Altijd handen tekort
door Paul Anthonis

Het fundament waarop Natuurpunt en zijn afdelin­gen gebouwd is, zijn zijn vrijwilligers. Daarom dragen wij onze vrijwilligers een warm hart toe en zijn wij altijd op zoek naar nieuwe vrijwilligers. Steekt u graag de handen uit de mouwen? Letter­lijk of figuurlijk? Dan kunt u voor de natuur een pluspunt zijn.

Om de natuur en het landschap in de Netevallei en in heel Vlaanderen te behouden en te ontwikkelen heeft Natuurpunt altijd handen tekort.
Een vaca(na)tuur met de handen uit de mouwen
Zin om letterlijk de handen uit de mouwen te steken voor natuur in uw buurt? Wilt u deelnemen aan werk­dagen met hooivork, rakel ... of kettingzaag? Wel dan is deze vaca(na)tuur iets voor u! We hebben altijd handen tekort om hooilanden te maaien en te hooien, bossen te beheren, wandelpaden open te houden, peilbuizen te meten ... Misschien bent u wel bedreven in het onderhouden van machines.

Een vaca(na)tuur in het bestuur
Op de afdelingsvergaderingen worden alle activiteiten gepland, georganiseerd en geëvalueerd. Misschien hebt u wel zin om mee te denken aan bijvoorbeeld de visie van het beheer van het gebied in uw buurt of om een nieuw project mee op te starten? Het is nu het moment om u kandidaat te stellen als bestuurslid van Natuurpunt Afdeling Grote Nete of Natuurpunt Afdeling Heist-op-den-Berg. Meer op blz. 7.

Een vaca(na)tuur met de voeten in de natuur
Wilt u graag wandelingen gidsen, mensen iets bij­brengen over natuur en landschap in uw buurt? Dan kunnen we u zeker gebruiken in ons team om via na­tuureducatie en -beleving het brede publiek te laten kennismaken met de natuur en haar onmisbare func­tie. Of misschien hebt u gewoon interesse voor wat kruipt, vliegt, groeit en bloeit? Dan kunt u zich via na­tuurstudie verder ontplooien . Ook op die manier kunt u uw steentje bijdragen, want alle inventarisatiegege­vens van fauna en flora zijn van onschatbare waarde!
 

Een vaca(na)tuur voor elk wat wils Wilt u teksten schrijven, verslagen maken, meewerken aan de redactie van het lokale tijdschrift, website, archief beheren ... ? Aarzel niet en neem contact op met uw afdeling. Er is werkelijk voor elk wat wils! Warme chocomelk maken voor de andere vrijwilligers die deelnemen aan een beheerswerkdag, pinten tappen tijdens het leden­feest, nieuwe leden werven ... Of u nu alle dagen in het getouw wilt zijn of één keer een halve dag per jaar, u bent van harte welkom. U hoeft noch ervaring noch enige voorkennis te hebben omtrent natuur en milieu. Iedereen is even welkom en nodig!

In ruil biedt Natuurpunt u:
-Een gezellige vrijetijdsbesteding. U werkt samen met andere vrijwilligers, wordt waar nodig gesteund door de professionele krachten.
-Een leerrijke vrijetijdsbesteding, want al doende verwerft u meer inzicht en vaardigheid in het natuurbeheer en doet u kennis op omtrent natuur, milieu en landschap in je buurt.
-Een voldoeninggevende vrijetijdsbesteding, want u draagt een steen(tje) bij tot het behoud of het herstel van onze natuur!
 

Natuurpunt wil meer natuur!
Natuurlijk moet er ruimte zijn om te wonen, te werken en ons te verplaatsen, maar hoe drukker het leven wordt, hoe meer nood de mensen hebben aan groen en natuur. Dankzij de inspanningen van Natuurpunt bleven unieke stroken bos, heide, duinen, valleigebieden en polderlandschappen gevrijwaard.
 

Natuurpunt wil betere natuur!
Door deskundig beheer slagen de vrijwilligers van Natuurpunt erin de soortenrijkdom in de natuurgebieden te verhogen . Zeldzame en bedreigde diersoorten krijgen daardoor betere levenskansen.
 

