Archief:

Artikels uit het tijdschrift van

Natuurpunt

Grote Nete

Jaargang 4
driemaandelijks tijdschrift
oktober 2005 Nr. 4

 terug naar de startpagina

VOORWOORD

Life-Nature is een financiering voor projecten in verband met natuur die Europese steun genieten. Sinds 1979 diende België, als lid van de Europese Unie, speciale gebieden af te bakenen om ervoor te zorgen dat bijzondere natuurlijke gemeenschappen en soorten behouden bleven. In uitvoering van deze Europese regelgeving heeft België (net als de andere Europese lidstaten) dan ook de zgn. vogel- en habitatrichtlijngebieden afgebakend.

Alleszins in deze gebieden diende men wetten uit te vaardigen en inspanningen te leveren opdat de toestand van de natuur daar niet zou achteruit gaan. Naast deze verplichting stelt Europa ook financiële middelen ter beschikking: wanneer een land maatregelen wil nemen om de natuurlijke toestand in een vogel- of habitatgebied te verbeteren, wil Europa een aanzienlijk deel van deze kosten dragen. Gezien de doelstellingen van Natuurpunt (zorg dragen voor meer en betere natuur) en het feit dat de vereniging reeds meer dan 10.000 ha beheert in Vlaanderen, maakt dit haar een geschikte aanvrager van deze subsidies. En dat vele projecten zich in onze omgeving situeren dient ook al geen verwondering te scheppen: binnen Vlaanderen onderscheiden we ons immers als een regio met nog veel en hoge natuurwaarden.

Een overzichtje van wat was, wat is en wat (mogelijk) komt.

•          1995-1997: aankoop en beheer van kalkrijke moerassen.

In dit project werden vooral aankopen gerealiseerd in Goor en Langdonken en werd zoveel mogelijk getracht een instandhoudingbeheer te voeren. We kochten grond aan en lieten de natuur hier niet verder achteruitgaan.

•          2002-2006: Mineraalarme heidesystemen in de Zuiderkempen

In ongeveer hetzelfde projectgebied bleek het reguliere beheer onvoldoende en werd beslist om grotere terreinen om te vormen van monotone populieren- of dennenaanplanten naar voedselarme vennen en heiden.

Deze werken zijn momenteel volop aan de gang en wie nu Langdonken of Goor bezoekt, vraagt zich wel eens af wat kranen, bosfrezen, tractors en grondkarren in een natuurreservaat doen. De miljoenen jonge plantjes zonnedauw, dopheide en ijle rus die na amper een jaar de kop opsteken, vertellen echter voldoende: de zeer zeldzame natte, schrale heide herstelt zich overduidelijk. Ook libellen, Boomvalk, Kamsalamander en tal van andere diersoorten krijgen plots ruimte om zich voort te planten en doen dit dan ook met veel succes.

•          2005-2009: Herstel van het rivierecosysteem `Grote Nete'

Van Laakdal tot Balen stroomt de Nete doorheen een vrij natuurlijk landschap. Binnen deze landschappelijke mozaïek van heiden, rivierduinen, moerassen en natte hooilanden wil Natuurpunt de rivier plaatselijk zijn natuurlijke werking teruggeven zodat de zeldzame overgebleven vispopulaties van Beekprik en Kleine modderkruiper weer levensvatbaar worden. Het tegengaan van de explosieve toename van exotische plant- en diersoorten is tevens een belangrijk actiepunt. Uitheemse brulkikkers, Watergentianen en andere invasieve soorten domineren immers in snel tempo onze eigen, inheemse soorten.

•          ? 2006- 2010: Averbode bos en heide

Heel recent werd, in samenwerking met VLM en afdeling Natuur een project ingediend om de monotone dennenaanplanten om te vormen tot een gevarieerd, recreatief aantrekkelijk en meer natuurlijk landschap met veel vennen, heiden en loofbossen. Rond dit project moeten we natuurlijk de nodige terughoudendheid hebben: de toekomstige eigendomssituatie is nog steeds onzeker maar het ingediende project toont alleszins aan dat Natuurpunt in Averbodebos en -heide een duidelijke en zeer evenwichtige toekomstvisie voor ogen heeft.

Het verleden en het heden maken duidelijk dat Natuurpunt zorg draagt voor de natuur. Europese subsidies zijn aanzienlijk maar Natuurpunt zorgt wel steeds voor meer dan de helft van de noodzakelijke middelen. Om dit te kunnen blijven volhouden is uw morele steun nodig: bezoek onze natuurgebieden, geniet ervan en vertel het door. De gebieden zijn er niet enkel voor de vogeltjes en de plantjes, ze zijn er evenzeer voor U.

En heb je vragen, moeilijkheden of opmerkelijke dingen gezien, je kan ze altijd melden aan de verantwoordelijke.

ETEN VOOR MEER NATUUR

Zondag 20 November 2005

in de parochiezaal van Blauberg

We dienen op van 12 uur tot 15 uur.

MENU

Aperitief Pompoen-Tomatensoep.

Waterzooi met kip of tempeh blokjes. Brood uit de houtoven.

IJskreem van " De Ploeg"
 

De prijzen : 12 euro voor volwassenen

6 euro voor kinderen tot 12 jaar.

Inschrijven voor 15 november is noodzakelijk,

het kan met dit formulier, per e-mail of telefonisch. Betalen doe je bij de inkom.

Inschrijvingen bij één van de bestuursleden

en bij:  Staf Aerts, Averbodeseteenweg 93, 2230 Herselt Tel. 013.772278

e-mail staf.aerts@pandora.be

NETELING: VOORSTELLING VOORBIJE ACTIVITEITEN 2005

ZATERDAG 12 NOVEMBER        te 20.00 uur    INKOM 2.50 euro

Natuurpuntlokaal, Leopoldlei 81 te Hallaar

ACTIVITEITENVERSLAGEN in WOORD en BEELD

door Paul Anthonis

Paul toont ons in een notendop de voorbije activiteiten van 2005:

•          Wandelweekend Schiermonnikoog

•          Opening Molenbeekpad te Booischot

Pauze

•          De busreis naar Modave.

•          René Vertommen gevierd door de Provincie.

•          Herinneringswandeling voor Sylvain Wuyts.

•          Paddestoelenwandelingen in onze regio.

•          Wat behelst beheerswerken?

NETELING: POËZIE EN FOTOGRAFIE

ZATERDAG 10 DECEMBER        

te 20.00 uur Natuurpuntlokaal, Leopoldlei 81 te Hallaar

INKOM 2.50 euro

EEN AVONDJE POËZIE EN FOTOGRAFIE

door Louis Schoeters

Mooie verstaanbare gedichten worden afgewisseld met dia's in oververvloeiing. De poëzie komt van over de ganse wereld en de prachtige dia's vanuit Ierland, Noorwegen en Marokko.

Louis Schoeters, toneel- en voordrachtkunstenaar en amateur natuurfotograaf brengt ons 75 minuten genietbare dichtkunst met heerlijke dia's van zijn reizen.

Om de sfeer niet te breken komt er geen pauze.

Roken kan niet tijdens de voorstelling.

INLICHTINGEN betreft deze Netelingen: Paul Anthonis 015 / 24 89 88

DAG VAN DE NATUUR: 19 november 2005

Op zaterdag 19 november organiseert Natuurpunt de jaarlijkse "Dag van de Natuur". Op deze dag wordt de dagdagelijkse inzet van duizenden vrijwilligers bij het beheer van onze natuurgebieden in de kijker geplaatst. Bovendien nodigen we zoveel mogelijk nieuwe mensen uit om eens een handje te komen toesteken.

In onze regio hebt u de keuze uit volgende 2 activiteiten.

Exotenbeheer in een broekbos te Laakdal.

In het Varkensdelbos te Laakdal worden exoten (zoals Rododendron) uit de broekbossen verwijderd. Deze struik, afkomstig uit Azië, vindt in de vochtige zure bosgrond een ideale bodem. Door het verwijderen van deze agressieve heesters krijgen inheemse struiken en voorjaarbloeiers meer groeikansen.

