Archief:
Artikels uit het tijdschrift van
Natuurpunt
Grote Nete
Jaargang 2
driemaandelijks tijdschrift
Juli 2003 Nr. 3
WOORD VAN DE VOORZITTER
De recente verkiezingen hebben enkele merkwaardige zaken naar boven gebracht. Eén van de meest opvallende kenmerken van de stembusgang was dat de groene thema's die direct te maken hebben met duurzaamheid en natuurbehoud openlijk en vijandig aangevallen werden, en dit vanuit verschillende hoeken
Het verwijt van 'groene fundamentalisten' werd geantwoord op de vraag naar een kwaliteitsvolle biolandbouw, op de vraag naar duurzame niet-vervuilende energie, op de vraag naar afbakening van de natuurlijke structuur. Sommigen versterkten de verwijten tot 'groene communisten'..
Ondertussen geven leden van Natuurpunt via allerhande overlegorganen, in allerlei activiteiten, via persoonlijke contacten al jarenlang blijk van belangeloze inzet, van bereidheid tot luisteren, van samenwerkingsovereenkomsten, van opbouwend meewerken. Ten tijde van de anti-groen betoging te Gent gidsten onze lokale mensen gedurende 10 dagen ongeveer 1000 kinderen rond in het kasteelpark te Westmeerbeek, werd door de terreinploegen veel zweet gelaten bij het openmaaien van de wandelwegen in onze reservaten, deden vrijwilligers ringwerk en inventarisaties, worstelden enkelingen zich door zware dossiers van de gemeentelijke ruimtelijke ordening.
Mogelijk moeten we deze inzet meer herkenbaar en met meer kracht brengen. Uit het kersverse Natuurrapport 2003 (opgemaakt door het Instituut voor Natuurbehoud) blijkt in ieder geval dat het maatschappelijk draagvlak voor natuur in het algemeen vrij hoog is -allicht hoger dan soms uit de media blijkt - én toeneemt. Het stijgende ledenaantal van natuurverenigingen is slechts één indicatie ervan. Ook in onze afdeling stijgt het aantal: tijdens de opening van het nieuwe wandelpad te Laakdal, met open natuurdagen en met "Pinzieleke herleeft" werden meer dan 100 nieuwe leden overtuigd van onze doelstellingen. Stilaan komt een getal van 1000 leden in zicht.Dank zij die niet-aflatende inzet is nu ook de kogel door de kerk van het VEN. Na nog een aantal tegemoetkomingen aan bezwaarschriften strandt de teller van de eerste fase op 85.300 ha. Dank zij die niet-aflatende inzet is het decreet Integraal waterbeheer definitief goedgekeurd bij het Vlaams Parlement.
Bij deze ook een oproep naar nieuwe vrijwilligers: we zijn op
zoek naar mensen die op een gezonde manier willen genieten van de natuur, en die
er tegelijkertijd iets willen voor terug doen. Dat engagement hoeft niet zwaar
te zijn: je leuke waarneming tijdens de wandeling op papier zetten en ons
toezenden, je fotografeert graag natuurbeelden, je babbelt graag over het
verleden met de mensen van de streek, je hebt interesse om eens voor een grote
groep een kwaliteitsmaaltijd te bereiden.. Laat het ons weten: we zijn geen
donkergroene fundi's die enkel water drinken maar willen een sterke
vertegenwoordiging zijn voor mensen die iets over hebben voor een aangename en
natuurlijke omgeving.
Het is maar dank zij de sterkte van de groep dat we dit kunnen waar maken.
Dankzij de combinatie van vliegvermogen en trekgedrag zijn vogels in staat om snel nieuwe streken te koloniseren. Er leven in West-Europa maar weinig soorten die vrijwel geen trekgedrag vertonen. Veel soorten die bekend staan als standvogel, zoals de Roodborst, zijn dat in feite niet. Immers onze broedvogels trekken vaak naar het zuiden, terwijl hun plaats ingenomen wordt door overwinteraars uit het noordoosten.
Andere soorten trekken alleen in bepaalde jaren, als in hun broedgebied een voedselschaarste ontstaat. Dergelijke soorten kunnen tot onverwachte invasies leiden, zoals dit bekend is bij Kruisbek, Pestvogel en Roze Spreeuw. Deze soorten kunnen het best als invasiegasten omschreven worden.
Er zijn zelfs soorten, die uit onze streek helemaal naar tropisch Afrika vliegen. Diverse soorten steltlopers en sterns zijn echte lange afstandstrekkers, zeg maar de triatleten onder onze vogels. Zo trekt de Noordse stem jaarlijks van het hoge noorden naar de rand van Antarctische pakijs nabij de zuidpool. Daar brengen ze ongeveer 3.000 km ten zuiden van Zuid-Afrika onze winter door.
De trekperiode en -richting is genetisch bepaald. De talrijke nachtelijke trekkers oriënteren zich met behulp van het zonsondergangpunt, de sterrenrotatie en het aardmagnetisme. Dagtrekkers daarentegen houden niet alleen rekening met de zonnestand, maar volgen eveneens geografische lijnen, zoals de kustlijn of riviervalleien. Deze landschapskenmerken moeten de jonge vogels van hun oudere soortgenoten proefondervindelijk aanleren tijdens de 'grote trek'. Sommige, vooral grotere soorten zoals Ooievaars en roofvogels, maken hiervoor gebruik van thermiek, opstijgende warme lucht.
Natuurpunt Grote Nete biedt u de mogelijkheid om kennis te maken met het fascinerende fenomeen van de vogeltrek. Zo organiseren we een ringkamp in het Zammels Broek en aansluitend volgt een cursus over vogeltrek. Hieronder vindt u de praktische informatie.
RINGKAMP:
Wanneer: zondag 10 tot 17 augustus.
U bent ook welkom voor een of twee dagen.
Inschrijven en inlichtingen bij: Jos Van Kerckhoven - tel. 014/26.64.62.
CURSUS VOGELTREK:
Theorie : woensdag 17 en 24 september te 20u00 Plaats : Lokaal Natuurpunt, Leopoldlei 81, Hallaar Praktijk : zondag 5 en 19 oktober in de voormiddag Prijs : 10 euro voor leden -15 euro voor niet-leden Inschrijven en info : Wilfried Wouters - 015/24.25.73 Lesgever: Koen Leysen - 014/47.29.55 __
Wilfried Wouters
CURSUS NATUUR-IN-ZICHTte HULSHOUT
Voor wie de natuur - samen met anderen - wil leren beleven is er de cursus Natuur-in-zicht. Deze groene basiscursus richt zich tot iedereen die de eerste stappen zet in de natuur. Hij is de eerste schakel in het cursustraject natuurgids. Van de deelnemers wordt geen enkele voorkennis vereist. Tijdens een tiental activiteiten maakt u kennis met planten, dieren, ecologie en landschappen.
Natuurkennis en beleving vullen elkaar aan tijdens binnenactiviteiten en excursies in de nabije omgeving.
Na deze cursus heeft u een basisinzicht in de natuur om u heen. Wie de smaak te pakken heeft beschikt over de nodige voorkennis om aan de cursus natuurgids deel te nemen (voorjaar 2004).
Praktisch
De cursus loopt van 23/09/2003 tot en met 26/10/2003. Binnenactiviteiten vinden plaats op dinsdagavond van 19.30 uur tot 22.45 uur, excursies op zondagvoormiddag van 09.00 tot 12.00 uur.
Cursusplaats:
Gemeentelijke Basisschool Strepestraat 21 2235 Hulshout
Cursusgeld
Het cursusgeld bedraagt 48 euro. Handboek is in de cursusprijs inbegrepen. Het aantal deelnemers is beperkt tot 30.
Inschrijven
U schrijft best vooraf in. Dit kan door overschrijving van het cursusgeld op rek. 833-3096139-60, met vermelding van uw naam en 'cursus Natuur-in-zicht Hulshout'.
Informatie
Voor vrijblijvende inlichtingen contacteert u het
VMPA-secretariaat
Ommeganckstraat 26,2018 Antwerpen
Tel. (03) 231.56.53
E-mail: vmpavzw@skynet.be
Kris Dries Tel (014) 54.77.34 E-rnail: kris.dries@pandora.be
Manu Vlaeyens Tel (0473) 94.16.08 E-mail: manu_vlaeyens@hotmail.com
Deze cursus kwam tot stand in samenwerking met de Natuurpunt-afdeling Grote Nete.
Programma
1. di 23 sept Kennismaking les theorie 'Planten'
2. zo 28 sept Excursie Goor, Hulshout
3. di 30 sept Les theorie 'Dieren'
4. zo 5 oct Excursie De Roost, Laakdal
5. di 7 oct Les theorie 'Landschappen'
6. zo 12 oct Excursie Langdonken, Herselt
7. di14 oct Les theorie 'Kleine landschapselementen'
8. zo 19 oct Excursie Netevallei, Heist-op-den-Berg
9. di 21 oct Les theorie 'Alles hangt samen'
10. zo 26 oct Excursie Netevallei, Hulshout
Cursusbegeleiding: Kris Dries
Het programma is onder voorbehoud. U ontvangt tijdens de eerste bijeenkomst een detailprogramma.