Natuur voor iedereen!
Natuurpunt beschermt onze natuurgebieden niet angstvallig achter prikkeldraad, maar stelt ze open voor iedereen, om ervan te genieten, om ze te bestuderen of om een handje toe te steken bij het beheer.
 

Een pluspunt voor de natuur
Geen tijd momenteel om u te engageren als vrijwilliger? Ook als lid bent u een steun voor Natuurpunt en dus een pluspunt voor de natuur. Dit jaar staan weer heel wat leuke en boeiende activiteiten en evenementen op de kalender.
 

 

Nete tussen bron en horizon
door Eddy Vets

Ik dwaal langs de rivier en ik weet niet waarom.
Renaat de Vos: Xenia 1

De Nete verbindt twee horizonten. Deze achter haar leidt naar de bronnen van haar ontstaan -lees haar geboorte. Opwellend uit het niets, eerst schuchter, haast onmerkbaar verrijst zij uit het spontane, en vloeit gestaag tot een wassende voldragen rivier naar haar tweede immer verder reikende einder. Het zet de wandelaar aan tot reflecteren omtrent de alfa en de omega van zijn eigen bestaan. Waar komen we vandaan, hoe ver reikt onze horizon?

De Nete slaat geen kloof in het landschap, maar bindt de elementen samen tot een eenheid die wij Neteland noemen. Zonder Nete geen beemden met bonte plan­tengroei, zonder planten geen dieren en uiteindelijk geen mensen. De rivier brengt dit alles samen tot wat wij biotoop noemen. In deze plaats vol leven ontmoet het leven zich in zijn uiterlijke maar ook in zijn verborgen vormen.

De onderlinge verbondenheid tussen mensen aan de Nete kan uitgroeien tot een hechte band als de rivier van levensbelang of levens bedreigend is voor het individu. Vaak reikt de verbondenheid niet verder dan wat gewandel en ontspanning in de buurt van de rivier. Vroeger was dit wel anders.

Inderdaad de dimensie tijd weerspiegelt zich ook in het Netewater. De Nete wijst naar het verleden. Het landschap dat zich voor ons ontvouwt, vormt het re­sultaat van het werk en de ingrepen van de voorvaderen. Zij hebben hun sporen letterlijk en figuurlijk in het Neteland getrokken. Derhalve is dit geen natuur maar cultuur. De mens maakt zijn landschap, de natuur on­dergaat.

Als de eenzame wandelaar deze verbondenheid met het verleden, met zijn omgeving, met wat rondom hem leeft, aanvoelt, zal hij zich niet eenzaam voelen . Inte­gendeel, diep zal in hem het besef doordringen dat alles deel uitmaakt van één groot geheel. Deze gedachtegang welt op bij iedere wandeling langs de Ne­teoevers. Er is de eenheid van water, lucht en aarde, er is het mysterie van het ontstaan van dit alles, er is de vraag naar de onpeilbare einder, er is het besef van eigen beperkingen van weten en kennis.

Hoe is dit alles te vatten? Hier kan de Nete een weg wijzen. Volg de Nete ondergedompeld in het landschap naar de horizon vanuit je eigen bron.
 

 

Fotoshow De trek van de kraanvogels

De vogeltrek is een van de meest spectaculaire jaarlijkse natuurfenomenen. Miljoenen vogels trekken in de herfst richting zuiden om te overwinteren. Op bekende treken pleisterplaatsen zijn in deze periode heel wat 'vogelaars' aanwezig. Ze willen genieten van die overvloed aan vogels, zowel in aantallen als in soorten.
Een van de meest opmerkelijke vogelsoorten die ook in onze contreien meer en meer passeren, zijn de sierlijke kraanvogels. Kraanvogels hebben zeer strak­ke trekroutes vanuit de Baltische staten en de Scandi­navische landen richting het zuiden. Op deze trekrou­tes zijn een aantal pleisterplaatsen waar zeer grote aantallen kraanvogels samenkomen in de periode ok­tober-november. Vijftigduizend (50.000!) vogels zijn daar geen uitzondering.
Lac du Dèr in Frankrijk en de streek van de Düm­mersee in Duitsland zijn de twee dichtsbij gelegen kraanvogelpleisterplaatsen. Toevallig liggen die gebieden op net geen 400 km van onze regio. Een groepje Natuurpunters uit Heist en Hulshout hebben Lac du Dèr al verschillende keren bezocht. In november 2011 stond de Dümmersee op het programma. Van beide gebieden brachten ze honderden foto's mee.