Samenkomst : 9u00 oud gemeentehuis van Varendonk, Varendonksebaan 4 te Veerle-Laaldal.
Meebrengen : laarzen, werkhandschoenen, takkenschaar, zaag of kapmes. Tijdens de middag zorgt Natuurpunt voor een picknick.

Einde om 16u00.

Info : Vic Van Dyck 014-84 02 10 en Johny Ceunen 013-66 43 66

Wilgen knotten in de Netevallei te Helst.

In de vallei van de Grote Nete te Heist-op-den-Berg staan enkele honderden knotwilgen. Om het openscheuren van de stammen onder het zware gewicht van de takkenkroon te vermijden, is een regelmatig onderhoud vereist. De kruinen worden aangewend als favoriete broedplaats door de zeldzame Zomertortel. Er wordt gewerkt in de Laarbeemden nabij de Lodijkbrug. Met het takhout worden enkele houtmijten gemaakt, die een geschikte schuilplaats vormen voor inheemse roofdieren zoals bunzing en hermelijn.

Samenkomst : 9u00 lokaal Natuurpunt, Leopoldlei 81 te Hallaar
Meebrengen : laarzen, werkhandschoenen, takkenschaar, zaag of kapmes Tijdens de middag zorgt Natuurpunt voor verse soep en broodmaaltijd. Einde om 17u00

Info : Wilfried Wouters 015-24 25 73 en Joris Bosmans 015-24 90 26

Hartelijk welkom.

HEMELVAART-WANDELWEEKEND 2006 in de EIFEL

Beste Natuurpunters, wat vliegt de tijd toch weer ongelofelijk snel. Het voorbije wandelweekend in Schiermonnikoog ligt nog vers in ons geheugen en hier zijn wij alweer om u uit te nodigen in te schrijven voor het weekend van 2006 dat hopelijk een even groot succes mag worden als dat van het voorbije jaar. Deze keer trekken we naar Duitsland, meer bepaald naar de Vulkaaneifel dat u mag situeren in het Oosten van de Eifel, niet zo heel erg ver van de Moezel verwijderd. Bekende steden in de omtrek zijn Daun, Gerolstein en Manderscheid.

Onze uitvalbasis zal Deudesfeld worden en meer bepaald het gehucht Desserath dat bestaat uit enkele huizen en 2 hotels van dezelfde familie. Haus Anny is de naam van ons hotel. Nog vrij nieuw en met jonge uitbaters die hun best zullen doen het ons naar de zin te maken. Hier alvast het internetadres www.haus-anny.de. De Eifel is een gebied met zeer veel pensions en hotels zodat het aanbod rijkelijk is. Wat uiteindelijk de doorslag heeft gegeven is de zeer gunstige prijs die men ons hier kan geven.

Voor nauwelijks 100 euro kunt u met ons mee van 25 tot en met 28 mei 2006. Niet inbegrepen zijn : de reis met eigen auto's naar ginder; de drank in het hotel, maar zelfs dat is zeer goedkoop, bijv. 1 euro voor een glas wijn. Ook niet inbegrepen is de prijs van een huurfiets, 8 euro bij een verhuurder in Daun. Fietsen in de Eifel hoor ik u denken. Inderdaad, dat gaan we ook doen, maar dan alleen voor de liefhebbers. De anderen gaan met Frangois Van Den Bosch een dagwandeling maken terwijl de fietsliefhebbers met Jan van Walsum de MaareMoseltocht eens eventjes zullen aanpakken. Een rit over een voormalig treinspoor van Daun naar Bernkastel aan de Moezel. Voor 90 procent autovrij zodat deze tocht ook uitstekend voor kinderen te doen is. Laat u niet afschrikken door de afstand ( 60 km ). We rijden in een rustig tempo, het is tenslotte vakantie en we hebben de hele dag voor ons. Bovendien kan de Jan niet rapper. Het leuke aan deze fietstocht is het hoogteverschil. We rijden over die 60 km maar liefst 300 meter naar beneden en dat is toch ook weer leuk meegenomen, nietwaar. In Bernkastel aangekomen nemen we eerst de tijd om het stadje even te bezoeken en daarna zetten we de fiets op een speciale fietsbus die ons voor ongeveer 6 euro terugbrengt naar het vertrekpunt Daun.

Diegenen, die de mogelijkheid hebben hun eigen fiets mee te nemen van thuis mogen dit uiteraard doen. De overigen kunnen er één huren zoals gezegd voor 8 euro per dag. Nu heb ik het alleen nog maar over de fietstocht gehad, maar uiteraard gaan we ook wandelen.

De eerste dag in de buurt van Deudesfeld, de tweede in de omgeving van de kratermeren van Daun, de derde dag voor de niet-fietsers is er een tocht met Frangois . De laatste wandeling zal er waarschijnlijk één worden op onze terugreis naar België. Nog even dit over het hotel: de prijs bedraagt 100 euro. Daarvoor krijgen we drie overnachtingen, drie diners, drie maal ontbijtbuffet en drie maal een lunchpakket voor onderweg. Ook gratis is het gebruik van het aanwezige overdekte zwembad met een watertemperatuur van 30°. Dus de zwembroek of bikini niet vergeten. Zonder mag ook, in dat geval zet ik even de bril af om beter te kunnen zien. Voor kinderen onder de 12 jaar bedraagt de prijs voor het verblijf 60 euro. Zoals steeds vragen wij u een voorschot van 25 euro per persoon te storten op rekeningnummer 457-7023401-25 met de vermelding van het aantal deelnemers en of u mee gaat fietsen ja of nee en zo ja met eigen of huurfiets.

Ik zal even een voorbeeld geven:

Dhr. Peeters gaat met vrouw en 2 kinderen van 8 en 13 jaar mee. Mijnheer gaat liever wandelen terwijl de vrouw met haar 2 kinderen de fietstocht gaat ondernemen. Zij kunnen alleen de fietsen van de kinderen vervoeren. In dat geval luidt de mededeling bij de betaling van het voorschot van 4x25 euro : weekend Eifel : 2 volw. + 2 kinderen 8 + 13. Fietsen : 2 x eigen - 1 x huur

Inschrijven kan alleen bij Hilde Verborgt

op tel 014-590853 of e-mail: hilde.verborgt(cDpandora.be

Uiterste datum van inschrijven is 31-12-2005.

Voor meer info over het hotel en weekend kunt U terecht bij

Frangois Van Den Bosch - Kroonstraat 7

te Beerzel tel 015-240318 Jan van Walsum - Tempelstraat 9

te Eindhout tel 014-866777

en dit het beste van 17-20 uur op werkdagen.

ALGEMENE VERGADERING: Zaterdag 14 januari 2006

Afdeling Grote Nete

Zaterdag 14 januari 2006 19u00

Lokaal Gezinsbond, Schoolstraat 15 te Houtvenne
Info en inschrijving: Staf Aerts 013-77 22 78

Het programma van een lokale algemene vergadering bestaat uit:

• stemming over het jaarverslag 2005
• stemming over het financieel verslag 2005
• beoordeling van het afdelingsbestuur
• verkiezing nieuwe bestuursleden
• vaststelling begroting 2006
• vaststelling werkingsprogramma 2006
• aanduiding stemgerechtigde leden voor de algemene vergadering van Natuurpunt vzw, de specifieke verenigingen Natuurpunt Beheer vzw, Natuurpunt Studie vzw, Natuurpunt Educatie vzw en de beleidswerking.

Kandidaten voor het afdelingsbestuur kunnen hun kandidatuur indienen

bij de afdelingsvoorzitter (Lon Lommaert) voor 7 januari 2006.

DOSSIER DE MERODE

De Mérode.

De onderhandelingen over de doorverkoop van ongeveer 1300 ha bossen door de V.L.M. aan de partners in het Mérode-dossier, zijn in een eindfase. De resterende 200 ha zijn landbouwgronden, deze zullen voorlopig bij de V.L.M. in eigendom blijven.

We verwachten dat de verkoopsovereenkomsten in november kunnen ondertekend worden, het is de bedoeling dat de notariële aktes voor 31 december zullen ondertekend zijn.