Paddestoelen zijn bij de meeste mensen een ongekend onderwerp. Het roept veel vragen op en er gaan veel verhalen en anekdotes de wereld rond. Paddestoelen hebben ook iets mythisch en mysterieus, wat ook in de naamgeving terug te vinden is. Over het verschijnen van een paddestoel alleen al hebben de mensen vroeger de vreemdste verhalen verzonnen. Paddestoelen zijn de vruchtlichamen van schimmels. De ene is smakelijk, de andere nauwelijks eetbaar. Dan zwijgen we nog over de giftige en de hallucinerende zwammen en paddestoelen.
Een paddestoelenkenner zal twee avonden over deze boeiende materie vertellen. Hoe ze ontstaan en waar ze vandaan komen.
Op woensdagen 3 en 10 september te 20 u.
Dit gaat door in de Vesperzaal van de abdij te Tongerlo.
Er zal ook een wandeling doorgaan op zaterdag 13 september te 09 u .
Dit alles wordt u aangeboden voor de prijs
van 10 euro voor leden, niet-leden betalen 15 euro.
Er is zo veel over paddestoelen en zwammen
te vertellen, kom als je nieuwsgierig bent naar
deze boeiende cursus.
Allen welkom. INFO: Kris DRIES 014-54 77 34
natuurpunt Grote Nete NODIGT UIT OP
ZATERDAG 23 AUGUSTUS 2003
AANVANG te 17 U 00 LOCATIE: Parochiezaal te Hallaar
VOOR
7 euro een BIO-KOUDE SCHOTEL MET BROOD.
DAARBIJ KIEST U UIT SATÉ, WORST, KOTELET OF VEGETARISCHE BURGER;
INFO: JorisBosmans 015-249026
25 JAAR NATUURBEWEGING IN HEIST-OP-DEN-BERG
Beste natuurliefhebber,
Dagen passeren, tijden vliegen voorbij.
In 1978 werd te Heist-op-den-Berg een lokale natuurvereniging opgestart. Sinds 1980 was deze organisatie actief als Wielewaal afdeling Netevallei en momenteel zijn we operationeel onder de noemer van Natuurpunt Grote Nete.
Reeds 25 jaren wordt er hier aandacht besteed aan de vallei door vrijwilligers en werden er talloze zaken verwezenlijkt.
Dit willen wij niet onopgemerkt laten voorbijgaan. Op 25 oktober 2003 zal er een feestdis plaats hebben in de Kasteelhoeve te Booischot om onze Zilveren Jubileum te vieren te samen met leden en oud-leden.
Die avond wensen we de historiek van de vereniging te tonen, de gebeurtenissen even herleven met foto's, krantenknipsels en leuke anekdotes. Het wordt een gezellige avond om herinneringen op te halen met vroegere medewerkers.
Kom mee genieten, dineren en diavoorstellingen bekijken, schrijf u nu in.
INFO DINER 25 JAAR NATUURVERENIGING
DATUM: ZATERDAG 25 OKTOBER 2003 AANVANG: 19 u 00
LOCATIE: KASTEELHOEVE te BOOISCHOT
DEELNAMEPRIJS: 25 euro per persoon
INFO: PaulANTHONIS Tel. 015-24 89 88 E-mail: paul.anthonis@tijd.com
INSCHRIJVEN DOOR STORTING Op REK-N0 113-7206004-23
Aan Kern HEIST met vermelding " DINER 25 JAAR"
MENU
APERITIEF SEIZOENSSOEP
WARM HOOFDGERECHT MET GROENTEN
NAGERECHT KOFFIE
Zij die
een vegetarisch hoofdgerecht wensen, gelieve dit afzonderlijk door te seinen aan
Paul Anthonis.
ACTIVITEITEN JNM
Jeugdbond voor Natuurstudie en Milieubescherming v.z.w.
afdeling Hageland - Zuiderkempen Kern Heist
......................................................................................................
Za 26 juli: Moerastocht aan de Nete in Hallaar
In de winter is het er een ondoorwaadbare plaats; in de zomer krioelt het e van de insecten en vogels. Een echte kruip- en sluiptocht door gras en riet hoger dan uzelf! Precies de rimboe. Afspraak om 13u met de fiets aan het Natuurpunt-lokaal, Leopoldtei 81 in Hallaar. Terug rond 17u. info: Stijn: 0495 / 89 50 58 of briefmuis(a?hotmail.corn
Za 6 september: Zwemmen in Anderstad (Lier)
Van
's morgens vroeg vogels beloeren om daarna tussen de eenden te gaan zwemmen om
ze van hééél erg dichtbij te bewonderen. Vergeet uw zwemgerief en plastieken
eendje niet! Afspraak om 8u met de fiets aan station Heist. Einde: 13u tot 17u.
Info: Zjacky: 0479 / 90 28 12 of rastavarkskeg@hotma
i l. com
Za 20 september: Beheerswerken met NP in de Netevallei te Hallaar
Samen
met NP Grote Nete werken in het reservaat aan de Nete, om er nog
meer toffe vogelkes en plantjes de kans te geven om te groeien en rond
te huppelen. Afspraak om 13u30 met de
fiets aan het Natuurpunt-lokaal, Leopoldlei 81
te Hallaar. Einde rond 17u.
Info: Stijn: 0495 / 89 50 58 of
briefmuis@hotmail.com
Zo 5 oktober: Fietstocht door Wiekevorst
De omgeving van Wiekevorst heeft nog een paar verborgen, schoon plekskes die we eens dringend moeten bezoeken. Netten in de mond, tabellen om de hals en verrekijkers in de holsters!
Afspraak om 13u aan de kerk
van Heist, om 13u30 aan de Kaasstrooimolen
in Bruggeneinde.
Terug rond 17u aan de molen en om 17u30 aan de kerk van Heist.
Info: Bart: 0472 /96 46 32
LANDBOUWBEDRIJVEN
Bij landbouwers met een bestaand vergund bedrijf bestond de vrees dat bij wijzigingen van de gewestplannen er niet meer zou voldaan worden aan de afstandregels. De Vlaamse regering heeft dit opgelost door te zeggen dat de afstandregels niet meer van toepassing zijn op bestaande vergunde bedrijven.
Bij vergunningsaanvragen voor nieuwe bedrijven of uitbreidingen van bestaande bedrijven blijven de afstandsregels wel van toepassing.
HET
VEN
De Vlaamse regering heeft de eerste fase van het VEN en het bijhorend maatregelenbesluit goedgekeurd. We beschikken nog niet over de kaarten en de teksten, daarom kunnen we nog geen toelichtingen geven. Het is uiteraard positief dat de afbakening van het Vlaams Ecologisch Netwerk uiteindelijk gestart is.
Nu maar hopen dat de volledige afbakening van het VEN én van de agrarische structuur binnen enkele jaren zal gerealiseerd zijn.
De Vlaamse regering heeft het decreet "integraal waterbeheer" goedgekeurd. Het decreet wordt nu behandeld bij het Vlaams Parlement. De verschillende Vlaamse regeringen zijn al tien jaar bezig met het opstellen van dit decreet. We rekenen erop dat dit een degelijk werkstuk zal zijn.
Het decreet moet de basis vormen van een daadwerkelijke trendbreuk in de aanpak
van de waterproblematiek in Vlaanderen en leiden tot een duurzaam waterbeleid.
Het voorziet dat er, als wapen in de strijd tegen wateroverlast en
overstromingen, ruimte voor water wordt gecreëerd. Ook een betere
waterkwaliteit en de vrijwaring van de watervoorraden worden beoogd. Een aanpak
vanaf de basis is daarbij essentieel.
Pro-actief zal de watertoets er voor zorgen dat er niet langer kan verkaveld en
gebouwd worden in overstromingsgevoelige gebieden. Bovendien krijgen burgers
die in
overstromingsgevoelige gebieden wonen het recht om de overheid te vragen hun
eigendom aan te kopen. De overheid legt zich daartoe een aankoopplicht op.
1° Ruimte voor water als wapen tegen overstromingen.
De toename van de verharde oppervlakte, het indijken van de
rivieren, het recht trekken van de waterlopen, de snelle afvoer van regenwater
via de riolering naar de rivieren zijn allemaal factoren die overstromingen op
ongewenste plaatsen veroorzaken.
Tegen deze overstromingen rest slechts een afdoend middel: ruimte bieden aan het
water. En die ruimte is er. De natuurlijke overstromingsgebieden moeten hun
vroegere functie terugkrijgen waar het mogelijk is.
Het decreet voorziet dat die ruimte voor water planmatig wordt vastgelegd. Zo
kunnen bredere oeverzones en overstromingsgebieden worden afgebakend in de
bekkenbeheersplannen. Ook is er een koppeling voorzien met ruimtelijke ordening,
de in de bekkenbeheersplannen aangeduide overstromingsgebieden moeten via RUP'S
(Ruimtelijke Uitvoeringsplannen) vastgelegd worden.
