaleerd in de Zuiderkempen, op 9 april overvliegend te Veerle (BEH).
Zomertortels gaan er jaarlijks op achteruit. Er blijven nog maar enkele zangposten over, vooral in de valleigebieden. In de Kwarekken werd de eerste tortel gehoord op 23 april en op 28 april waren er hier drie plaatsen bezet (VKJ). De eerste Koekoek van het jaar liet zich horen in 't Hoeves te Vorst op 4 april. Ook deze soort lijkt aan een zeer sterke terugval te zijn begonnen. De meest bijzondere soort van dit overzicht is wellicht de Ruigpootuil die op twee plaatsen in onze afdeling werd waargenomen. Op 29 april vloog dit uiltje tegen een venster te Heist-op-den-Berg en kon later worden vrijgelaten (familie Verschoren) en op 3 mei hoorde VHG een exemplaar roepen in de Kwarekken. Een meer uitgebreid verslag van deze waarnemingen vind je elders in dit tijdschrift.
IJsvogels hebben blijkbaar toch iets meer te lijden gehad onder de voorbije late winter. Er waren waarnemingen aan de Wimp in Wiekevorst (DKR), 't Hoeves (BEH), in de Kwarekken en Langdonken (VKJ) en aan de Nete in Booischot (WOW). Mooi was een broedgeval in de wortelkluit van een omgevallen zomereik in Varendonk (VDV). Het succesverhaal van de Middelste bonte spechten gaat door. In maart werd speciaal achter deze soort gezocht met een positief resultaat. Op 3 maart werden één exemplaar gevonden in Averbode Heide, twee in het Elschot te Herselt, één in Peiëren te Veerle en één (mogelijk twee) in het Varenbroek te Herselt. Op 19 maart werd nog een bijkomend territorium ontdekt in het Elschot, één in de Langdonken en twee vogels alarmeerden die dag heftig in de Goorbeek te Herselt.
Kleine bonte spechten werden waargenomen in de Kwarekken op 7 maart (NAE), in het Trichelbroek op 20 maart (1 mannetje), 10 april (4 of vijf samen baltsend) en 2 mei (1) en op 4 april één in 't Hoeves (BEH). Zwarte spechten werden op verschillende locaties opnieuw waargenomen. Hun meer luidruchtige activiteiten in het voorjaar zijn hier waarschijnlijk niet vreemd aan. Er kwamen meldingen van Averbode Heide, de Langdonken, Schaapwees, de Beeltjes en de Kwarekken in Westerlo, het Asbroek, de Netevallei te Hulshout en de Ossebroeken te Vorst (WVW, VKJ, BEH, VDB, DAG, HDI).
De eerste twee Boerenzwaluwen vlogen over het Trichelbroek op 25 maart (BEH, VKJ). Hier scheerde ook een Oeverzwaluw over het wateroppervlak op 27 maart (BEH). In Heultje arriveerde de eerste Huiszwaluw op AgfaGevaert op 13 april (VDJ). Een mooi groepje van 30 Graspiepers trok naar het noorden over Heist-op-den-Berg op 15 april (DKR). De eerste Boompieper werd in Veerle doortrekkend gezien op 15 april (BEH) terwijl er in de Langdonken heel het seizoen minimum één zangpost was (VKJ, VDB). Deze soort profiteert hier duidelijk van het meer open maken van het gebied. Eind maart werden nog enkele Waterpiepers gesignaleerd in het Trichelbroek: 20 maart (1), 25 maart (3) en 27 maart (6. Van de ooit zo talrijke Veldleeuwerik was er nog één zangpost te Westerlo op 14 april (VKJ) en één te Wiekevorst op 15 april (DKR).
Aangenaam verrast waren we dan weer met een zangpost Boomleeuwerik op een kapvlakte in het Asbroek op 27 april (VKJ). Doortrekkende vogels werden gezien over Blauberg op 15 maart (CRA) en twee over Heultje op 18 maart (VKJ, LEI). Op 6 april kwamen een twintigtal Witte kwikken slapen in een rietveld in het Trichelbroek (BEH). Slechts één Gele kwik werd waargenomen in Westerlo op 14 april (VKJ). Grote gele kwikken werden weer op heel wat meer plaatsen gevonden. Elke brug over de Grote Nete kent wel zijn broedpaar. Op 11 mei werden uitgevlogen jongen gevoederd aan de Snepkesbrug te Westerlo (CRA, BEH). Nachtegalen waren dit jaar opnieuw iets talrijker aanwezig. In de tweede helft van april en begin mei werden dan ook heel wat zangposten genoteerd. Op 16 april zong de eerste Nachtegaal in de Netevallei te Hallaar (GOB). Op 22 april waren er reeds drie aan de Bruggeneindse Laak te Huishout (GOB). Op 23 april telde WOW niet minder dan 6 zingende mannetjes langs de Netedijk tussen Lodijk en Booischot. In de Laakvalleien te Laakdal waren er begin mei een achttal zangposten, vooral in de Ossebroeken (BEH). In Schaapwees te Westerlo werden er op 11 mei 5 geteld. Er kwam slechts één melding binnen van Tapuit, namelijk twee vogels op 6 mei te Westerlo (VHD). Mooi waren zeker ook de waarnemingen van Beflijster. Op 10 april zocht een mannetje voedsel in een paardenweide te Booischot (DAG) en op 16 april nam WOW twee vogels waar in de Moerbeemden te Hallaar. De kolonies van de Roeken in onze regio werden ook dit jaar weer geteld: Tongerlo Zandvoort (2), Tongerlo Tolhuis (17), Tongerlo Moestoemaat (33), Vorst Meerlaarstraat (12), Oevel Industriepark (5), Heist Hollestraat (18), Itegem Cas (40) en Booischot (30). Tenslotte eindigen we dit overzicht met waarnemingen van onze zaadeters. Op 20 mei werd er te Westerlo een Europese kanarie waargenomen (VHD). Op 12 en 14 maart pleisterde een Kleine barmsijs in de tuin van BEH te Veerle. Putters waren dit voorjaar iets talrijker. Begin maart zochten een tiental Distelvinken naar voedsel op de uitgebloeide Teunisbloemen in de tuin van VDV te Veerle. Op 5 maart en 11 april vloog er één over Truchelven in Oosterwijk (VKJ). Op 14 maart zat een mannetje te zingen te Veerle (BEH). Op 28 april was er een laatste waarneming op Hertberg te Herselt (VKJ). Naast de zeer vele Kepen deze winter zijn ze ook nog zeer lang blijven hangen, zelfs tot einde april. Opvallend was hun koorzang in de bossen. Zo bijvoorbeeld meer dan 20 samen zingende mannetjes te Varendonk op 11 april (BEH) en ongeveer evenveel op Hertberg op 28 april. Begin mei waren ze echter plots allemaal verdwenen.
Van de Grote (teuter)goudvinken waren er nog enkele waarnemingen in de eerste helft van maart, waarschijnlijk vogels op terugtrek. Op 2 maart zag VKJ 1 mannetje en 1 vrouwtje in Truchelven te Oosterwijk, op 3 maart waren er drie in de tuin van BEH en 6 (4 mannetjes en 2 vrouwtjes) in de tuin van VDV beide te Veerle. De laatste waarneming (1 mannetje met 3 vrouwtjes) gebeurde op 17 maart te Huishout langs de Nete (Danny Van Tricht). 1 à 2 Appelvinken vertoefden de eerste week van maart op de voederplaats van VBK te Tongerlo. Op 28 april was nog een exemplaar aanwezig op Hertberg (VKJ). Kruisbekken waren alleen nog te zien op Averbode Heide te Veerle en Tessenderlo. Op 30 april werd hier een familie gezien met 4 uitgevlogen jongen (BEH).