Natuurpunt wil met deze belangrijke aankoop nogmaals aantonen dat natuurbehoud en recreatie kunnen samengaan en een stimulans kunnen zijn voor streekontwikkeling. We zijn ervan overtuigd dat de Zuiderkempen met zijn licht heuvelend landschap, zijn brede valleien en zijn rijk cultuur historisch erfgoed, potenties heeft om de regio aantrekkelijk te maken voor de wandelaar, de fietser en de ruiter en zo stimulansen kan geven aan de plaatselijke recreatieve economie.

Wel blijft het inrichten en beheren in functie van natuurbehoud de eerste doelstelling van Natuurpunt.

Het Sigma plan.

In het najaar zal de Vlaamse regering de overstromingsgebieden van de Grote en Kleine Nete afbakenen. Enkele weken geleden kregen de gemeentebesturen een toelichting over deze plannen.

In het vernieuwde Sigmaplan wordt gekozen om bovenstrooms de winterbedding optimaal te benutten voor waterberging terwijl benedenstrooms de dijken versterkt en verhoogd zullen worden. Concreet wil dit voor afdeling Grote Nete zeggen, dat van Heist-op-den-Berg tot Geel, de volledige winterbedding waar mogelijk terug zal gebruikt worden voor waterberging.

DE LAAKVALLEIEN

Libellen als natuurwaardemeters, als fotomodellen en insecteneters

Deze zonnekloppers zijn in de zomer vooral aan de waterkant te vinden, waar ze hun slanke lichamen laten bewonderen door iedereen die oog heeft voor dit moois. Ze stoeien rond het water en flirten in het gras, dan weer zitten deze lichtzinnige juffertjes stil en kijken een beetje in het rond met hun prachtige grote ogen...
Het gaat hier wel degelijk over 'libellen', een fascinerende groep in de wereld van de insecten. Begrijpelijk dat in vroegere tijden deze prachtige dieren met hun opvallend paargedrag werden gewijd aan Freya, de godin van de liefde. Later, bij de opkomst van het christendom werden die oude goden en symbolen verbannen. Men ging libellen als des duivels beschouwen en hen associëren met draken en trollen. Zo ontstonden namen als 'duivelsnaalden' of `ogenstekers'. Nog treffender is het Engelse 'dragonflies', drakenvliegen. En uit sommige volksnamen blijkt dat men deze dieren vreesde. Zelfs nu hoort men nog vaak dat ze zouden steken. Deze insecten zijn echter voor de mens helemaal niet schadelijk, het zijn integendeel onze bondgenoten in de strijd tegen een teveel aan muggen en vliegen. Libellen jagen immers op andere insecten.

Hoe kunnen we deze prachtige dieren beter leren kennen?

Nu het stilaan de goede kant op gaat met ons oppervlaktewater, ziet het er voor onze libellenfauna terug iets beter uit; of alleszins toch minder bedreigend. Deze mooie en grote insecten geven dus aan dat het loont om ons in te zetten voor een betere milieukwaliteit. Libellen zijn goede natuurwaardemeters, dus hoe meer soorten, hoe beter het gaat met onze natuurlijke omgeving. In functie van natuurstudie werden vroeger veelal dieren gevangen en verzameld. Echter, als men het gedrag van deze mooie insecten wil bestuderen, is het zeker niet altijd nodig om ze te vangen. De dieren op naam brengen kan men meestal ook door middel van een verrekijker, veel geduld en een goede veldgids. Indien het toch nodig is om een moeilijk te determineren soort te scheppen, wees dan heel voorzichtig en vang vooral geen jonge, pas uitgeslopen libellen; ze zijn heel kwetsbaar en zouden een onvoorzichtige behandeling niet overleven. Het opbergen van libellen heeft ook niet veel zin want de dode dieren verliezen al snel hun mooie kleur.

Daarom zijn foto's een uitstekend middel om libellen te bewaren.

Tegenwoordig kan men door middel van digitale fotografie op korte tijd honderden opnamen maken van deze insecten. Op de huiscomputer kan men de beelden eventueel nog enkele malen vergroten en zo de kenmerken en het gedrag van deze dieren bestuderen. Op het eerste gezicht lijkt het niet makkelijk om deze fraai gekleurde luchtacrobaten op de foto te krijgen. Maar elke soort heeft zo zijn 'rustige' momenten waarop ze te benaderen zijn. Hierbij kunnen we ons eigen jachtinstinct op een beschaafde manier benutten. Want heel langzaam en behoedzaam besluipen is één van de tactieken om een zittende libel te benaderen. Het lijkt dan wel alsof je bij sommige soorten het vertrouwen kunt winnen, want eens je met het fototoestel dicht genoeg bent, blijven ze meestal als gehypnotiseerd zitten. Storen bij het eten is wel een beetje onbeleefd, maar ook op het moment dat ze bezig zijn met een vlieg of een mug op te peuzelen, zijn sommige libellen beter te benaderen. En men moet natuurlijk ook nog weten waar en wanneer men de meeste kans maakt de verschillende soorten aan te treffen. We vinden ze in meerdere biotopen, maar water is onontbeerlijk voor libellen. In de Laakvalleien zijn er veel waterrijke gebieden, dus hebben we dit jaar ook weer getracht om zoveel mogelijk soorten libellen in beeld en op naam te brengen.

In België komen zo een 70-tal soorten voor, die kunnen worden onderverdeeld in enerzijds de juffers met de families: beekjuffers, pantserjuffers, waterjuffers en breedscheenjuffers en anderzijds de echte libellen met als families: glazenmakers, rombouten, bronlibellen, glanslibellen en korenbouten.

In de Laakvalleien hebben we dit jaar een 30-tal soorten waargenomen.

Volgens sommigen is de Weidebeekjuffer de meest opvallende soort. Ze vlogen hier met tientallen exemplaren tegelijk over het water van de Kleine Laak en sinds enkele zomers ook weer boven de Grote Laak. De vrouwtjes zijn groenbruin en de mannetjes hebben grote, donkerblauwe vlekken in hun vleugels en een merkwaardige 'fladderende' manier van vliegen.

Uit de familie van de pantserjuffers mochten we hier, Houtpantserjuffer en Gewone pantserjuffer waarnemen. Deze juffers zijn metaalgroen gekleurd en zitten meestal met de vleugels half gespreid. Ze schijnen niet erg bang te zijn. Bij de grote familie van de waterjuffers zagen we eerst de Vuurjuffer, het is een vroege en in de Kempen een algemene soort. Deze rode waterjuffer met zwarte pootjes was reeds in april massaal te vinden in Trichelbroek. Het waren meestal nog jonge dieren maar ook al mooi gekleurde en geharde exemplaren. Zowel mannetjes als vrouwtjes deden zich te goed aan muggen. Gedurende de zomer vonden we nog: Azuurjuffer, Watersnuffel, Lantaarntje, Grote roodoogjuffer, Kleine roodoogjuffer en Kanaaljuffer. Deze laatste komt niet zo veel voor. Het was mooi om te zien hoe het vrouwtje van deze soort helemaal onderdook om haar eitjes af te zetten op waterplanten, terwijl het mannetje haar boven water opwachtte.

De Blauwe breedscheenjuffer is een familie apart. En eigenlijk ook een dankbare soort, de witte poten met verbrede schenen vallen op. Ze komen algemeen voor en de jonge dieren trekken soms vrij ver van het water weg om tussen gras en ruigten op insecten te jagen. Met deze gemakkelijk te fotograferen soorten heb je de smaak natuurlijk te pakken.

De Grote keizerlibel is zoals de meeste glazenmakers een fraai gekleurde en grote libel. De mannetjes zijn blauwachtig van kleur en zijn zowel waargenomen vliegend boven het water als boven graslanden waar ze regelmatig een open plekje opzochten om te rusten. Het schrale grasland in Varendonk was blijkbaar hun rendez-vous plaats. Zeker bij zonnig weer zijn ze zeer alert en moeilijk te benaderen. Verschillende malen konden we de groenachtig gekleurde vrouwtjes observeren bij de ei-afzetting. Eentje dat men met het blote oog kan herkennen, is de Bruine glazenmaker. Deze vrij grote libel heeft opvallend oranjebruin gekleurde vleugels.