Die kun je zien op zaterdagavond 10 maart om 20 uur in het lokaal van Natuurpunt in Hallaar.
Zaterdag 10 maart om 20 uur
Lokaal Natuurpunt, Leopoldlei 81, Hallaar
Inkom 2,50 euro t.v.v. reservatenfonds
Info: Stefan Janssens -015 24 28 02

 

 

Op zoek naar de Paashaas in de Netevallei

Educatieve wandeling voor kinderen -7de editie
Paasmaandag 9 april: vertrek om 9.30 uur of om 10.00 uur (einde omstreeks 12.00 uur)
Deelname 2 euro per kind, leden Natuurpunt en/of Gezinsbond 1 euro.
Lokaal Natuurpunt, Leopoldlei 81, Hallaar

Info en inschrijven: Paul Anthonis -015 24 89 88 of paul.anthonis@scarlet.be
Inschrijving verplicht, voor 5 april 2012:

Op paasmaandag 9 april richt Natuurpunt in samenwerking met de Gezinsbond afdeling Heist-op-den-Berg-Hallaar, een zoektocht in door de Netevallei met als thema Op zoek naar de Paashaas. Elk jaar trachten wij met enkele leuke verrassingen de kinderen een educatieve zoektocht aan te bieden. Deze wandeling richt zich vooral naar ouders met jonge kinderen en kleuters. Met de paardenkoets vertrekken we naar de beemden en daar volgen wij het spoor van de Paashaas. Stevig schoeisel of laarzen is aan te raden. Aarzel niet en schrijf je in.
 

Dagwandeling in Nederlands Limburg Sint Geertruid

Voorjaarsbloeiers in het Savelsbos

Zondag 15 april
Samenkomst om 9:00 uur aan Per Total Veerledorp (voormalige zaal Vinea)
Lunchpakket meebrengen Stevig schoeisel gewenst
Vervoer kostendelend met eigen wagens
Info: Jan van Walsum -0494 82 64 14

Wandelen is gezond en gezellig. Het is voor jong en oud . Wandelen kunt u altijd en overal. Het enige wat u nodig hebt, zijn goede wandelschoenen en gemakkelijk zittende kleding.
En bovendien heeft het Limburgse Heuvelland genoeg moois te bieden! Op zondag 15 april wandelen we door een gevarieerd landschap met ook enkele historische plekjes die met een woordje cultuur nog veel aangenamer zullen maken.
Natuurlijk hopen we dat de aanwezige voorjaarsbloeiers reeds in geuren en kleuren te bewonderen zijn . We trachten de bosanemonen, stinkend nieskruid en maartse viooltjes zeker tegen te komen.
 Interesse? Neem contact met Jan.
 

 

Basiscursus insecten

Insecten zijn de meest soortenrijke groep binnen het dierenrijk. We vinden ze over heel de wereld terug en in zowat alle milieus. Vele insectengroepen zijn onmisbaar in de natuur, ze zijn de opruimers van dode planten en dieren, zorgen voor bestuiving van bloeiende planten en dienen als voedsel voor ontelbaar andere dieren.
Tijdens de theorielessen leer je de verschillende insectenorden herkennen en krijg je basisinformatie over insecten (lichaamsbouw, levenscyclus, allerlei weetjes). Verder wordt het belang van insecten en aanverwante ongewervelden aangestipt, hoe je ze kan onderzoeken en hoe je ze kan helpen in je tuin of reservaat.