De bestemming " Waterberging" wordt planologisch vastgelegd
en er is de mogelijkheid om
werken in functie van waterberging uit te voeren.
2° Oprichting bekkens en deelbekkens.
Vlaanderen wordt opgesplitst in 11 bekkens. Onze Afdeling is volledig in het Netebekken gelegen. De afbakening van de deelbekkens zou één van de volgende dagen bekend worden.
3° Watertoets
Het decreet voorziet in de invoering van een watertoets. De watertoets moet er voor zorgen dat niet langer woningen of bedrijfsgebouwen kunnen worden gebouwd of verbouwd in overstromingsgebieden. Bij iedere aanvraag tot het bekomen van een stedenbouwkundige vergunning (de vroegere bouwvergunning ) of een verkavelingsvergunning wordt nagekeken of deze eigendommen al dan niet gelegen zijn in een overstromingsgebied.
4° De aankoopplicht.
Burgers, die met een eigendom in een oeverzone of een overstromingsgebied gelegen zijn, kunnen de Vlaamse overheid verzoeken van hun eigendom aan te kopen. De Vlaamse overheid legt zich een aankoopplicht op.
5° Anders omgaan met water.
De wijze waarop we met water omgaan zou door dit decreet grondig moeten wijzigen. Het probleem van de wateroverlast, van slinkende grondwaterreserves, van vervuilde beken vraagt een integrale aanpak. Een van de mogelijkheden is het water opvangen daar waar het valt. Gedaan met de (vooral gemeentelijke) politiek van iedere druppel water zo snel mogelijk te willen afvoeren. In de plaats moet er gestreefd worden om het water te houden waar het valt, het daar indien mogelijk te laten infiltreren en anders vertraagd afvoeren. Ook in de bebouwde omgeving zijn verschillende maatregelen mogelijk zoals het gebruik van regenwaterputten, aanleg van infiltratievoorzieningen, groendaken, hergebruik of heraanleg van bermsloten. Allemaal kleine individuele maatregelen die overstromingen helpen voorkomen en onze grondwaterreserves op peil houden.
Gans
deze wetgeving past in de Europese kaderrichtlijn water. Vlaanderen zal, om de
Europese doelstellingen te halen, versneld moeten werken aan de realisatie van
dit decreet op het terrein.
We hopen dat het lukt.
De natuur aan Pinzieleke herleeft.
Pinzieleke vormt zowat het hart van het geklasseerde landschap 'De Netevallei te Hallaar en Itegem'. Op 1 september 1994 werd circa 340 ha van dit valleigebied bij ministerieel besluit beschermd. Sindsdien heeft onze vereniging een ernstige inspanning geleverd om de natuurwaarden in het betrokken gebied te vrijwaren.
De afgelopen 5 jaar werden in het centrale gedeelte van het geklasseerde gebied circa 20 ha terreinen aangekocht. Onze vereniging heeft zware inspanningen geleverd om de natuurwaarden te herstellen.
Zo werden 3 ha maïsakkers omgevormd tot een gevarieerd natuurgebied. Deze beemden werden omstreeks 1993 omgeploegd en ingezaaid met maïs. Door de natte nazomers van 1997 en 1998 kon er niet geoogst worden. De gronden bleven braak liggen ... en verbosten met wilgenopslag. Een deel van de wilgen werd verwijderd teneinde opnieuw een ruigtevegetatie te verkrijgen. Waar 10 jaar geleden de maïs groeide, broedt nu Roodborsttapuit, Bosrietzanger, Blauwborst, Fitis en Grasmus.
In de Moerbeemden werden sterk verruigde graslanden verworven. Door het jarenlang ontbreken van beheer ontstond een sterk verruigde pitrusweide van 4 ha. De dikke pollen met de bijhorende strooisellaag deed een waardevolle moerasvegetatie op een venige bodem wegkwijnen. Reeds 2 jaar werd het gebied gemaaid en gehooid. Stilaan maakt de pitrus plaats voor een bijzonder waardevolle moerasvegetatie bestaande uit Moerasviooltje, Wateraardbei, Watemavel, Melkeppe, Bosbies en Egelboterbloem.
Recent
kon een nabijgelegen elzenbroekbos met enkele oude veenputten worden aangekocht.
Een eerste inventarisatie van de flora leverde zeer fraaie resultaten op. Een
greep uit ons lijstje om u te laten watertanden :
Moerasviooltje (massaal), Watemavel, Blauw Glidkruid, Valeriaan, Leverkruid,
Wederik, Moeraswalstro, Gele Lis en Bosbies. Door het verwijderen van populieren
en wilgenopslag kan een fraaie overgang van droog naar kletsnat worden hersteld.
Door het invoeren van een passend maaibeheer op een arme veenbodem kunnen hier
op korte termijn schitterende resultaten worden geboekt.
Tot slot kon onze vereniging enkele jaren geleden een akkerperceel buiten het winterbed verwerven. Intussen is de lopende pacht beëindigd en wordt het terrein ingepalmd door akkerkruiden. De witte bloempjes van kamille kleuren het perceel helemaal wit. De indringende geur van tienduizenden Kamillebloempjes dompelen je onder in een immense theekop. Broedvogels, zoals Kneu, Zomertortel, Patrijs en Houtduif, weten de zaden van de akkerkruiden best te smaken. Diverse insecten vinden er een nectarbron. Een paartje roodborsttapuiten weet er zijn jongen groot te brengen. Jammer genoeg werden de aanpalende schrale hooilanden op de hogere gronden intussen gescheurd en ingezaaid met... maïs.
Door de inzet van Natuurpunt zijn belangrijke natuurwaarden in de omgeving van Pinzieleke veiliggesteld. Maar het werk is nog niet voltooid. Er dienen nog enkele ontbrekende schakels verworven te worden. Ons jubilerend reservaat behoeft geen bloemetje. Door een gift op het reservatenfonds 293-0212075-88 met vermelding van 'projectnummer 7032' zet het u in de bloemetjes. Stortingen vanaf 30 euro zijn tevens fiscaal aftrekbaar. Alleen met uw steun laten we Pinzieleke voor de volgende generaties herleven...
LANGDONKEN: Weer wat life-nieuws.
Werk aan de winkel!
Het Lifeproject-Zuiderkempen loopt onverminderd voort. De afgelopen maanden heeft de Life-werkploeg hout gekapt en uitgereden. Het ging hier vooral om de Amerikaanse eik, die de typische eigen flora verdringt.
Juli hooimaand: de eerste percelen zijn ondertussen gemaaid, afhankelijk van het goede weer zullen weer een pak hooibalen geperst worden. Een eigen grote-balen-pers werd aangekocht. Deze maakt het mogelijk met een lichte tractor het hooi te persen en af te voeren. De bodemdruk wordt aldus enorm beperkt. Bodemverdichting ten gevolge van zware machines is immers negatief voor de ontwikkeling van waardevolle vegetaties.
En in dit verband kocht Natuurpunt zopas een heuse kabelbaan. Deze moet het toelaten zware bomen uit de natste gebieden te halen, zonder de bodem te beschadigen. Het is de eerste maal dat Natuurpunt hiermee aan de slag gaat.
De volgende maanden zullen er stronken gefreesd worden, daarna kan het aanwezige humuslaagje voorzichtig verwijderd worden met een lichte kraan. Plaggen noemen we dat. In de overgebleven 'arme' bodem, ontkiemen soorten van heischrale graslanden.
Landbouwers aan de slag !
Landbouwers uit onze regio zetten weer hun koeien te grazen in onze reservaten. Natuurpunt Grote Nete vindt het zeer belangrijk dat plaatselijke boeren op die manier meewerken aan het beheer van natuurgebieden. Waarom ook niet ? Zowel de boer als de natuur haalt hier zijn voordeel uit.
Geen beheer zonder planning.
Als natuurbeheerder is het van het grootste belang te weten waar je mee bezig bent:
doelen vooropstellen, beheersplannen maken en al die plannen ook kunnen verantwoorden. Bomen kappen, graslanden maaien, plaggen, doe je niet zomaar... Daarom is 'Natuurstudie' onmisbaar als peiler van onze vereniging. Welke planten en dieren, welk landschap verschijnen er na beheerswerken ? Dit kan je alleen maar weten als je ook een wetenschappelijk verantwoorde evaluatie kunt en durft te maken.
Wie zin heeft om mee vogels te observeren, poelen te bekijken, vegetaties uitpluizen, de vlinderfauna in kaart brengen, de amfibieën en reptielenwereld ontdekken, neemt best contact op met Lon Lommaert. Hij coördineert de natuurstudie binnen onze afdeling.
Hoe het vroeger was...