De Plasrombout is waargenomen en gefotografeerd in Trichelbroek en de Roost. Dit zijn eigenlijk eerder onopvallende dieren; door hun overwegend strogele kleuren zijn ze goed gecamoufleerd en bemerkt men ze pas op het moment dat ze wegvliegen. Van de Smaragdlibel zagen we op 26 april in de Roost tientallen pas uitgekomen exemplaren. Deze glanslibel heeft een voorkeur voor laagveenmoerassen en staat op de rode lijst als kwetsbaar.

De korenbouten is een familie met middelgrote en kleine libellen. Ze zitten veel op uitkijkposten en houden dan korte vluchten om een prooi te vangen of een indringer te verjagen. De soorten zijn meestal door hun opvallende kleur te herkennen. Van deze familie zagen we, Vliervlek, Platbuik en Gewone oeverlibel, de toch wel zeldzame Beekoeverlibel en ook de Zwarte-, Bloedrode-, Bruinrode- en Geelvlekheidelibel. Het zijn allen fotogenieke en eerder gemakkelijk te benaderen libellen.

En dan was er nog de Vuurlibel, een zuiderse soort die meer en meer in onze omgeving voorkomt. Hij gaat dikwijls zitten tussen de vegetatie of op een uitkijkpost aan het water en lijkt dan wel een echt fotomodel.

Vic Van Dyck

Op onze website: http://www.natuurpunt.be/grotenete kan men de lijst en foto's van in onze afdeling waargenomen libellen terug vinden.

Er is ook nog de libellencursus in 2006, daar kom je alles te weten over deze fascinerende dieren.

VALLEI VAN DE GROTE NETE te HEIST-OP-DEN-BERG

Hulde aan een witte raaf.

Op 6 augustus werd onder ruime belangstelling hulde gebracht aan Sylvain Wuyts, natuurbeschermer van het eerste uur in onze gemeente. 10 jaar geleden kwam deze witte raaf uit de natuurbeweging om als zwakke weggebruiker bij een verkeersongeval. Vanaf het Natuurpuntlokaal stapten ca. 100 wandelaars over het Pinzielekepad doorheen de prachtige Netebeemden. De Netevallei was het natuurgebied dat Sylvain het nauwst aan het hart lag. Aan het gedenkbord in de Laarbeemden schetste Francois op een beeldrijke wijze de onbaatzuchtige inzet en levensfilosofie van Pallieter Sylvain. Vervolgens heeft Louis Schoeters op meesterlijke wijze de gedichten van Stefan Janssens en Jo Van Dessel voorgedragen. Het geheel werd opgeluisterd door stemmige doedelzakmuziek van Erik Corsmit. Tenslotte dankten Bert en Robin Wuyts de aanwezigen voor hun komst en beloofden in de voetstappen van hun vader te treden en actief te ijveren voor het natuurbehoud in onze regio.

Tijdens een avondwandeling op 30 augustus stond ik nog even te mijmeren bij het gedenkbord van Sylvain. Ik vroeg hem om een teken van zijn aanwezigheid te tonen. Nauwelijks 300 meter verder in de Broekstraatbeemden zag ik een uil laag over de weilanden vliegen. Ik stopte met mijn fiets vlakbij een paaltje van de bushalte. Langzaam maar zeker vloog de uil in mijn richting en hij zette zich bovenop dit paaltje. Op een afstand van nauwelijks 2 meter stond ik ruim 10 seconden oog in oog met een sneeuwwitte Kerkuil. Een aangrijpende ervaring. Een duidelijker signaal kon de medestichter van de Kerkuilwerkgroep moeilijk geven. Ik werd er even stil van ...

Natuur in de nazomer.

Na een matige zomer, leverde de septembermaand nog een reeks zomerse dagen op. Het ideale ogenblik om te genieten van onze natuur in de nazomer. Door een maaibeurt omstreeks eind juni kleurden de Moerbeemden prachtig rozerood en geel. De massale bloei van de Kattenstaart, Moerasrolklaver en Engelwortel leverden een uniek kleurenpallet op.

Tevens werd actief uitgekeken naar de dagvlinders in onze hooilanden. Dagvlinders zijn immers goede bio-indicatoren voor het gevoerde natuurbeheer. Deze slurpen graag van de nectar van het Knoopkruid, dat na een maaibeurt een tweede bloeiperiode kent in september. Op 4 september kon ik 4 Kleine Vuurvlinders observeren in de Hogewegbeemden langs de Oude Molenbeek te Booischot, terwijl er 2 jonge boomvalken boven mijn hoofd om voedsel bedelden bij een oudervogel. Ook aan Lodijk merkte ik 2 Kleine vuurvlinders op de bolvormige bloempjes van de Blauwe knoop. Op 18 september werden in de Wishagen te Heist-op-den-Berg 2 Kleine vuurvlinders, 2 Kleine vossen, 5 Bonte zandoogjes, 4 Atalanta's, een Groot koolwitje, 3 Kleine koolwitjes en niet minder dan 42 Dagpauwogen waargenomen op een hooiland van slechts 1,2 ha. Allen stopten ze hun lange roltong in de bloempjes van het massaal bloeiende Knoopkruid. Een levendig en kleurrijk spektakel dat ik reeds meerdere jaren niet meer had waargenomen.

Tijdens de septembermaand heb ik tientallen Atalanta's naar het zuiden zien trekken. Deze trekvlinders vliegen dan op een twee-tal meter boven het maaiveld. Hun einddoel is ZuidEuropa, waar ze trachten te overleven in een zachter klimaat dan in West-Europa. Deze soort is immers niet bestand tegen onze vrieskou. Elke voorjaar moet deze soort opnieuw het noorden koloniseren met lange trekvluchten. Een enorme prestatie voor een diertje met een vleugelbreedte van slechts 5 cm.

Beheer in de Moerbeemden

Tijdens de zomermaanden werden alle hooilanden gemaaid en gehooid. Dit werk wordt deels gerealiseerd door samenwerkingsovereenkomsten met hobbyboeren. Maar vooral onze professionele terreinploeg van Natuurpunt onder leiding van Marc Croonenborghs heeft weer schitterend en veel werk geleverd, waarvoor onze gemeende dank.

Op 24 september werd gestart met het kappen en opruimen van het populierenbos in de Moerbeemden. Op het betrokken perceel bevinden zich 3 oude verlande turfputten, die we in ere willen herstellen. Zo krijgen moerasplanten als Moerasviooltje en Blauw glidkruid meer kansen. Met 15 vrijwilligers werden de stammen met de kettingzaag verzaagd en het hout met kruiwagens afgevoerd. De dunne takken en de spontane wilgenopslag werden ter plaatse verhakseld. Bij een temperatuur van 20° C werd er hard gezwoegd en gezweet.

Tegen de middag hadden Marina, Judith en Mireille een heerlijke groetensoep bereid. Hartelijk dank aan alle helpende handen Frans V, Jo, Erik, Titte, Bert en Robin, Stijn, Sjaak, Charel en Frans S, Paul, Joris, Jan, Julien en Wilfried.

Op zaterdag 19 november steekt het beheerteam opnieuw de handen uit de mouwen tijdens de Dag van de Natuur. Om 9 uur verzamelen we aan het Natuurpuntlokaal te Hallaar. In de Laarbeemden (nabij Lodijkbrug) gaan we wilgen knotten. We zorgen 's middags voor heerlijke verse soep. U draagt toch ook uw steentje bij tot het natuurbehoud in onze regio?

SCOUTS RUIMEN IN HERSELT

Scouts breken illegaal weekendhuisje af.

Vorig jaar werd een perceel langs de oevers van de Grote Nete aangekocht door het Vlaams Gewest en in beheer gegeven aan Natuurpunt. Het perceel was volledig omheind met een draadomheining waarachter laurierstruiken waren aangeplant. Op het perceel zelf stonden twee illegale weekendverblijven. Voor onze vereniging een hele opdracht om de natuurwaarden van dit perceel te herstellen. In samenwerking met de jeugddienst en de milieudienst van de gemeente Herselt werd bij de jeugdverenigingen gepolst of we van de jeugd een helpende hand mochten verwachten. De scouts van Blauberg reageerden enthousiast op het voorstel en op zaterdag 24 september zakten zij met een dertigtal leden af naar de oevers van de Grote Nete.