Lesgever Wim Veraghtert,
educatief medewerker Natuurpunt Educatie

Theorie: vrijdagavond van 19:30 tot 22:30
20 april -27 april -4 mei 2012
Natuurpuntlokaal Hallaar,
Leopoldlei 81

Praktijk: zondagmiddag van 14:00 tot 17:00
3juni-10juni2012
Locatie na afspraak op theorie

Deelnameprijs:
Leden 20 euro en niet-leden 25 euro

Info en inschrijven
Paul Anthonis 015 24 89 88
of paul.anthonis@scarlet.be
of natuur.heistopdenberg@gmail.com


Bergfolk 3

Zaterdag 21 april 2012 om 20 uur
Parochiezaal Booischot

Wosh-koor
Wereldmuziek
www.woshkoor.be


Manyidaki
Europese folk
Voorstelling nieuwe naam en nieuwe CD!
www.manyidaki.eu
Moragh en gasten
Keltische folk
www.myspace.com/moraghmusic

Inkom 12 euro -wk. 10 euro
Info en reservaties:
Jo Van Dessel 0495 53 13 22
jo.van .dessel@hotmail.com
http://users.telenet.be/Bergfolk

Met dank aan:


Grondwerken Herman Michiels
Heist-op-den-Berg
Café De Oude Ketel Heist-op-den-Berg
Transport Michiels Hulshout

Single Malt Whisky Shop Zammel
Double U Musie Heist-op-den-Berg

Peugeot Garage Serneels Aarschot
Eurostone Booischot
Pallieterhoeve Booischot
Dexia Booischot
Frituur Het Dorp Booischot
Café Brouwershuis Booischot
Elektro De Klopper Booischot
Spar Imavo Booischot
Prisma Fitness Booischot
Tuincenter Baeten Booischot
Café De Living Heist-op-den-Berg

 

 

Ruimtelijk beleid aan de Nete
door Staf Aerts

Afbakening van de natuurlijke en agrarische structuur in de vallei van de Grote Nete.

Garanties bieden aan de boeren en meer natuur en bos creëren, dat is de uitdaging waar het ruimtelijk beleid vandaag voor staat. In 1997 werd het RSV (Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen) goedgekeurd. De Vlaams regering besliste toen dat er 750.000 ha voor landbouw behouden blijft en dat de oppervlakte natuur zal toenemen tot 150.000 ha en de oppervlakte bos tot 53.000 ha.

Volgens het landbouwrapport 2010 hebben de professionele landbouwers 620.000 ha in gebruik, op de bestaande gewestplannen is er 789.000 ha agrarisch gebied afgebakend, dit is 39.000 ha meer dan dat er werd vastgelegd in het RSV.
De Vlaamse regering herbevestigde 540.000 ha agrarisch gebied op de bestaande gewestplannen, voor deze gebieden is er intussen geen discussie meer: die blijven behouden als agrarisch gebied en worden niet omgezet naar natuur of bos. De gebieden waar het duidelijk is wat natuur en bos is en waar landbouw belangrijk is, zijn afgebakend. Het moeilijkste deel van het afbakeningsproces komt er nu aan. In de gebieden waar zowel landbouw, natuur en bos aanspraak op maken, moet nu de afbakening gebeuren. Een van deze gebieden is de vallei van de Grote Nete van Itegem tot Oosterlo. De Vlaamse administraties, de landbouwsector, de natuursector, de erfgoedsector, de waterbeheerders en de gemeentebesturen, streven ernaar om in overleg tot een afbakening te komen.