'Geschiedenis' is er een belangrijker vak op school ? Daaruit kan je immers onnoemelijk veel leren. Om onze natuurgebieden nog beter te begrijpen (hoe zagen ze er vroeger uit? welke dieren en planten kwamen er voor? welk beheer voerden de mens er uit? ...) en het beheer goed uit te voeren, proberen we een beeld te krijgen van de gebieden door de geschiedenis heen. We zoeken in allerlei boeken en geschriften, we gaan praten met 'oudere' mensen en omwonenden die het kunnen weten, we zijn op zoek naar oude foto's,... Karel Eyckmans, al jaren bezig met geschiedenis en heemkunde bleek bereid het geschiedkundig luik van dit Life-project voor zijn rekening te nemen. Wie nuttige informatie heeft of wil meewerken op dit vlak, kan hem altijd contacteren op Tel. 014 - 54 93 51.
Recreatie in de natuur.
Een wandelbrochure wordt aangemaakt. Hierin linken we Langdonken en Goor-Asbroek aan elkaar. De brochure zal klaar zijn dit najaar. Ettelijke kilometertjes waardevolle natuur kan je dan al wandelend bewonderen.
Volg de pijlen ...
Een
natuurgebied beheren doe je niet zomaar. Alle beheerswerken die uitgevoerd
worden, moeten vooraf goed overwogen worden :
wat wil ik bereiken?
welk landschap wil ik bekomen ?
welke planten en dieren wil ik kansen geven ?
Uiteraard moet je ook weten wat er kan groeien en bloeien. En daarvoor is het
weer nodig je gebied grondig te inventariseren : wat is er momenteel aanwezig ?
In ons jongste reservaat 'De Ritten' in Houtvenne is men zopas begonnen met de
eerste inventarisaties.
In een vorig nummer van ons tijdschrift deden we een oproep om in dat gebied een
en ander te bestuderen.
Louis Schellens inventariseerde enthousiast een aantal planten op zaterdag 7
juni 2003. Aangenaam verrast waren we met soorten als: Rood havikskruid,
Waterviolier, Ratelpopulier, Poelruit, Ruige veldbies en verschillende
Zeggesoorten (Ruige, Zeegroene, Scherpe, Oever-).
Verder kunnen we u nog meegeven dat twee reeën regelmatig werden waargenomen en
dat er in de onmiddellijke omgeving een broedgeval van een koppeltje Nijlganzen
vastgesteld werd.
Karine Amouts.
Het
begrazingsproject in Schaapwees draait weer op volle toeren. In het gebied
grazen momenteel 5
Galloways en
in het begrazingsblok
van het Heyland staan zes runderen van een landbouwer uit Blauberg. Een weiland
langs de Grote Nete, tegenover het kasteel van de Merode werd onlangs gemaaid.
De ruigte in dit weiland, vooral pitrus en rietgras, was de voorbije jaren zo
sterk doorgegroeid dat de Galloways die hier vorig jaar in rondliepen bijna geen
zonlicht meer zagen. Ze zullen schrikken als ze dit jaar terugkomen. Binnen
enkele jaren zullen hier weer massaal Koekoeksbloemen bloeien.
De voorbije maanden werden er enkele mooie waarnemingen gedaan in het
natuurgebied.
Zo zal het de wandelaars langs de Netedijken al wel zijn opgevallen dat er zeer
veel Weidebeekjuffers rondvliegen
boven het Netewater.
Ook het Ijsvogeltje heeft zich dit jaar reeds meerdere malen laten bewonderen.
Een Pauw had dit jaar het groot hooiland in het Schaapwees uitgekozen als
broedplaats en werd er nadien verschillende malen gezien met drie jongen. Ook de
Greppelsprinkhaan werd aangetroffen in zowel het klein als groot hooiland. Maar
de mooiste waarneming werd in juni gedaan door Jos Van Kerckhoven. In de buurt
van een onlangs gekapt populierenbos zag hij een Kleine Ijsvogelvlinder
rondfladderen. Het is nog maar de tweede keer, in tien jaar tijd, dat deze
vlindersoort in het Schaapwees werd waargenomen.
1. Vlindercursus.
Onze vlindercursus te Heist-op-den-Berg telde 18 deelnemers. Na de theoretische lessen in maart onder leiding van Nobby Thys, volgden de excursies. Aangezien de wind op 27 april nogal stevig blies en de lucht zwanger was van stevige regenbuien, werd beslist om de excursie af te gelasten.
Op 10 april trokken we onder een stralende lentezon richting
Averegten. Na enkele omzwervingen langs zonnige bosranden, belanden we in de
plantentuin. Boven ons zweefden 2 doortrekkende zwarte wouwen door het
luchtruim. Gewapend met 3 vlindernetjes werd er wat afgevangen.
Er belandden 9 soorten dagvlinders in onze bokaal: 2 Gehakkelde Aurelia, 3
Landkaartje, 3 Oranjetipje, 5 Klein geaderde Witjes, 1 Groot Koolwitje, 5 Bonte
Zandoogjes, 1 Atalanta, 1 Dagpauwoog en 3 Citroentjes. Tevens werd nog een
Boomblauwtje in de vlucht waargenomen. Volgende dagactieve nachtvlinders
ontsnapten evenmin aan onze aandacht
: 1
Dwerghuismoeder, 3
Boterbloempjes, 1 Bruine Grijsspanner en 1 Springzaadspanner.
Op 15 juni trokken we onder leiding van Wilfried naar de
Netevaltei, waar we konden genieten van een prachtig valleilandschap. Tevens
lieten de typische zomervlinders zich onder een hete zomerzon bewonderen ... en
vangen.
Er werden
opnieuw 9
verschillende dagvlinders waargenomen : 5 Distelvlinders, 3 Atalanta, 1
Kleine vos, 2 Citroentjes, 2 Kleine Koolwitjes, 1 Klein geaderd Witje, 10 Grote
Dikkopjes en ca. 40 Bruine Zandoogjes. Tevens werden tientallen rupsen van de
Dagpauwoog en 1 harig exemplaar van de Grote Beer opgemerkt. Zo kregen we een
staalkaart van
onze algemene
dagvlindersoorten voorgeschoteld.
Tientallen Weidebeekjuffers fladderden langs de Neteoevers, terwijl een Penseelkever nectar verzamelde uit Knoopkruid. Nabij Pinzieleke werd onze aandacht getrokken door het gekrijs van 50 foeragerende Gierzwaluwen : Luchtacrobatie van de bovenste plank.
2. Eikenpage : terug van weggeweest.
Op 24 juni 2003 maakte ik 's avonds een tocht om een geleide wandeling voor te bereiden. Intussen was het reeds 19u00 geworden. Ter hoogte van de Hogewegbeemden te Booischot werd mijn aandacht getrokken door een donkerbruine vlinder. Deze fladderde in de top van enkele jonge zomereiken. Toen hij zich neerzette op een eikenblad, kon ik de witte streep in de onderzijde van de vleugels goed waarnemen. Het was duidelijk een vertegenwoordiger van onze kleine pages, een Eikenpage. Enkele ogenblikken later bemerkte ik een tweede exemplaar en kort nadien vlogen er 3 vlinders in spiraalvlucht naar boven. In de zon was duidelijk een paarsblauwe schijn waarneembaar.
Ik was zeer verheugd, want het was reeds 10 jaar geleden dat ik deze soort nog had opgemerkt. Mijn vorige waarneming betrof 1 exemplaar op 16 juli 1992, dat nectar dronk op een Akkerdistel, nabij de monding van de Leibeek in de Grote Nete vlakbij de grens van Itegem en Herenthout. Dit verruigde perceel paalde aan een hoogstammig bos met zomereiken in de buurt van het pittoreske kasteel van Herlaar. Omdat adulte vlinders weinig nectar drinken, bevinden ze zich meestal rond de top van de bomen, waar ze leven van honingdauw (afgescheiden door bladluizen). Eikenpages worden meestal in de voormiddag of de late namiddag waargenomen, wanneer de vlinders toch afdalen naar lagere takken en naar de bodem om vocht op te zuigen.
In het boek 'Dagvlinders in Vlaanderen' las ik dat de Eikenpage in één generatie vliegt van midden juni tot midden augustus. Door de bijzonder warme mei- en junimaand bereikte deze soort haar piek vermoedelijk vroeger dan gebruikelijk. De wijfjes zetten de eitjes meestal afzonderlijk af aan het uiteinde van een twijg of aan de basis van een bladknop op een kleine tak op 1 tot 3 meter hoogte. Bovendien verkiest ze een zonnige kant van de eiken. Ik trof de vlinders aan langs een zuidwestelijk georiënteerde bosrand met jonge zomereiken. Immers op het betrokken perceel had onze vereniging in 1996 een maïsakker beplant met zomereiken. Intussen zijn de bomen circa 3 è 4 meter hoog geworden. Er werd tevens een gemengde struiklaag met Vuilboom, Hazelaar, Gelderse roos en Lijsterbes aangeplant. Langs de oost- en zuidkant werd een struweel met Meidoorn en Sleedoom aangelegd. In de omgeving bevinden zich tevens enkele honderdjarige zomereiken. Op een aanpalend perceel heeft onze vereniging een populierenbos laten kappen met maximaal behoud van de aanwezige eikenbomen. Zodoende treffen we in de onmiddellijke omgeving een ongelijkjarige populatie zomereiken aan.