Onder begeleiding van enkele Natuurpuntmedewerkers werden de laurierstruiken verwijderd en één illegaal weekendverblijf met de grond gelijk gemaakt. Het afbraakmateriaal werd in verschillende fracties gescheiden en in containers gedaan. 's Middag werden de scouts getrakteerd op hot dog en appelsap.

Blijkbaar een heilzame combinatie, want ook in de namiddag werd er vol overgave verder gehamerd, gesleurd en afgebroken. Omstreeks 16.00 uur werd het bijltje er letterlijk bij neergelegd. Het door de scouts gepresteerde werk oversteeg de stoutste verwachtingen en blijkbaar vonden ze het nog leuk ook, want voor hen moest hier zeker een vervolg aankomen. Dankzij de samenwerking tussen de gemeente Herselt, de scouts en Natuurpunt is de natuur er weer een beetje mooier op geworden.

LIFE-BOMBS in de LANGDONKEN

Mario, één van onze LIFE-arbeiders was naarstig aan het plaggen in de Langdonken. Plaggen, het afschrapen van de rijke humuslaag heeft als bedoeling een voedselarme bodem te verkrijgen. Op die voedselarme bodems in de Langdonken groeien dan zeldzame plantjes. In de Langdonken gaat het hoofdzakelijk om heischrale graslandvegetaties en aanverwante plantengemeenschappen.

Mario gebruikt voor dit plaggen een grote kraan. Met de klassieke plagschop van ons grootvader zaliger, zijn dergelijke grote plagwerken immers niet haalbaar.

Op zekere dag, begin september, stoot Mario op een groot metalen `ding'. Dat ding blijkt, ongelofelijk maar waar, een bom te zijn. De bom staat bovendien op scherp. DOVO, de ontmijningsdienst van het leger erbij gehaald. Deze experts doen hun onderzoek en het blijkt te gaan om een fosforbom uit de tweede wereldoorlog. Fosforbommen werden gebruikt om een dorp, stad, of bos, uit te branden. In de grote bom zit een kleinere bom. Bij het droppen, ontploft de kleine bom en de fosfor wordt naar buiten gegooid. In verbinding met lucht begint de fosfor te branden, met verschrikkelijke gevolgen voor diegenen die geraakt worden : brandwonden alom.

De DOVO-experten maken de bom onschadelijk (exploderen). Mario begint terug aan zijn dagelijks plagwerk. Enkele dagen later echter, weer prijs! Dit keer gaat het om de resten van een al ontplofte bom. DOVO weet ondertussen de Langdonken al liggen en ze komen het goedje ophalen.

Wat bangelijk toch, je doet aan natuurbeheer, je schraapt met een kraan centimeter per centimeter de voedselrijke bodemlaag af, op zich toch een heel vredelievende bedoening, en elk moment kan je op een niet ontplofte fosforbom stoten... We namen het zekere voor het onzekere en DOVO werd gevraagd de omgeving met een metaaldetector uit te kammen, zeker ben je nooit, maar zo schakelen we toch heel wat risico's uit.

Onze vraag : hoe komt zo'n bom in de Langdonken? We hebben al enkele hypothesen, maar we zouden graag het ware gebeurde te weten komen. Weet iemand hiervan, ken je iemand uit de Langdonkse omgeving die hier iets meer kan over vertellen ? Laat het ons weten.

Wij zetten al enkele mogelijkheden op een rijtje:

1. Volgens de mensen van DOVO is er een grote kans dat het hierom gaat : de vliegtuigen die vanuit Engeland naar Duitsland vlogen, vertrokken naar hun bestemming met al op scherp staande bommen (tijdens het vliegen zou het moeilijk geweest zijn die bommen nog op scherp te zetten). Als die vliegtuigen bijvoorbeeld geraakt werden of ze moesten om een of andere reden terug koers zetten naar Engeland, dropten de piloten hun bommen onderweg. (liefst dan in een onbewoond gebied). Terug naar het thuisland vliegen zou onverstandig en gevaarlijk geweest zijn. Vooral bij het landen zouden dan grote risico's genomen worden.

2. Een tweede hypothese is van een omwonende die er stellig van overtuigd is dat de bommen zouden gedropt zijn door een Engels vliegtuig dat in Langdorp neergestort is. De bommen werden voor het neerstorten gedropt in de Langdonken. De man is er zeker van dat de bommen in een rechte lijn liggen richting Langdorp.

3. Een fantasieverhaal van onzentwege zaten er in de Langdonken mensen verstopten wilde de 'vijand' deze verstekelingen bombarderen ?

In ieder geval, wij willen er het fijne van weten. Het komt allemaal uit een niet zo'n rooskleurige periode uit onze geschiedenis, maar benieuwd naar alles wat met de geschiedenis van de Langdonken te maken heeft, willen we weten, willen we in kaart brengen. Wie vertelt het ons ? Je mag bellen of mailen naar Benny Van Dyck (013-783609). Indien we meer te weten komen, krijg je in een volgend tijdschrift weer een tipje van de sluier opgelicht.

PLANTEN: GELE LIS

(Iris pseudacoris)

Gele lissen houden van voedsel- en waterrijke bodems. Men vindt ze dan ook, soms in grote hoeveelheden, in ondiepe plassen, moerassen en broekbossen, in sloten en langs traag vloeiende rivieren.

Deze irissoort overleeft dankzij een vrij dikke, ondiep liggende, zich horizontaal vertakkende rhizoom of wortelstok waardoor flink uitgedijde pollen kunnen ontstaan. Fijnere zijwortels verankeren de wortelstok en zorgen voor de voedselopname. In het voorjaar verschijnen de lange blauwgroene, afwisselend staande bladeren. Ze zijn zwaardvormig, twee à drie centimeter breed, tot meer dan een halve meter lang en vertonen een uitgesproken opliggende middennerf. Onderaan zijn ze in elkaar geplooid zodat de oudere de jongere beschermen. De bladnerven hebben een parallelvormig verloop zoals past voor een eenzaadlobbige plant.

Ongeveer even hoog groeit de zo goed als ronde, stevig rechtopstaande stengel die bladerloos is en alleen bovenaan vertakt. De bloeitijd situeert zich van mei tot juli. De bloemen vertonen zich in groepjes. Gewoonlijk zijn het er twee, drie, meestal niet meer dan vijf die één na één ontluiken. Aanvankelijk zit elke bloem verpakt in twee schutbladen die later als droge, perkamenten huizen aan de stengel blijven hangen.

Het is fraai om zien als een iris `begint kleur te bekennen'. Dan lijkt het bloemtopje dat komt piepen net een keurig aangepunt kleurpotlood. Eens ontloken is de bloem ook bijzonder mooi. Het bloembekleedsel bestaat uit twee kransen

van telkens drie stuks. Ze zijn alle zes geel gekleurd. In zulk geval spreken we niet van kelk en kroon maar van een bloemdek. De buitenste bloemdekbladen zijn naar onder geplooid en verbreed waardoor ze een uitstekende landingsbaan vormen voor insecten. Die vinden, dankzij het bruinrode lijnenspel van het honingmerk, makkelijk de weg naar de nectar. De tepalen van de binnenste kring zijn veel kleiner. Deze smalle bloemdekbladen staan rechtop.

Opvallend en ongewoon is de stamper. Die verrijst uit de bloemdekbuis en wordt bekroond met een driearmige kroonbladachtige vertakking die aan elk uiteinde in twee gespleten is. Onder de stempellobben vinden we niet alleen telkens één meeldraad maar ook het kleine, voor bestuiving ontvankelijke plekje, nabij het gevorkte uiteinde. De voortplantingsorganen zijn dus wel erg goed beschermd tegen regen en dauw.

Nectar hoopt zich op in de ruimte tussen de stijl en de bloemdekbuis. Om die te bereiken dringen de insecten door tussen de brede buitenste tepalen en de daarover geplooide stempellobben die samen als een tunnel vormen. Hierbij beroeren ze met hun rug eerst het stempeltongetje dat, dicht bezet met kleverige papillen, stuifmeel van de rug van de bezoeker kan opnemen. Vervolgens brengen de iets verder geplaatste helmhokjes een nieuwe lading stuifmeel op de insectenrug. Bij het terugtrekken van het insect wordt het kleine klepje - het stempeltongetje - omhoog gedrukt waardoor bestuiving door eigen stuifmeel wordt voorkomen.