In 2012 zal er voor de vallei van de Grote Nete een Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP) klaar zijn, dan volgt een openbaar onderzoek en uiteindelijk moet de minister van ruimtelijke ordening het GRUP goedkeuren. Voor de landbouwers die gronden verliezen door deze afbakening, zijn er milderende maatregelen voorzien. Zo is er een vergoeding voor gebruiksverlies en kapi­taalschade en is er een grondenbank die percelen kan ruilen. Een andere maatregel is de pachtaanvaardingsvergoeding: om eigenaars te stimuleren landbouwgrond aan landbouwers te verpachten, krijgt de eigenaar een extra stimulans van maximaal 20% van de verkoopwaarde. De herinrichting van het gebied zal gebeuren door Wa­terwegen en Zeekanaal in het kader van het Sigma­plan. Voor de natuur in de vallei van de Grote Nete is dit heel belangrijk, de natuurlijke waterhuishouding kan hersteld worden, er zal niet meer bemest worden, de vallei wordt een groot aaneengesloten natuurgebied met kansen voor zachte recreatie. En nu maar hopen dat alles volgens planning verloopt en dat in 2015 de Grote Nete weer een rivier is waar natuur, waterveiligheid en zachte recreatie een meer­waarde zullen zijn voor de regio.
 

 

Prinsheerlijk platteland
door Staf Aerts

Landinrichtingsproject De Merode prinsheerlijk platteland: speciale aandacht voor de dreven.
Het landinrichtingsproject Oe Merode prinsheerlijk platteland is een samenwerking tussen zes gemeen­ten, drie provincies, het Vlaams gewest en plaatselijke partners zoals o.a. landbouwers, Natuurpunt, onder­nemers, de abdij van Averbode, Kempens Landschap, en de Regionale Landschappen. Bij de omvorming in Averbode Bos & Heide van een productiebos voor mijnhout naar een natuurgebied met een hoge belevingswaarde, is er ook aandacht voor cultuurhistorie. De ijzerzandsteengroeve werd blootgelegd en toegankelijk gemaakt, relicten uit de Tweede Wereldoorlog zoals loopgrachten, schietput­ten, de put waar een bombardementsvliegtuig is neergestort, worden zichtbaar gemaakt en er komen informatieborden.
De dreven zijn een belangrijk cultuurhistorisch relict. Ze werden door de familie de Merode aangelegd als verbindingsweg naar de abdij van Averbode en verder naar het boswachtershuis de Bierhoeve. De oorspronkelijke dreefbomen waren omzeggens al­lemaal verdwenen en hier en daar vervangen door sparren, lorken en Amerikaanse eiken; in een eerste fase werden deze bomen gekapt. Met de financiële steun van de Regionale Landschappen plantte Na­tuurpunt eind november duizend dreefbomen.
Drevenfeest
In het voorjaar van 2012 worden de dreven nog eens, maar dan symbolisch, geplant door de kindjes uit Laakdal, Scherpenheuvel-Zichem en Tessenderlo die in 2011 geboren zijn. Natuurpunt organiseert dan sa­men met de Regionale Landschappen en de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) een drevenfeest.
 

 

Natuurpunt Heist-op-den-Berg
door Wilfried Wouters en Benny Van Dyck

Natuurpunt Grote Nete, de Natuurpuntafdeling die bestaat uit de kern Heist-op-den-Berg en de kern Zuiderkempen (Herselt, Hulshout, laakdal en Westerlo), groeit uit tot twee aparte afdelingen: Natuurpunt Afdeling Heist-op-den-Berg en Natuurpunt Afdeling Grote Nete.
 

Op zaterdag 17 december 2011 vond de jaarlijkse Algemene vergadering van Natuurpunt Grote Nete plaats in de abdij van Averbode. Op deze prachtige locatie werd eerst genoten van een heerlijke brood­maaltijd, verzorgd door kern Zuiderkempen. Vervolgens kwam het officiële gedeelte aan bod met de bespreking en goedkeuring van het werkingsverslag 2011 en het financieel verslag 2011 en -heel be­langrijk agendapunt -de bespreking en goedkeuring van het voorstel om een Natuurpuntafdeling op te richten in Heist-op-den-Berg.
Heist-op-den-Berg wordt een afdeling

Ingevolge de sterke groei van Natuurpunt Grote Nete tijdens de afgelopen tien jaar is een efficiëntere wer­king met een eenvoudigere structuur aangewezen. Op deze Algemene vergadering werd dus de oprich­ting van een aparte Natuurpuntafdeling in Heist-op­den-Berg goedgekeurd. Natuurpunt Grote Nete blijft actief in de gemeenten Herselt, Hulshout, Laakdal en Westerlo. Om deze reden wordt op 4 februari een oprichtings­vergadering voor de nieuwe afdeling in Heist-op-den­Berg gehouden. Voor de afdeling Grote Nete (de vroegere kern Zuiderkempen dus) wordt op 9 februari een Algemene vergadering gehouden.