Op een zomerse 8 juli 2003 bracht ik een bezoek aan ons reservaatje 'de Haak' te Itegem. Dit gebied van 1 ha wordt langs drie zijden omarmd door de Grote Nete, die er een scherpe meander bezit. Het terrein wordt als bloemrijke ruigte beheerd. Derhalve wordt 1 keer om de twee jaar gemaaid. Het doel van mijn bezoek was een voorbereiding van het maaibeheer voor 2003 en een evaluatie van de beheersresultaten. Terwijl ik speurend door de vegetatie liep, werd mijn aandacht getrokken door de rijke vlinderfauna. 8 verschillende soorten dagvlinders werden er aangetroffen, waaronder opnieuw 2 exemplaren van de Eikenpage. De kleine pages zaten beide op Boerenwormkruid, waarvan de bloemen nog net niet in bloei stonden. Opmerkelijk is dat deze waarneming in vlindervlucht slechts 200 meter verwijderd is van mijn waarneming uit 1992, doch wel langs de andere Nete-oever gesitueerd is.
Alhoewel de soort momenteel in Vlaanderen niet bedreigd is,
vormt het grootschalige bosbeheer het voornaamste knelpunt. Grote alleenstaande
eiken ontbreken vaak en in de aanplantingen hebben alle bomen ongeveer dezelfde
leeftijd. Derhalve is een gevarieerd beheer
van loofbossen,
waarin eiken voldoende oud
mogen worden met een rijke mantel- en zoomvegetatie belangrijk voor het behoud
van de eikenpage. Bij het beheer werd met
deze randvoorwaarden
rekening gehouden en klaarblijkelijk met resultaat. Deze waarneming
bevestigt dat we op de goede weg zijn. Even later genoot ik nog na van deze
prachtwaarneming bij een heerlijke trappist op een zomers terrasje van een
nabijgelegen taverne aan de Nete.
Kijkt u ook uit naar de aanwezigheid van de Eikenpage in uw buurt?
3. Dagvlinders: geteld.
Elke natuurliefhebber, die reeds geruime tijd aandacht heeft voor onze insecten, kan alleen maar vaststellen dat het aantal dagvlinders de afgelopen 20 jaar drastisch verminderd is. Ook in mijn tuin is het aantal schoenlappers (Dagpauwogen, Kleine Vossen) en Witjes gedecimeerd.
Op 5 juli stapte ik langs de rechteroever over de Netedijk van
Lodijk naar Pinzieleke. De lucht was zwaar bewolkt met enkele opklaringen, doch
er waaide een zachte wind bij 22° C. Om een beeld te krijgen van de
vlinderfauna noteerde ik over een traject van ca. 2 kilometer alle dagvlinders.
In totaal waren er een honderdtal exemplaren aanwezig, die zich massaal te goed
deden aan de nectar van de Akkerdistel, en in mindere mate aan Knoopkruid en
Rode Klaver. De talrijkste was uiteraard het Bruin Zandoogje (46), gevolgd door
23 Atalanta's.
Alle andere soorten kwamen eerder sporadisch voor : Landkaartje (5), Gehakkelde
Aurelia (3), Dagpauwoog (7), Distelvlinder (3), Klein Koolwitje (4),
Zwartsprietdikkopje (2) en Kleine Vos (1). Opmerkelijk was dat de vlindersoorten
zeker niet gelijkmatig gespreid over het ganse traject voorkwamen. De vlinders
zaten sterk gegroepeerd op enkele windarme plekjes met een rijk nectaraanbod.
Vaak was dit in de onmiddellijke omgeving van onze reservaatspercelen.
Ter hoogte van Pinzieleke-De Bunders bevindt zich een jong wilgenstruweel, dat ongeveer oost-west georiënteerd is. Aan de zuidzijde bevindt zich een bloemrijke ruigte, gedomineerd door Akkerdistel. Over een lengte van ca. 100 meter kon ik op 5 juli volgende vlinders opmerken : Atalanta (11), Dagpauwoog (5), Distelvlinder (2) en Bruin Zandoogje (5).
Ik meen hieruit te kunnen besluiten dat elke conservator bij het beheer van zijn gebied de nodige aandacht dient te besteden aan het behoud of de aanleg van windluwe ruimtes met een ruim aanbod aan nectar in de onmiddellijke omgeving. Het gefaseerd maaien van graslanden is een ander aandachtspunt. Het is aangewezen om 10% van de hooilanden niet te maaien. In deze strook kunnen eieren, rupsen en poppen van vlinders en andere insecten hun levenscyclus voltooien. De niet gemaaide strook grasland schuift jaarlijks op, zodat elke strook slechts om de vier jaar aan bod komt. Op deze wijze wordt een verruiging voorkomen. Vele vlindersoorten bezitten maar een beperkt leefgebied en hun mobiliteit is eerder beperkt. Grote kale vlakten zijn voor vlinders immers woestijnen, waarin ze verdwalen bij gebrek aan geschikte oriëntatiepunten.
Wilfried Wouters
PLANTEN: TORMENTIL (Potentilla erecta)
We
treffen Tormentil vooral aan in weiden, heiden, duinen en open bossen. Hij voelt
zich zowel thuis op droge als op natte plekken. De bodem mag echter niet te
voedselrijk en moet kalkarm zijn.
De bovengrondse delen verdwijnen in de winter maar de plant overleeft dank zij
zijn ondergrondse stengel of wortelstok. Planten met zulke overwinteringstactiek
noemen we hemicryptofyten. De wortelstok die met de jaren verhout en knopig
verdikt kan bij oudere planten bij een diameter van drie centimeter tot wel tien
centimeter lang worden. Snijdt men de bruine wortelstok dwarsdoor dan krijgen we
een stervormige tekening te zien en verkleurt het snijvlak rood.
Uit de wortelstok, nog rizoom genoemd, verschijnt vooreerst een bladrozet. Dat
zijn bladeren die in een dichte spiraal geplaatst zo goed als plat bij de bodem
blijven. Zij zorgen niet alleen voor de eerste bladgroenverrichting in het
vroege voorjaar, maar onderdrukken tevens de concurrentie in de onmiddellijke
nabijheid. Daarna komen verscheidene dunne, licht behaarde, meestal liggende
stengels tot ontwikkeling die zeker nooit wortelen zoals andere leden van het
genus. De toppen die de frêle bloemsteeltjes zullen dragen, richten zich
enigszins op maar meestal raken ze niet erg hoog.
Terwijl de
gesteelde grondbladeren
vier- of
vijftallig zijn en al vroeg verdorren, zijn de zittende -dus
zonder steelstengel-bladeren
drietallig. In hun bovenste helft
zijn ze voorzien van
een viertal zaagtanden om onderaan gaaf
en wigvormig
te versmallen. Omdat de beide steunblaadjes vrij groot zijn, lijkt het
echter dat er vijf deelblaadjes zijn.
Bovenaan krijgen
we draaddunne gaffelvormig
vertakte bloeistengeltjes die aan elk uiteinde slechts een enkele bloem dragen.
Waar de andere leden van het Potentilla geslacht steeds, zoals het hoort
vijftallige bloemen dragen, zijn die van Tormentil steeds (=bijna altijd!)
viertallig.
Daardoor
is Tormentil makkelijk te herkennen.
De bloemen hebben slechts een doormeter van ongeveer een centimeter maar ze zijn
nogal talrijk en hun frisgele kleur valt goed op. De lange bloeitijd, vanaf mei
tot oktober, maakt dat de plant lang in de kijker loopt.
De vier gele, geaderde kroonblaadjes zijn bovenaan iets uitgeschulpt. Ze staan
ver uit elkaar zodat het groen van de kelkblaadjes te zien is. Bekijken we de
achterkant van de bloem dan zien we dat er acht kelkbladeren zijn, geschikt in
twee kransen van elk vier.
Zulke bijkelk vinden we ook bij de aardbei. Meestal zijn er zestien meeldraden. Het aantal stampers, meestal vrij groot bij de Rosaceae, is hier tot een vier- a achttal beperkt gebleven. De bestuiving geschiedt door insecten die er zowel nectar als pollen vinden. Bij aanhoudend regenweer blijven de bloemen gesloten en treedt zelfbestuiving op. De vruchtbeginsels groeien uit tot dopvruchtjes. Dat zijn kleine nootjes die zich niet openen.
De naam Potentilla. van het Latijnse potens dat machtig,
krachtig betekent, verwijst naar de grote geneeskracht aan deze plant
toegewezen.
In 1753 gaf Linné deze plant de naam Pormentilla erecta. Later kwam hij
in een ander genus terecht als Potentilla silvestris. Vervolgens werd het
Potentilla tormentiUa. om tenslotte opnieuw te worden voorzien van de
soortaanduiding die Linné bedacht had. Dat epitheton is echter niet zo goed
gekozen want Potentilla is helemaal niet zo opgericht maar gedraagt zich eerder
als een bodembedekker. In de officiële Nederlandse naam Tormentil is gelukkig
de genusnaam bewaard gebleven waarmee Linné deze plant boven de doopvont hield.