Het vruchtbeginsel is gevormd door drie vergroeide vruchtbladen en is onderstandig. Op de dwarsdoorsnede is goed te zien dat het driehokkig is met telkens twee rijen eitjes in hoekstandige placentatie. Hommels en ook wel zweefvliegen zijn de bestuivers. Ze worden door de gele kleur gelokt want de Gele lis verspreidt geen geur.

De grote doosvrucht barst bij rijpheid open en laat de grote geelachtig bruine zaden vrij die er in opgestapeld zijn als geldstukken in een daartoe geëigend apparaat. De zaden zijn er op gebouwd zich langs het water te verspreiden. Ze zijn vrij groot en voorzien van een luchtkamertje waardoor ze een hele tijd kunnen drijven tot ze door opgenomen water ergens zullen zinken en daar een nieuwe kolonie kunnen stichten.

Alhoewel er slechts één irissoort echt inheems is, vertonen de vele soorten en variëteiten die men in tuinen kan aantreffen zoveel verschillende tinten dat ze terecht hun naam verdienen. Iris is immers de Griekse naam voor regenboog die eveneens een heel gamma van kleuren vertoont. Iris is ook de naam van een Griekse godin. Als snelle boodschapster van de supergoden Zeus en Hera werd ze afgebeeld met vleugels zowel aan de schouders als aan haar schoeisel. Het epitheton pseudacorus betekent valse, onechte acorus. Acorus is de wetenschappelijke naam van de Kalmoes, een geneeskrachtige plant, ook aan water gebonden, die grote gelijkenis vertoont met een niet-bloeiende Gele lis. Toch is het niet moeilijk, ook buiten de bloeitijd, beide soorten uit elkaar te houden. De bladen van de Kalmoes hebben een golvende rand terwijl die van irissen egaal effen zijn.

De naam Lis, ook Liezen, is al zeer lang in gebruik en dit met allerlei toevoegingen. Verwijzend naar de groeiplaats hebben we: Grachtlis, Waterlis, Moeraslis, Broeklis.

De bloemkleur komt tot uiting in Geel bloemlies en in Gele hanekam waarbij de naamgever ook suggereert dat er enige gelijkenis is met een hanenkam. Wilde lis onderscheidt de soort van de tuinirissen en Pinksterbloem heeft dan weer te maken met de bloeitijd. Vissestaart is mogelijk een verwijzing naar de bladvorm terwijl Bastaardkalmoes geënt is op het tweede lid van de wetenschappelijke naam. Tijdlelie, op het eerste zicht vrij raadselachtig, is misschien te verstaan als een vrij corrupte overname van het Duitse Teichlilie (teich = vijver, waterplas).

Ooievaarsbloem en Eiberblad (eiber = ooievaar) en ook Koeieblad mogen we eveneens beschouwen als verwijzend naar de groeiplaats want ook deze dieren zijn veelal in vochtige meersen te bekennen. De laatste naam mogen we zeker niet beschouwen als `voer voor koeien', want Gele lis bevat scherpsmakende toxinen die hun giftigheid ook niet bij het drogen verliezen. Vee dat van de plant eet, krijgt heftige diarree met bloederige ontlasting. In normale omstandigheden zijn de grazers echter genoeg alert om deze planten te mijden.

Interessant zijn nog de Franse naam Flambe d'eau, naar de opvallende bloem kleur verwijzend en Glaïeul-des-marais, dat oog heeft voor het zwaardvormig blad van deze in moeras voorkomende plant. Beide gegevens vinden we ook terug in de Duitse naam Wasserschwertlilie. In ons taalgebruik is Zwaardlelie voorbehouden aan een bepaalde niet winterharde sierplant. Zowel in het Frans als in het Engels wordt de plant in verband gebracht met de zeggen: Grande Laiche, Yellow-sedge. Het enige verband zal ook hier wel de vochtige groeiplaats zijn.

Het boveneinde van scepters is dikwijls voorzien van een irisvormige bekroning. Gele lis is immers een symbool van macht en welsprekendheid. De `fleur de lis' of 'le lis de France' is sinds lang het embleem bij uitstek van onze zuiderburen. De naam zou wel tot verwarring kunnen leiden. In onze taal is lis synoniem van Iris. In het Frans bedacht men deze naam voor de Lelie. Afgaande op de vele afbeeldingen is de Lis de France echter ontegensprekelijk een gestileerde Iris.

Mogelijk dankt ook de Leie haar naam aan deze plant die veel aan haar oevers voorkomt en daarom in het land van haar oorsprong la Lys heet.

Alhoewel Gele lis van nature op vochtige plaatsen groeit, past de plant zich goed aan en kan in gewone tuingrond ook goed groeien en bloeien. Nog mooier zijn de vele vormen van de Duitse of Blauwe lis (Iris germanica) die in allerlei tinten met hun mooie honingmerken de orchideeën-pracht naar de kroon willen steken. Jammer dat de bloeitijd van de irissen vrij kort is.

De gedroogde wortelstok van de Blauwe iris gaf men vroeger wel eens aan kleintjes om er hun doorkomend melkgebit op te oefenen. Die lekker naar viooltjes ruikende rhizomen werden ook, tot poeder gemalen, dienstig in de cosmetica als 'poudre d'Iris'. Vervormd tot `poudre de riz' werd dat dan verder vertaald tot rijstpoeder alhoewel het met rijst niets te maken heeft.

In Florete flores, de plantentuin van de Averegten, kunnen we buiten de genoemde soorten nog enkele andere aan geïnteresseerde bezoekers tonen.

René Vertommen

DE HUISZWALUWEN van HEULTJE

In één van de vorige edities kon u lezen dat op de Agfa-vestiging in Heultje een belangrijke kolonie Huiszwaluwen rondvliegt. Door het bijplaatsen van kunstnesten werd getracht om deze populatie te ondersteunen en, zo mogelijk, te laten uitbreiden.

Het was weer vol spanning afwachten wanneer de eerste zomergasten zouden arriveren. Op 15 april was ik, toevallig, getuige van de aankomst van het eerste zestal. Na een paar weken hadden al een 35-tal exemplaren de weg naar huis teruggevonden en waren een deel van de nieuwe kunstnesten bewoond, ook oude natuurlijke nesten werden hersteld en terug in gebruik genomen.

In het midden van de zomer vlogen er dan ook al 70 à 80 beestjes rond de schouw. Vooral bij valavond gaf dat een schitterend schouwspel van door elkaar scherende nonnetjes zoals ze in de volksmond worden genoemd. De eerste kweekronde was zo te zien goed verlopen. Toen ik, na mijn welverdiend verlof, terug op de fabriek kwam, waren de meeste zwaluwen bijna klaar om terug naar Afrika te vertrekken. Dat vertrek verliep gespreid over 2 weken. In de week van 12 tot 18 september vertrokken naar schatting 80 vogels (het is zeer moeilijk om een juist aantal te geven, daar onze vrienden niet mooi op een rijtje blijven zitten om geteld te worden).

De volgende week zag ik nog een 10-tal exemplaren rondvliegen die nog steeds jongen voerden op het nest. Op dinsdag 20 september vlogen ze alle uit en telde ik 22 zwaluwen. Woensdag waren er dat nog 12 en op donderdag was de laatste zwaluw vertrokken naar het zuiden. We mogen dus aannemen dat minstens 100 Huiszwaluwen op weg zijn. Hopelijk heeft het goede resultaat van 2005 een gunstig effect op het aantal terugkerende dieren volgende lente. Al hangt dat meer en meer af van het voedselaanbod in de overwinteringgebieden en het (wan)gedrag van onze nieuwe Europeanen uit Malta die jaarlijks als amusement ontelbare trekvogels uit de lucht blazen.

Tot slot nog een woordje over de torenvalkenbak die Joris en ik samen opgehangen hebben op de fabrieksterreinen. Waarschijnlijk waren we daar een beetje laat mee, want de bak is nog niet bewoond. De Torenvalken zijn er wel, dus is het wachten op volgend voorjaar. Duimen maar!