De nieuwe afdelingsbesturen, die op deze vergade­ringen verkozen worden, zullen minstens bestaan uit: een voorzitter, secretaris, penningmeester en verantwoordelijken voor natuurbeheer, natuurstudie, natuureducatie en beleid.
We wensen beide afdelingen en hun bestuur veel succes in deze nieuwe structuur! Ze zullen beide op een enthousiaste en meer autonome wijze verder werken aan meer en 'betere' natuur in de regio.


Uitnodiging Oprichtingsvergadering Afdeling Heist-op-den-Berg
Op zaterdag 4 februari 2012 om 19 uur vindt de Oprichtingsvergadering van de nieuwe Afdeling Natuurpunt Heist-op-den-Berg plaats in het lokaal van Natuurpunt, Leopoldlei 81 in Hallaar. Alle leden woonachtig in Heist-op-den-Berg, zijn hartelijk uitgenodigd op deze stichtingsvergadering . Hierbij zal het werkingsprogramma 2012 en de begroting 2012 worden toegelicht, gevolgd door de voorstelling en verkiezing van de kandidaat-bestuursleden Er wordt afgesloten wordt de prachtige documentaire Natuurreservaten in de Kempen.

Het bestuur van de afdeling wordt verkozen. Ieder lid kan zich kandidaat stellen voor het afdelingsbestuur. De kandidaturen moeten uiterlijk op 1 februari 2012 schriftelijk ingediend worden bij Paul Anthonis, Mel­kouwensteenweg 105 te 2590 Berlaar of per mail paul.anthonis@scarlet.be. Via telefoon is meer uitleg mogelijk: 015 24 89 88.
 

Uitnodiging Algemene vergadering Afdeling Grote Nete
Op donderdag 9 februari 2012 om 20 uur vindt de Algemene vergadering van Afdeling Grote Nete plaats bij Mie Maan, Diestsebaan te Herselt. Alle leden uit de gemeenten Herselt, Hulshout, Laakdal en Westerlo zijn hierbij van harte uitgenodigd. Het bestuur van de afdeling wordt verkozen, ieder lid kan zich kandidaat stellen voor het afdelingsbestuur.

De kandidaturen moeten uiterlijk op 7 februari 2012 schriftelijk ingediend worden bij Tuur Vleugels Stippelberg nr. 93, 2260 Westerlo of per mail arthurvleugels@gmail.com. Via telefoon is meer uitleg mogelijk: 0472 44 37 30.

Agenda
-Korte voorstelling van Natuurpunt Afdeling Grote Nete, reservaten en activiteiten.
-Vragen en voorstellen van de leden.
-De kandidaat-bestuursleden stellen zich voor.
-Verkiezing van de bestuurders.

Meer mannen én vrouwen voor meer natuur!
We weten dat enkele leden overwegen om zich kandidaat te stellen voor het nieuwe afdelingsbestuur. We verwelkomen ze graag. Kent u zelf mogelijke kandidaten: moedig ze aan om de stap te zetten!
Beide afdelingen willen graag ook vrouwen in het bestuur. Vrouwen zijn ongewtijfeld een pluspunt voor de natuur in onze regio!