Het is een verwijzing naar geneeskundige toepassing. Tormentum is kwelling,
buikpijn, krampen of andere kwalen waartegen de plant werd gebruikt.
Potentilla bevat veel tannine en was zodoende bruikbaar in de leerlooierij. Een
bijkomende eigenschap was dat het behandelde leer een mooie rode kleur kreeg.
Aanhangers van de signatuurleer zagen zeker in de rode kleur van de wortel een
aanwijzing voor het gebruik als bloedstelpend middel.
De samentrekkende eigenschap van het looizuur ligt aan de basis van het gebruik
van Tormentil. Zo helpt een aftreksel tegen diarree en maagklachten, bij
tandbloedingen en te sterke maandstonden.
Als remedie tegen buikloop kreeg Tormentil alvast de naam Schiitwortel.
Het kruid was ook dienstig bij "het wee" of "het meer",
volkse benaming voor bloedwateren bij het vee, vandaar Weewortel. Meerwortel.
In Franse werken vinden we Herbe de Sainte-Catherine. Waarschijnlijk zal dat de H. Catharina van Alexandrië zijn die in het begin van de vierde eeuw op bevel van haar echtgenoot keizer Maxentius werd onthoofd. Omwille van dat bloedvergieten zal zij ook betrokken zijn bij deze bloedstelpende plant. De naam Bloedwortel en de Duitse naam Rotwurz zijn zonder meer duidelijk. Zevenblad of Zevenvingerkruid zijn te verklaren omdat de beide steunblaadjes aan de voet der echte bladeren soms zeer diep zijn ingesneden.
Een
reeds zeer oude naam want Hildegard von Bingen gebruikte hem reeds omstreeks
1150 is Birckwurz. Die naam verwijst naar het voorkomen van de plant in de
nabijheid van berken.
Een naam die ik meer dan andere apprecieer is Zonnekes. Hij is bijzonder
goed gevonden want een bloeiende Tormentil is met zijn prettig oplichtende gele
bloempjes op het groene bladtapijt een streling voor het oog.
René Vertommen
SPROKKELS
Bijzondere
waarnemingen in onze regio in maart – april – mei 2003
Vogels
Zoals vorige jaren waren er weer minimum twee baltsende broedkoppels Dodaars op de vijvers van 't Hoeves te Vorst (BEH). Eén exemplaar op het Trichelbroek te Eindhout op 16 mei (BEH) maakt deze soort ook hier broedverdacht
De Aalscholvers waren weer gans het seizoen aanwezig in het Trichelbroek met een maximum van 30 op 3 maart (BEH). Heel wat enkelingen of zeer kleine groepjes bezochten de gehele Netevallei. De Blauwe reigerkolonie in het Trichelbroek telde ca. 55 nesten. (BEH, VKJ). Van hun kleinste neefje, het zeldzame Woudaapje, pleisterde één mannetje op 8 mei in de Roost te Veerle (CEJ). Ooievaars vlogen de ganse periode met maximum vijf exemplaren vrij rond in de buurt van het Ooievaarsnest (taverne) te Veerle (BEH). Hier verbleven al langere tijd een aantal vogels in gevangenschap. Naar het schijnt zou de eigenaar een aantal van deze vogels nu vrij laten rond vliegen.
In de buurt van het Trichelbroek was geregeld een Knobbelzwaan te zien op de Grote Laak. Haar sneeuwwitte verenkleed was hierdoor wel deels roestbruin geworden (VDV). De groep Brandganzen was ook nog in Laakdal waar te nemen met maximum 46 ex in het Trichelbroek (Eindhout) op 3 maart. Dezelfde dag vlogen er (dezelfde?) 42 over Veerle. Op 13 maart vlogen hier ook nog 32 beesten over. Van de Canadagans vlogen nog maximum 9 ex over Veerle op 17 maart (BEH). In het kasteelpark te Westmeerbeek verbleef een koppel Canada's met vijf pulli op 18 mei (Opennatuurdagen). Nijlganzen broedden op verschillende plaatsen. Te Blauberg (Degstraat) kraakte een koppel weerom een torenvalkenbak en dit leverde 7 jongen op (BEH). Om bij de exoten te blijven, zijn ook nog twee broedgevallen van mandarijn-eenden vermeldenswaard: één in een bosuilenkast te Veerle (16 eieren op 16 april) en één op een buizerdnest te Herselt (BEH). Maart-april is in het Trichelbroek traditioneel een goede periode om verschillende eendensoorten waar te nemen.
Hierbij enkele maxima: 45 Krakeenden op 1 maart, 28 Kuifeenden op 8 maart en 25 Slobeenden op 30 maart. Er verbleef hier ook één mannetje Smient op 8 maart. Er waren dit jaar veel minder waarnemingen van Pijlstaarten. Eén koppel werd op 12 maart waargenomen op de vijvers van 't Hoeves (Vorst) samen met 9 Krakeenden (BEH). Opmerkelijk waren verder ook nog twee vrouwtjes Grote zaagbekken op de Nete te Hallaar op 16 maart (BOJ).
De voorjaarstrek van roofvogels gaf ook voor onze regio een aantal opmerkelijke waarnemingen. Op 29 maart pleisterde een Visarend in het Varenbroek (Varendonk) en op 3 mei trok een exemplaar van dezelfde soort door te Vorst boven de Grote Laak (BEH). WOW observeerde tijdens een wandeling in de Averegten (Hallaar) twee Zwarte wouwen op 10 mei. Op 10 april trok een vrouwtje Bruine kiekendief over het Trichelbroek (Eindhout) (BEH, CEJ) en verder waren er enkele waarnemingen van Boomvalken te Veerle op 20 mei (VKJ) en te Itegem op 29 mei (GOH). Buizerden, Torenvalken, Sperwers waren weerom vrij talrijke broedvogels, evenals enkele paren Haviken in de Zuiderkempen. Door de ringgroep Demervallei (CRA, BOJ, VKJ, BEH) werden dan ook weer heel wat jongen in hun nesten geringd. Te betreuren is wel dat van enkele nesten de jongen werden gestolen, waarschijnlijk om ze als kooivogel verder op te voeden.
Op 28 mei ringde CRA een mannetje Kwartel in zijn tuin te Blauberg. Op 27 mei kon hij aldaar zelfs een zeer zeldzame Kartelkoning van een ring voorzien. Op 6, 8, 9 en 13 april ringde hij telkens één Waterral. Op 16 maart vlogen twee Kraanvogels over de Netevallei te Heist (BOJ).
Vanaf eind maart werden op verschillende plaatsen Scholeksters waargenomen. (VDB, VKJ, DAG, BEH, e.a.). Enkele bleven in onze regio om te broeden. Op 24 maart pleisterde een Kemphaan tussen enkele kieviten op een pas omgeploegde akker te Eindhout (BEH). Op een industrieterrein te Vorst verbleven begin april weerom tot maximaal 5 Bokjes op 6 april (BEH, CRA, VKJ). Die dag waren hier ook vier Watersnippen aanwezig. Ook in de Langdonken (Herselt) verbleven dit voorjaar geregeld watersnippen op de afgegraven weide (VDB). Met de Houtsnip kregen we schitterende baltsontmoetingen tijdens onze avondtocht in de Ossenbroeken (Vorst) op 3 mei (BEH e.a.). Baltsende vogels werden verder ook waargenomen in Schaapwees te Westerlo (VKJ) op 7 mei en 3 ex in 't Hoeves (Vorst) op 15 mei (BEH, VKJ, CRA). Op 28 maart pleisterde in de Langdonken eveneens een Witgatje (VDB).
Bij de meeuwen waren er dit voorjaar in Laakdal opvallend veel waarnemingen van Zwartkopmeeuwen. Eenmaal hun roep gekend, kun je ze gemakkelijk vinden in grote groepen kokmeeuwen. De eerste waarneming was deze van drie adulten te Eindhout op 7 maart. Er werden maximaal 8 exemplaren samen gezien te Veerle op 17 maart. (BEH). Van de Kleine mantelmeeuw verbleven er even twee vogels. Op 15, 36 en 27 april te Eindhout en op 19 april te Veerle (BEH)
Bos-, Steen- en Kerkuilen schijnen niet hun beste broedseizoen tegemoet te gaan. Waarschijnlijk ligt voedselgebrek aan de oorzaak. Waarschijnlijk meer hierover in volgend nummer.
Tenslotte nog wat zangvogelwaamemingen. Op 21 april pleisterden twee Paapjes in de Craeywinckel te Vorst (BEH) en op 21 april één te Oosterwijk (VKJ). Van de trillende fluiter waren er zangposten in het Trichelbroek te Eindhout op 27 april (BEH, WOW, e.a.) en te Oosterwijk op 5 mei (VKJ). Boomklevers waren opvallend talrijk (minimum 10 zangposten) in het Varenbroek (Varendonk) op 12 april (BEH, VKJ). Op 1 mei controleerde GOH in de Averegten (Hallaar) van deze soort een nestkast met niet minder dan 9! pulli boomklever. BEH en VKJ telden de nesten in de Roekenkolonies in de Zuiderkempen . In Vorst nabij NIKE 38 nesten, te Tongerlo Moestoemaat 45 nesten, te Tongerlo Tolhuis 8 nesten en te Voortkapel (Rooiveld) 13 nesten. Om te eindigen nog de waarnemingen van enkele zaadeters : Op 1 maart 2 Putters te Itegem (BOJ) en op 25 maart 1 putter te Veerle (BEH). Een Barmsijs vertoefde op 13 maart te Oosterwijk en een schitterende Europese kanarie zong in de tuin van BEH te Veerle op 16 april.