J'O

VOGELRINGWEEK ZAMMELSBROEK AUGUSTUS 2005

Naar jaarlijkse gewoonte sloeg rond half augustus de ringgroep Demervallei (waaronder verschillende ringers van onze Natuurpuntafdeling) zijn netten op in het natuurreservaat Zammelsbroek te Zammel. Op 14 augustus werden 's avonds de netten opgesteld en op 22 augustus in de voormiddag opnieuw opgeborgen. In totaal werden op 8 dagen tijd een recordaantal van 2384 vogels van een ring voorzien. Meer dan de helft van de geringde vogels waren Kleine karekieten, niet minder dan 1334 om precies te zijn. Verder behoorlijke aantallen Tjiftjaffen, Zwartkoppen, Tuinfluiters, Fitissen, Roodborsten, Rietzangers en Sprinkhaanzangers. Ook enkele zeldzamere soorten lieten zich strikken zoals 4 Sperwers, 4 Draaihalzen, 1 Grote gele kwik, 5 Nachtegalen, 3 Blauwborsten, 3 Braamsluipers en 4 Bonte vliegenvangers. Mooi was ook de vangst van 40 Huiszwaluwen op de eerste dag, een nieuw jaarrecord voor de ringgroep.

De mooiste vangst was waarschijnlijk deze van een Porseleinhoen. Deze kon spijtig genoeg uit een zakje ontsnappen vooraleer hij een ring had aangekregen. Menige vloek was hierbij te horen. Ook werden weer enkele vreemde (elders geringde) vogels gecontroleerd: 11 Kleine karekieten uit andere locaties in België, 1 uit het voormalige West-Duitsland, 2 uit het voormalige Oost-Duitland en 2 uit Frankrijk. Verder waren er controles van vogels die de vorige jaren ter plaatse waren geringd: 2 Kleine karekieten, 1 Zwartkop, 1 Matkop, 1 Tjiftjaf en 2 Staartmezen. Moe van de weinige slaap maar zeer voldaan met het resultaat sloten we hiermee het ringkamp af.

Ringgroep Demervallei.

TABEL VOGELRINGWEEK ZAMMELSBROEK

BIJZONDERE WAARNEMINGEN IN ONZE REGIO: JUNI-AUGUSTUS 2005

VOGELS

Zowel in het Trichelbroek te Eindhout als in de Roost te Veerle bracht telkens 1 paar Futen jongen groot (BEH). Aalscholvers waren weer gans de periode aanwezig op het Trichelbroek met maxima van 18 op 27/7 en 23 op 12/8 (BEH). Op 20/8 vloog er een Grote zilverreiger zuidwaarts over het Trichelbroek (BEH, CRA, BEH). De Laakdalse Canadaganzen blijven in de omgeving rondhangen met een maximum van 45 over de Roost te Veerle op 30 juli. Van onze andere exoot de Nijigans verbleven er dan weer maximum 16 in het Trichelbroek op 27 juli en op 4 juli stak nog een paartje met 5 jongen Mandarijneenden de weg over in het dorp van Eindhout. Laakdal heeft een multiculturele vogelsamenleving (BEH). Onze broedende roofvogels evenals de uilen hadden een schitterend broedseizoen met hoge, soms recordnestgemiddelden. Bij de trekvogels onder de roofvogels werd de eerste Visarend waargenomen te Heultje op 31 juli (LEI) terwijl er op 18 en 20 augustus telkens één zuidwaarts doortrok boven het Trichelbroek (BEH).

Van de Wespendief kwamen er dit jaar heel wat meer waarnemingen binnen waarvan er enkele broedgevallen van deze geheimzinnige vogel laten vermoeden. Op 21/1 één in het

Trichelbroek (BEH), op 3/7 één in de Kwarekken te Westerlo (VKJ), op 28/7 eveneens te Westerlo (VKJ), op 3/8 was er een exemplaar een wespennest aan 't uitgraven op de terreinen van de Gevaertfabriek te Heultje (VDJ) waar op 13/8 ook nog een roepende vogel werd waargenomen (LEI, VKJ), op 6/8 vloog een Wespendief met een stuk wespenraat in de poten over het Engels Kamp te Tongerlo (VKJ), op 15/8 dan weer een vogel over Zoerle-Parwijs (VDJ) en tenslotte nog één over het Huisbroek in Eindhout op 23/8. Ook van de Boomvalk kwamen verscheidene waarnemingen binnen met telkens één exemplaar op 22/6 te Westmeerbeek, op 14/7 te Heist-opden-Berg (DAG), op 17/7 te Heultje (LEI, VKJ), op 26/7 te Eindhout (BEH) en te Hulshout (DAG) en op 5/8 te Heist-op-den-Berg (DAG). Niet minder dan vier vogels van deze soort werden op 28/8 tenslotte waargenomen in de Langdonken te Herselt (BOJ, DAG). Zeer verheugend was dat van de Patrijs op minimum drie plaatsen oudervogels met jongen werden gezien: op 2/7 en 9/7 telkens met 6 kuikens respectievelijk te Heist-op-den-Berg en te Westerlo (VKJ) en op 10/8 te Houtvenne met zelfs acht pulli (VDJ). Van de Waterral kwam één melding binnen op 9/7 van een roepende vogel in het Goor te Westmeerbeek, wat waarschijnlijk op een broedgeval wijst (VKJ). Steltlopertrek was deze zomer zeer mager met slechts één waargenomen Witgatje in 't Hoeves te Vorst op 30/7 (BEH). Opmerkelijk is dan weer de waarneming van twee overvliegende Grote mantelmeeuwen te Booischot op 31/8 (VDJ).

Kleurrijke Ijsvogels werden waargenomen met twee in de Kwarekken te Westerlo op 7/7 (VKJ), telkens één in de Roost te Veerle op 20/7, 27/7 en 12/8, in het Trichelbroek op 27/7 en eveneens 12/8 (BEH) en in het Goor te Westmeerbeek op 16/8 (ARK). Tijdens een kajaktocht op 6/8 op de Grote Nete tussen Westerlo en Booischot observeerde VDJ de soort op drie plaatsen. Een paartje Zwarte spechten werd gezien in de Kwarekken te Westerlo op 5/6 en een mannetje te Blauberg op 14/6 (VKJ). Verder werd deze soort gehoord te Oosterwijk (VKJ) en in de Roost op 30 en 31/7 (BEH). Van de Kleine bonte specht kwam slechts één melding binnen uit het Trichelbroek op 27/8 (BEH). Opmerkelijk was dan weer de waarneming van nog een Veldleeuwerik (broedvogel?) te Houtvenne op 15/6 (DAG). Een Grote gele kwik werd genoteerd te Heultje op 6/8 (VKJ, LEI). Op 17/7 werd al een vroege Bonte vliegenvanger geringd te Heultje (LEI, VKJ). Mooie groepjes Grote lijsters van respectievelijk 12 en 7 werden gespot te Houtvenne (Linieweg) op 31/7 (VDJ) en te Hulshout (De Goren) op 15/8 (DAG). Van de zaadetende zangvogels was er nog een zangpost van een Geelgors op 9/7 nabij het Rooiveld te Westerlo, wellicht de laatste in de regio.

Opmerkelijk de voorbije zomer waren wel de vrij grote invasie van zeer vroege Sijzen en Kruisbekken. Van de Sijs werden volgende waarnemingen van VKJ genoteerd: op 7/7 15 stuks in de Kwarekken te Westerlo, 10/7 7 te Oosterwijk en 2 in de Langdonken te Herselt, 3 op 13/7 in de Beeltjens te Westerlo, 8 op 12/8 eveneens te Westerlo en 1 op 29/8 te Oosterwijk. CRA kon er dan weer vrij veel ringen en waarnemen te Blauberg: 11/7 (8), 12/7 (6), 13/7 (8), 14/7 (6), 15/7 (20), 16/7 (8), 17/7 (5), 19/7 (1) en 21/7 (5). De eerste 8 Kruisbekken vlogen over de tuin van VKJ te Oosterwijk op 30/6. Op 10/7 noteerde hij hier 12 stuks. Over het Wijngaardbos te Veerle trok op 3/7 één exemplaar en op 4/7 een groepje van 17. Over Blauberg tenslotte respectievelijk 11 en 16 op 11 en 12/7.