 

Lokale biodiversiteit in 2011
door Stefan Janssens

2010 was het jaar van de biodiversiteit. Om de natuurlijke rijkdom extra onder de aandacht te brengen, ging Natuurpunt lokaal de uitdaging aan om op één jaar tijd zoveel mogelijk planten-en dierensoorten waar te nemen. In 2010 werden
21.219 waarnemingen van 2108 dieren-en plan­tensoorten ingegeven in Waarnemingen.be. De gemeenten Heist-op-den-Berg, Herselt, Hulshout, laakdal en Westerlo kregen zo een eerste raam­werk van de biodiversiteit binnen hun gemeente­grenzen.
Na het beloftevolle jaar 2010 was het uitkijken of deze hoge waarnemingscijfers nog konden worden overtrof­fen in 2011 . Op 01.01.2012 waren er in Waarnemin­gen.be 24.004 natuurwaarnemingen ingegeven voor de gemeenten Heist-op-den-Berg, Herselt, Hulshout, Laakdal en Westerlo. Opnieuw een stijging en dus ook weer een massa extra informatie over de aanwezige lokale natuur.
Cijfers van 2011
In de tabel vinden we de waarnemingscijfers per soortgroep en per gemeente voor 2011. Tussen haak­jes staan de + of -ten opzichte van de waarnemingen van 2010. Je kunt dus direct vergelijken in welke ge­meente er meer of minder soorten werden waarge­nomen per soortgroep. De cijfers helemaal onderaan zijn het totaal aantal waarnemingen voor het hele jaar per gemeente. Hier kunnen we al direct vaststellen dat in Herselt, Heist-op-den-Berg en Laakdal duidelijk
meer waarnemingen werden gedaan en ingegeven. In Hulshout en Westerlo minder. Hulshout blijft hier wel het buitenbeentje met zeer weinig waarnemingen en daaraan gekoppeld ook zeer weinig soorten. Met waarnemingscijfers van twee jaar kunnen de eerste
Heist o/d Berg    Herselt    Hulshout   Laakdal     Westerlo
Vogels 114 (+5) 114 (+1 ) 68 (-9) 147 (-21) 110 (-16)
Zoogdieren 13 {-3) 9 (-6) 6 (-3) 14 (id) 10 (-10)
Reptielen en amfibieën 6 (id) 3 (-5} 1 (-5) 7 (+1) 6 (+1)
Dagvlinders 23 (-2) 21 (-3) 10 (-4) 24 (-2) 24 (id)
Libellen 15 {-2) 2"3 {-7} 6 (-3) 22 {-3) 13 {+1)
Insecten (overige soorten) 9 (+4) 1 0d} 0 (id) 13 (+8) 3 (+1)
Weekdieren & ongewervelden 12 (+10) 2 (+1) 0 (id) 3 (+1 ) 3 {-6}
Nachvinders en micro's 63 (-31 } 11 {-1 01) 0 {-82) 545 (+49) 211 (-3)
Vissen 0 (+1) 1 (+1) 0 (id), 6 (-1 ) 0 (-1)
Planten 116 (+59) 195 (+75) 26 {+13} 231 (-159) 148 (-107)
Paddenstoelen 251 (+151) 193 (+99) 51 (-26) 185 (-67) 280 (+3)
Mossen en korstmossen 15 (+13) 21 (+21) 0 (id) 58 (+30) 12 (+11 )
Geleedpotigen (overigen) 36 (+3 9 (-1 ) 3 {+2} 24 (+14) 28 (+11)
Sprinkhanen en krekels 7 {-4) 7 {-6) 1 (-1 ) 15 (-1 ) 12 (+7)
Wantsen en cicaden 41 (+15) 25 (+22) 5 (+5) 55 (+44) 13 (-3)
Kevers 68 (+5) 49 {+35) 1 (id) 81 (+55) 32 (-25)
Bijen, wespen en mieren 60 {-6} 15 (+5,) 0 (-1 ) 47 (+31) 37 (+11)
Vliegen en muggen 80 (+5) 2'9 (+12) 14 (+14 84 (+62) 38 (+10)
Algen en wieren 0 (id} 5 (+5) 0 (id) 4 (+4) 5 (-2)

Totaal waargenomen soorten 930 (+223) I 733 (+148) 1 192 (-100) 1565 (+45) 985. (-118)
Totaal aantal waarnemingen   4569 (+930 I 4113 (+1542j 493 (-116) 111461 (+703) 1 3318 (-274)
vergelijkingen worden gemaakt. Ook kunnen we nu zien hoe het zit met de conclusies die we na één jaar ge trokken hebben.
Conclusies
In 2010 formuleerden we na één jaar waarnemen en  21 .219 natuurwaarnemingen al een reeks eerste conclusies. Nu, een jaar later, stellen we vast dat deze conclusies zich grotendeels bevestigen. We krijgen dus stap per stap een duidelijker beeld van de plaatselijke natuur.