Zoogdieren
Er werden voor het l BW Bunzings als verkeersslachtoffer ingezameld uit Zoerle-Parwijs op 4 april (VBK), uit Veerle op 7 april (BEH) en uit Voortkapel op 19 april (VBK). In Veerle verongelukte een mannetje Steenmarter op 4 mei (BEH)
Waarnemers : BEH-Berghmans Herman, BOJ-Bosmans Joris, CEJ-Ceunen Johny, CRA-Cristael André, DAG-Daems Geert, GOH-Goossens Herman, VBK-Van Bavel Koen, VDB-Van Dyck Benny, VDV-Vandyck Vic, VKJ-Van Kerckhoven Jos, WOW-Wouters Wilfried
Alle bijzondere waarnemingen voor de periode juni-juli-augustus 2003 graag doorgeven aan Jos Van Kerckhoven op het nummer 014/26.64.62 of mailen naar iosvankerckhoven(a>hotmail.com.
Met het onaangename gevoel van de verzengende hitte die we dit jaar al geruime tijd ondergingen, brengt de gedachte aan een frisse duik enig soelaas... Dit jaar werden de samenkomsten van de poelenwerkgroep zeer thematisch georganiseerd. We namen reeds groepen zoals de amfibieën, waterslakken, waterwanten en schaatsenrijders onder de loep. Ook waterkwaliteit werd uitvoerig besproken. Voor dit jaar staan nog 2 activiteiten op het programma: waterplanten en waterkevers. Wil je meer informatie, neem dan contact op met Bart Reynaerts (0473/85.08.11) of Eric Stoffelen (03/651.67.64 eric.stoffelen@pi.be).
Waterplanten in onze poelen
Op donderdag 21 augustus gaan we op pad om de waterplanten uit onze poelen te leren kennen. Via een korte excursie verzamelen we waterplanten en zullen deze in het Natuurpuntlokaal in Hallaar op naam brengen. Er wordt hierbij niet alleen aandacht besteed aan het leren herkennen van de waterplanten, maar tevens de randvoorwaarden en omgevingsfactoren die bepalend zijn voor het al dan niet voorkomen van bepaalde plantensoorten worden besproken.
We komen samen om 19 u. aan het Natuurpuntlokaal te Hallaar.
Voor wie er nog niet genoeg van heeft, kan ook op zondagvoormiddag 24 augustus mee op pad. We komen samen om van 9u. aan de kerk van Oosterlo.
Waterkevers
Op donderdag 18 september om 19u. komt de poelenwerkgroep samen rond het thema « waterkevers ». De plaats van afspraak is de abdij van Tongerlo. Gilbert Loos, expert terzake, komt een uiteenzetting geven over het op naam brengen van deze fascinerende diertjes. Waterkevers zijn er in allerhande groottes, van enkele millimeters tot enkele centimeters. Voor ieder wat wils... Hoewel er veel soorten zijn, is het voor geïnteresseerden zeker geen probleem om ze te leren kennen.
Vriend beuk
Vriend beuk ik moet je nog bedanken
voor de schuilplaats die je bood
toen het op die zondagmorgen
plots water met bakken goot
't was er droog en lekker warm
'k had er uitzicht op de neet
en mijn hond lag aan mijn voeten
trouw zoals dat in de boekjes heet
'k heb intens van je genoten
van je stille stoere kracht
'k weet nu dat in barre tijden
jij daar aan de Nete wacht
J'O
Pinzieleke
De
Blauwborst zingt
de Groene kikker kwaakt
Pinzieleke herleeft
Pinzieleke ontwaakt
de Leeuwerik klimt
de Wielewaal fluit
het Netewater stroomt voorbij
de overzet vaart uit
de Karper paait
de veerman roeit
het hooi geurt vers
de jack-op vloeit
hommels brommen
de wind trekt aan
het land van Heist
daar wil ik gaan
de zon zakt rood
het duister wint
de rivier fluistert
jij bent mijn vriend
J'O
Opening
wandelpad in het TRICHELBROEK
Trichelbroek in de kijker en het ledenaantal in Laakdal stijgt spectaculair.
27 april, de opening van het wandelpad Trichelbroek was een
succes.
Bijna heel de maand april was het beloftevol mooi weer geweest. En er was hard
gewerkt aan de voorbereiding van de officiële opening van het wandelpad. Maar
hoe dichter we bij 27 april kwamen hoe meer de regenen winddreiging kwam
opzetten. En op zondagmorgen stonden de vrijwilligers gehuld in regenjas alles
klaar te zetten en moesten ze vlaggen en partytentjes extra verankeren of het
vloog allemaal mee met de wind. En niemand durfde nog op een massale toeloop te
rekenen.
Toch kwam het volk stilaan naar de Sint Bavokapel afgezakt. Om 14 uur stonden er
120 natuurliefhebbers naar de welkomstwoorden van onze voorzitter en van de
conservator te luisteren. Spijtig dat er van het gemeentebestuur niemand is
komen opdagen. Want uiteindelijk was het de bedoeling om het gebied en ons werk
voor te stellen aan de bevolking maar we hadden ook graag aan het
gemeentebestuur eens laten zien waar we mee bezig zijn..
Aan de kapel was het een gezellige drukte. Al die pratende
mensen onder de lindebomen vormden een tafereel waarbij we ons in lang vervlogen
tijden waanden. Misschien hing hier vroeger wel een vergelijkbare sfeer. Want de
Kapel was in de eeuw een bekend bedevaartsoord. Uit de bedevaarten groeide toen
de zogenaamde "Bamismarkt", die nog tot de jaren 1930 bleef bestaan.
Nu was dit voor ons een mooie plaats om onze wandeling te starten.
In zeven groepen, elk onder leiding van een natuurgids, werd de tocht aangevat.
Voor de officiële opening van het wandelpad werd het lint vervangen door een
boomstammetje. Dit paste meer in het natuurlijk kader. Een klus die onze
voorzitter met een paar sneden van de boogzaag wist te klaren. Tijdens de
wandeling werd er verder nog stilgestaan
bij de
verschillende beheerswerkzaamheden.
Er was ook aandacht voor het
landschap. Dat wordt hier gekenmerkt door kleinschalige landbouw. De weilanden
doorsneden met sloten en houtkanten vormen een interessant biotoop voor vele
planten en dieren.
In de kern van het gebied, was het uitzicht over de vijver met
de watervogels, voor de meeste mensen een moment van stil bewonderen. Aan de
overkant zagen we reigers af en aanvliegen om de jongen te voeden die in de
reigerkolonie hongerig zaten te wachten.
Er viel wat regen toen we langs de Grote Laak liepen. Maar we bleven toch
stilstaan bij de problemen van deze beek en er werd nogmaals gewezen op de
schandelijke vervuiling van het Laakwater en daardoor ook het water van de Grote
Nete enkele honderden meters verderop. Met het Trichelbroek wordt immers de
ecologische verbinding gelegd tussen de Vallei van de Grote Laak en de Vallei
van de Grote Nete.
Spijtig genoeg bleef het tijdens de wandeling niet droog maar een echte natuurliefhebber geeft daar niet om. De kelen zijn trouwens ook niet droog gebleven want de gratis aangeboden Natuurpuntwijn werd gretig gedronken. Er werd nog wat gezellig nagebabbeld en iedereen vond dat alles goed verlopen was. Dat was inderdaad zo en vooral dankzij de inzet van vele medewerkers, die heel wat tijd en energie gestoken hebben in de voorbereiding van dit evenement.
Van het gebied werd er ook een mooie folder gemaakt, die samen met een wervingstekst bij alle inwoners van Laakdal in de bus terecht kwam. En blijkbaar viel dit in goede aarde of in goede handen, want er kwam nog een mooi vervolg aan het verhaal. Namelijk door de wervingscampagne en met Trichelbroek als blikvanger heeft Natuurpunt er in Laakdal zo maar eventjes 38 nieuwe leden bij gekregen. We hopen deze nieuwkomers op één van onze volgende activiteiten te mogen begroeten. Men mag ook altijd contact opnemen met de bestuursleden voor meer informatie. Zeker doen als je zin hebt om actief mee te werken in onze reservaten of in onze afdeling. De folder met kaartje is nog steeds te verkrijgen. Iedereen is van harte welkom in het Trichelbroek. Zie ook op onze website:
http://www.natuurpunt.be/grotenete
Vic Van Dyck
OPEN NATUURDAGEN in HOF TER BORGHT
Het was ondertussen al lang geleden, en echt schitterend weer was het niet, maar met wat goede wil zouden we kunnen zeggen dat de weergoden dit jaar onze Open Natuurdagen nog getolereerd hebben. Na de meteorologische pesterijen van de laatste jaren verteerd te hebben zijn wij waarschijnlijk al snel tevreden. Maar uiteindelijk is er op zondag 18 mei niemand echt nat geworden, en ook de temperaturen waren niet van aard om mensen echt terug naar huis te sturen.