ZOOGDIEREN

Op 9/6 viel een Steenmarter als verkeersslachtoffer te Oosterlo, vlakbij de grens met Eindhout. Wezels werden opgeraapt op 11/6 op de Diestsebaan en op 16/6 op de Eindhoutseweg, beide te Veerle en op 21/7 sneuvelde een exemplaar op de oprit van de snelweg te Eindhout. Een nog levend Muishondje werd gezien te Varendonk. Een eveneens levende Bunzing werd op 25/7 overdag jagend waargenomen in het Trichelbroek (BEH).

ONGEWERVELDEN

Op 13/7 observeerde BOJ een Kolibrievlinder in zijn tuin te Heist-Goor.

Met dank aan volgende natuurliefhebbers voor het insturen van hun waarnemingen: AEK-Arnouts Karine, BEH- Berghmans Herman, BOJ-Bosmans Joris, CRA- Cristael André, DAG-Daems Geert, LEI-Ledegen Ignace, VDJ-Van Dessel Jo, VKJ-Van Kerckhoven Jos,

SLANG BIJT HOND

We kennen allen Kikkers, Padden en Salamanders. Hagedissen en Hazelwormen die ook in onze buurt leven, dat is al moeilijker. Te Houtvenne zat in 2002 een Boomkikker en dit jaar vonden we in de Spekstaat een Meerkikker. Nog zeldzamer is echter de Ringslang.

Op 21 juli kreeg het Natuurhulpcentrum van Opglabbeek (kennen we allen van het programma "Dieren in nesten") een oproep van de politie van Heist-op-den-Berg. Mensen hadden in hun tuin een gewonde slang aangetroffen. Beter gezegd, de hond had de slang ontdekt en zwaar verwond. Omdat er met slangen omzichtig moet omgesprongen worden vertrokken de "kenners" richting Heist. Een uurtje later arriveerden ze en konden vaststellen dat het een Ringslang was.

Deze dieren zijn absoluut ongevaarlijk en behoren tot één van onze zeldzaamste inheemse slangen. Helaas bleek het beestje te zwaar gekwetst te zijn door de sterke tanden van de hond,die natuurlijk niet kon weten dat het een erg zeldzame slang was.

De Ringslang werd meegenomen en in het centrum nog een keertje goed onderzocht. Ook hier was de eindconclusie dat het diertje best geeuthanaseerd kon worden om zo zijn pijnlijke lijdensweg te beëindigen.

Zoals hierboven vermeld zijn Ringslangen best wel zeldzame dieren. De Ringslang is het grootste inheems reptiel. De wijfjes kunnen tot 120 cm lang worden, de mannetjes tot 90 cm. Ze leven vooral van kleine zoogdieren en amfibieën. Jonge Ringslangen houden zich vooral op in de buurt van water.

De vaak panische angst van de mens voor slangen heeft al vele Ringslangen het leven gekost. In tegenstelling tot de bijna even grote en eveneens zeldzame Adder is de Ringslang volstrekt niet giftig.

Ter verdediging hebben Ringslangen een goede truc, namelijk schijndood veinzen. Dat betekent dat ze zich dood houden. De slang houdt zich daarbij slap en bewegenloos, draait zich gedeeltelijk op de rug, spert de bek half open en hangt de tong uit de bek. Als ze opgepakt worden, kunnen ze ook hevig kronkelen en de stinkende geelwitte inhoud van de anale klieren over de belager heenspuiten. De belagers kunnen de mens (of hond) zijn. De natuurlijke predatoren zijn onder andere, verschillende roofvogels, Reigers, Egels en Vossen. Jonge Ringslangen worden ook vaak gegrepen door roofvissen. Hopelijk was dit niet de enige Ringslang in onze omgeving. Het is wel "raar" dat het blijkbaar toch beter gaat met onze amfibieën en reptielen.

Mochten er nog ergens in uw buurt slangen opduiken, dan mag je mij altijd een seintje geven.

Joris Bosmans. Tel 015 / 24 90 26

NATUURGEDICHTEN

Laarbeemd

Zacht valt de avond van een heldere novemberdag

de zakkende zon geeft de pitrus een gouden biesje

daartussen ijl het filigraan spinrag

de geknotte wilgen drogen hun kaalkop

nieuwsgierig kijkt een roodborstje

samen met mij naar een vroege bosuil

van zijn nachtvluchten ondervind

niemand hinder al denkt de muis

daar wellicht anders over

Wanneer de stilte komt

Wat ga je doen wanneer de stilte komt

ga je roepen tegen de wind

ga je huilen tegen de storm

kruip je weg als een bang kind

wat ga je doen wanneer de stilte komt

zoek je dekking voor het onweer

ga je schuilen voor de regen

of weet je het echt niet meer

wat ga je doen wanneer de stilte komt

kruip je rillend in je schulp

sluit je de deuren en de ramen

wacht je bevend op wat hulp

wat ga je doen wanneer de stilte komt

J'O

Aan Sylvain Wuyts, ergens in het grote natuurreservaat in de wolken.

Beste Sylvain,

Je zou er van genoten hebben. De grote opkomst voor jouw avondwandeling. De vele vrienden van vroeger die nog éénmaal met je aan de Nete wilden zijn. Allemaal tien jaar ouder, grijzer en, hopelijk, ook wijzer. Alleen jij nog geen haar veranderd, zo dragen we je beeld met ons mee.

Dat kwam tot uiting in de gevatte toespraak van Swa Van den Bosch, naar gewoonte moest hij niet naar zijn woorden zoeken. Aansluitend mocht ik één van mijn gedichten voorlezen. "Laarbeemd" was de toepasselijke titel daar bij je herdenkingsbord. Eric Corsmit zorgde voor enkele ingetogen muzikale intermezzo's op fluit en doedelzak, daarna kwam Louis Schoeters aan de beurt. Gedreven en bezield declameerde hij een prachtige herdenkingstekst van Stefaan om af te ronden met "Wanneer de stilte komt".

Het werd heel stil wanneer je beide, inmiddels volwassen, zonen de aanwezigen dankten met eenvoudig gemeende woorden recht uit het hart. Je mag fier op ze zijn, samen met Marina horen ze bij de groep.

Toen tot slot bij het invallend duister "Amazing Grace" met het stromend Netewater zachtjes

zeewaarts kabbelde werd er hier en daar een traan weggepinkt en voor elke traan pinkte een ster van daarboven tevreden terug alsof je wilde zeggen: "Doe zo verder jongens en ga er nu maar eentje drinken. 't Is goed geweest." Op de terugweg werden vele anekdotes, verhalen en herinneringen opgehaald. In het lokaal was een kleine tentoonstelling opgebouwd die nogmaals je veelzijdigheid belichte. Met een sobere presentatie van Eric Van Loo werd een punt gezet achter het officiële gedeelte van de herdenking.

We vonden echter met enkele kompanen dat terugdenken aan de Vaine op gepaste wijze moest afgesloten worden met een wake aan de Nete. Den Titte, je vriend van het eerste uur, stelde bereidwillig zijn kampeerweide ter beschikking en bij het kampvuur werd een goede fles gekraakt en tot in de ochtendschemering was je weer even onder ons. Sylvain, ik hoop dat je, waar je ook bent, welwillend op ons neerziet, wetende dat we, ieder naar eigen vermogen, ons best zullen blijven doen voor "onze" Netevallei.

J'O

*    Wij willen alle aanwezigen bedanken voor hun deelname aan de mooie herdenking op zaterdag 6 augustus jl. Het doet deugd om te merken hoeveel mensen onze Pa nog in hun hart dragen. Een extra woordje dank gaat uit naar de mensen die dit mee gerealiseerd hebben.          

Bert & Robin Wuyts

terug naar>>  Natuurpunt afdeling Grote Nete
Laatste aanpassing gebeurde op: 04.11.2005 07:23:03                               
Info en tips:  webverantwoordelijke