ZOOGDIEREN

Het is opvallend dat er zo weinig Bunzings worden gemeld de laatste jaren. Er is slechts één verkeersslachtoffer gevonden te Bergom op 10 mei (BEH). Van Steenmarter komen er dan weer meer waarnemingen binnen. Mogelijk werkt de toename van de Steenmarter negatief in op de populatie van de Bunzing. Op 11 mei vond VBK een dode Steenmarter op de Herentalsesteenweg te Herselt en op 30 mei meldde Karel Eyckmans een exemplaar op de Aarschotsesteenweg aldaar. Van hun kleinste familielid, de Wezel, waren er vondsten van verkeersslachtoffers in de Langdonken op 10 april (Marc Kroonenborghs) en op de Grote Steenweg te Varendonk op 17 april (BEH).

MET DANK AAN VOLGENDE WAARNEMERS: ARK, Arnauts Karine, BEH = Berghmans Herman, DAG = Daems Geert, DKR = De Keyser Rien, GOB = Govaere Bart, HDI = Heylen Didier, LEI = Ledegen Ignace, LEK = Leysen Koen, NAE = Nagels Eddy, VBK = Van Bavel Koen, VDB =Van Dyck Benny, VDJ = Van Dessel Jo, VDV = Van Dyck Vic, VHD = Van den Heuvel Dieter, VHG = Van den Heuvel Geert, VKJ = Van Kerckhoven Jos, VWW= Vanwesemael Willy, WOW - Wouters Wilfried.

Waarnemingen voor de periode juni-augustus 2006 graag voor 10 september 2006 bezorgen aan Herman Berghmans, Wijngaardbos 45, 2431 Veerle of h.berghmans(a)skynet.be of invoeren op de portaalsite van Natuurpunt (info Jos Van Kerckhoven op 014/266462).

GESLAAGDE OPENING van het WANDELPAD In Varendonk

Rond en door ons `nieuwe' natuurgebied in Varendonk, heeft het plaatselijke beheersteam een aantrekkelijke landschapswandeling van 5,5 kilometer uitgestippeld. Deze natuurwandeling werd op zondag 18 juni 2006 officieel geopend en ingewandeld.