Het weer kunnen we dus een vijfje toekennen, maar om
uiteindelijk nog tot een welverdiende onderscheiding te komen was er toch nog
een fameuze eindsprint van al onze vaste en losse medewerkers nodig. Maar die
eindsprint is er dan ook gekomen!
De diavoorstelling in de kapel was weer voorbeeldig, en ook onze muzikale gasten
lieten ons zowel in de voormiddag als in de namiddag ontdekken dat natuur en
muziek bijzonder goed samengaan.
Nieuw dit jaar was de medewerking van twee sympatiserende verenigingen, te weten
een delegatie pottenbakkers uit Westerlo en de leden van de Herseltse kunstkring
Argus.
Vooral
deze laatsten waren heel enthousiast over het initiatief en hebben gelijk at
ingeschreven voor volgend jaar.
Anderzijds werd er qua ledenwerving zeker geen hoge toppen gescoord : zeven
nieuwe lidkaarten konden uitgeschreven worden.
Een regelrecht schot in de roos was de Natuurdag van het 4de Leerjaar. Met meer dan 750 kinderen die in de twee weken voorafgaand aan de Open Natuurdag het kasteelpark verkenden, dreigt het evenement ons zelfs stilaan boven het hoofd te groeien. Maar omdat alles ondanks wat organisatorische pech en dank zij een extra inspanning van de gidsen uiteindelijk toch nog op zijn pootjes terecht kwam, hebben we er wel vertrouwen in dat we nog enige groeimarge hebben.
Kortom, we zijn nog steeds op de goede weg, en de nieuwe initiatieven hebben hun waarde bewezen. Uit goed ingelichte bron weten wij dat volgend jaar ook het weer veel beter zal zijn, zodat we er niet aan twijfelen dat editie 2004 weer een nieuwe mijlpaal zal zijn.
PINZIELEKE AAN DE NETE HERLEEFT
EEN TERUGBLIK OP 1 JUNI 2003
In 2003 is de lokale natuurvereniging precies 25 jaar actief in Heist-op-den-Berg. Tevens mocht het natuurgebied 'vallei van de Grote Nete' precies 15 kaarsjes uitblazen. Dit dubbele jubileum verdiende een feestelijk programma : de natuurhappening 'Pinzieleke aan de Nete herleeft'.
Pinzieleke was de plaats, waar tussen 1882 en 1953 een
kleinschalige veerdienst tussen Hallaar en Bemum (Itegem), actief was. Deze
overzetdiensten bezaten tevens een grote folkloristisch charme, omwille van de
bijhorende badplaatsen en de typisch landelijke volksherbergen. Deze herberg
kreeg de welluidende naam 'Den engel op het eiland', omdat het café ingeplant
werd tussen een afgesneden Netemeander en de rechtgetrokken Nete.
Natuurpunt maakte voor 1 dag de oude overzet terug operationeel en liet de
herberg aan Pinzieleke terug herleven.Onder een (te) hete zomerzon werd onder
leiding van 8 natuurgidsen 250 wandelaars door het gebied geleid. Zij konden
tijdens de wandeling kennismaken met het prachtige valleilandschap langs de
Grote Nete. De aandacht werd onder meer getrokken op de inzet van onze
vereniging voor de landschapszorg (aanplanten van houtkanten, knotten van
wilgen). Tevens werd de bijdrage van onze vereniging tot het natuurbehoud in
Heist-op-den-Berg toegelicht. We waren zeer verheugd om de schepenen Marien
(ruimtelijke ordening) en De Haes (leefmilieu) te kunnen rondleiden in het
gebied. Daar konden ze vaststellen dat de gemeentelijke aankoopsubsidies goed
besteed worden. Tevens kwamen honderden kijklustige buurtbewoners op eigen
kracht via de Netedijken naar deze plaats afgezakt om te genieten van nostalgie
uit hun kindertijd.
Met een oude platbodem werden de wandelaars door de spierkracht van Jo en Titte overgezet. Dit gebeurde onder het toeziend oog van onze veldwachter van dienst, Bert. In de herberg hadden Joris en Eric hun handen vol om de frisse Jack-op te serveren. Chris leidde de mensen veilig in de overzetboot. Onze medewerkers waren allen uitgedost in een passend 19° eeuws plunje.
Aan het lokaal van Natuurpunt was het eveneens een drukke bedoening. De deelnemers konden er genieten van een frisse pint en een heerlijk streekgerecht 'frikadellen met krieken', bereid op grootmoeders wijze.
Tevens is het gepast om de vrijwilligers, die instonden voor het goede verloop van deze geslaagde feestdag, van harte te danken. In de eerste plaats de natuurgidsen, Julien, llse, Rudy, Frans, Alice, Stefaan, Alois en Wilfried, die de deelnemers met een gevarieerd verhaal wisten te boeien. De dames en heren, die instonden om de hongerigen te spijzen en de dorstigen te laven, Manna, Milde, Rosette, Judith, Anita, Astrid, Christine, Charel, Jan, Stijn, Willy, Paul, Francois en Maarten. Ook Joke, Frans en Manu verdienen een pluim voor de ontvangst van de deelnemers bij de inschrijvingstafel. Een bijzonder dankwoord aan Charel Stroeckx voor de zorgvuldige restauratie en schilderwerken aan onze overzetboot en Francis Jacobs, die zijn oude platbodem gratis aan onze vereniging schonk.
Tot slot een hartelijk dankwoord voor onze sponsor, Baltimore Aircoil, waardoor we een kleurrijke folder konden aanmaken en bedelen in de ganse fusiegemeente Heist-op-den-Berg. Tevens dank aan Cois van transportfirma Van Egdom voor het vervoer en te wateriaten van de overzetboot. Slagerij Eddy Van Rompaey stelde zijn werkplaats en een koelwagen ter beschikking. Leo Buts voor het uitlenen van het veldwachtersuniform.
Natuurpunt was verheugd over de vele positieve reacties over de gaafheid van het landschap, de puike organisatie en de originaliteit van de activiteit. Door deze actie werd de naambekendheid van Natuurpunt en het draagvlak voor het natuurbehoud in onze gemeente versterkt. Het tastbare bewijs vormen de 20-tal nieuwe leden, die ter plaatse lid werd werden. Van harte welkom in onze vereniging.
Natuurpunt Grote Nete blikt met een tevreden gevoel terug op deze roemrijke dag. Velen vroegen reeds wanneer Pinzieleke opnieuw zal herleven...
80 kinderen missen onze overzetboot.
Op vrijdag 6 juni organiseerde de Heilig-Hart basisschool een sponsortocht. 80 leerlingen van het 4°, 5° en 6° leerjaar verkozen een parcours van 23 km en stapten van Heist-station richting Netevallei. De opbrengst van deze sponsortocht is bestemd voor de aankoop van nieuw schoolmaterieel, zoals schoolbanken en turntoestellen. Omstreeks het middaguur zouden ze Pinzieleke bereiken en zou Natuurpunt in staan voor het overzetten van de leerlingen naar de andere Nete-oever, waar ze hun knapzak konden verorberen en hun tocht konden verder zetten. De leerlingen keken dan ook sterk uit naar dit boottochtje, beslist het hoogtepunt van hun gesponsorde wandeling.
Groot was de verbazing toen ze vaststelden dat onbekenden de 3 spankoorden over de Nete hadden gestolen. Het zijn 3 dikke touwen van circa 20 meter lengte, waarmee zeeschepen verankerd worden. Hiervan bezitten er 2 een hemelsblauwe kleur. Tevens werd de ketting doorgeknipt en werden de touwen, waarmee de overzetboot vastgelegd was, overgesneden. Het doel van de vandalen was ongetwijfeld het laten wegdrijven van de platbodem. Gelukkig werd de boot nog in de buurt aangetroffen temidden van de brandnetels tegen de Netedijk. De volgende ochtend werd met de boot naar de Netebrug te Itegem gevaren. Daar werd de platbodem met een kraanwagen uit het water getild en vervolgens op een veilige plek opgeborgen.
Door deze vandalenstreken eindigde de geslaagde natuurhappening van Natuurpunt 'Pinzieleke aan de Nete herleeft' van 1 juni alsnog in mineur. Bovendien misten 80 ontgoochelde leerlingen, door dit vandalisme, het hoogtepunt van hun sponsorwandeling. Natuurpunt heeft bij de lokale politie klacht tegen onbekenden neergelegd. Iedereen, die nuttige inlichtingen kan verstrekken over deze feiten kan hiervoor terecht bij de lokale politie van Heist-op-den-Berg of bij de bestuursleden van Natuurpunt Grote Nete.