Na een inleidende toespraak en de nodige dankwoorden aan sponsors en medewerkers, kreeg de burgemeester van Laakdal, Patrick Vankrunkelsven het woord. In zijn speech benadrukte hij nogmaals de goede samenwerking, die er de laatste jaren is, tussen Natuurpunt en de gemeente Laakdal. Verwezenlijkingen die deze goede verstandhouding hebben opgeleverd werden vermeld. Hij prees de mensen van Natuurpunt omwille van hun inzet. En er werd een mooie financiële steun toegezegd voor de aankoop van natuurgebieden.

De burgemeester kreeg als eerste onze mooie gebiedsfolder aangeboden, nadat hij het infobord onthulde en de wandeling voor geopend verklaarde. Het was even aanschuiven aan de infostand waar de wandelaars naast de gebiedsfolder ook een zoektochtformulier kregen om tijdens de tocht in te vullen. Met de zoektocht waren mooie prijzen te winnen.

Meer dan 100 deelnemers wandelden het traject, in de omgeving van de monding van de Grote Laak en genoten van de afwisseling in het landschap. Wandelend langs veldwegen, dreven, bospaden en over de oever van de Grote Laak, kon men van de natuur in Varendonk genieten.

Op enkele plaatsen stonden zogenaamde 'landschapsposten'. Dit zijn natuurgidsen die zich op een aantrekkelijke plek in het landschap hadden opgesteld om de wandelaars te vertellen over de natuurwaarden en het beheer in het gebied. Tijdens deze snikhete dag, gaf de schaduw in het bos een aangename verkoeling. Het was hier dat er werd genoten van boterhammen met platte kaas, fruitbrochettes en een fris drankje. De mensen van het beheerteam hadden veel succes met hun `hapje - tapje'.

Na de wandeling werden uit de correct ingevulde formulieren van de zoektocht een aantal prijzen geloot. Velen gingen dan ook met een bloempje naar huis.

We willen ook langs deze weg nogmaals iedereen bedanken die meewerkte aan het welslagen van dit mooie evenement.

Vic Van Dyck

HEMELVAARTSWEEKEND 2006: EIFEL

Dit jaar was een record aan inschrijvingen, 81 personen gingen mee naar de Duitse Eifel. Jan Van Walsum had de prachtige streek verkend en zo twee hotels geboekt: Haus Anny in Desserath en Eifelperle in Laufeld. Deze hotels waren de uitvalsbasissen voor het ganse weekend.

 Donderdag 25 mei

Bij aankomst kregen we een warme maaltijd aangeboden zodat we direct met volle goesting de eerste wandeling konden aanvatten. Het had de ganse dag al "gezeverd" en het zag ernaar uit dat dit zo zou blijven. De wandeling ging rond het Schalkemehrener Maar en we trokken ook tot aan een ander kratermeer, het Weinfelder Maar. Het regenweer maakte iedereen kletsnat maar het kon de pret niet bederven. We wandelden de volle 9 km uit en konden de prachtige vallei van alle kanten bewonderen.

Vrijdag 26 mei

Op vrijdag vertrokken we na het ontbijt met onze picknick richting Manderscheid. De voormiddagwandeling ging door de Wolfsschlucht en over de vulkanische Mosenberg. Blijkbaar had men dit jaar geen eieren naar de nonnekes gedaan want na de druilregen van donderdag had men op vrijdag de hemelsluizen opengezet, zelfs de picknick hielden we op een open koer met regenvlagen ertussen. Deze wandeling ging door een zeer gevarieerd landschap dat één ieder kon bekoren. Soms leek het een maanlandschap maar de kronkelende riviertjes hadden ook hun charmes. Na de middag wandel

den we vanuit het dorp naar twee legendarische burchten van deze streek, de Oberburg en de Niederburg. De paden waren kleine bergriviertjes geworden want we moesten soms rare toeren uithalen om niet te moeten zwemmen.

Na het avondeten hebben we het slechte weer even vergeten en hebben we onze binnenkant ook is gaan spoelen en de paterkens om beter weer gesmeekt voor het volgende avontuur in de Eifel.

Zaterdag 27 mei

Onze gebeden werden verhoord, de regen werd vervangen door overtrokken gebied met plaatselijk een zonnetje. Het bleef de ganse dag droog. Het mocht wel, want anders viel de fietstocht van Jan letterlijk in het water. De ingeschrevenen voor het fietsen moesten van Daun naar Bernkastel (60km) trappen of bollen, want het ging vrij aardig naar beneden. Op twee lekke banden na verliep het feilloos en hadden we een prachtige aankomst in Bernkastel waar we onze benen konden masseren.

Zondag 28 mei

Het was weer vlug voorbij. Op zondag maakten we nog een wandeling langs de Salm en vertrokken we terug huiswaarts.

terug naar>>  Natuurpunt afdeling Grote Nete
Laatste aanpassing gebeurde op: 30.07.2006 15:34:37                               
Info en tips:  webverantwoordelijke