Gemeenten
We kunnen niet naast de cijfers van Laakdal kijken. Laakdal is begenadigd met een hele reeks prachtige natuurgebieden die geheel of gedeeltelijk op zijn grondgebied zijn gelegen. Laakdal bezit dan ook een zeer hoge natuurlijke biodiversiteit. Bijna de helft van alle waarnemingen komen uit Laakdal. Met 1565 ver­schillende soorten zitten ze ook met kop en schouders boven de andere gemeenten uit.
Hulshout had in 2010 zowel de minste waarnemingen als de minste soorten. Eigenaardig genoeg is het net in deze gemeente dat de cijfers in 2011 nog verder naar beneden gaan. Zowel in aantal waarnemingen als in soorten. Deze cijfers geven helemaal niet de weergave van de realiteit weer. Met een groot stuk vallei van de Grote Nete en met het Goor-Asbroek heeft het heel wat natuur binnen de gemeentegren­zen. De logische verklaring is dat er hier minder waar­nemers actief zijn, wat een duidelijk negatieve invloed heeft op de resultaten.
In Heist-op-den-Berg en in Herselt zien we een spectaculaire stijging van zowel het aantal waarne­mingen als het aantal soorten. Hier is een inhaalbe­weging ingezet die in de eerste plaats veel meer waargenomen soorten geeft voor planten en padden­stoeien. Eigenaardig genoeg tuimelt in deze gemeen­ten het aantal waargenomen soorten nachtvlinders naar beneden.
Voor Westerlo zien we cijfers die zowat ter plaatse trappelen en zelfs lichte dalingen vertonen. Met een negatieve uitschieter van het aantal waargenomen plantensoorten.

Soortengroepen
Veruit de populairste soortgroep blijven de vogels. Zij hebben wel niet de meeste soorten, maar de meeste waarnemingen die worden ingegeven betreffen vo­gels. Niet minder dan 41 % van alle waarnemingen gaan over vogels. (9984 van de 24.004 waarnemin­gen) Vogels zijn overduidelijk de favorieten. Van vogels weten we redelijk goed welke soorten voorkomen en hebben we een relatief goed beeld van broedvogels, doortrekkers, en wintergasten.
Vlinders, libellen, paddenstoelen, nachtvlinders en planten kennen eveneens heel wat waarnemers. Het zijn na de vogels ook geliefde studieobjecten. Van vlinders en libellen vinden we desondanks niet veel soorten terug in de overzichtstabel. Dat komt omdat er veel minder soorten dagvlinders en libellen zijn in vergelijking met paddenstoelen, nachtvlinders en plan­ten. Daar komt nog bij dat libellen en dagvlinders het niet zo goed doen en meer en meer in de verdrukking komen, onder andere door het verdwijnen van ge­schikte leefbiotopen.
Van mossen, korstmossen, algen en wieren werden bijna geen waarnemingen geregistreerd. Het gaat hier dan ook over zeer gespecialiseerde determinaties om deze soorten te herkennen. En dat schrikt blijkbaar af.
Ook van vissen kwamen weinig waarnemingen bin­nen. Om vissen te inventariseren dient men deze (meestal) te vangen, en dat is een serieuze drempel. Vogels waarnemen gaat dan wel eenvoudiger.
Sommige soorten zijn populair en worden redelijk tot zeer goed geïnventariseerd. Veel soorten zijn moeilij­ker te identificeren of vergen veel inspanningen. En er zijn ook heel wat soorten die weinig populair zijn en dus onderbelicht in het grote geheel.

Natuur in natuurgebieden
In natuurgebieden of in de directe omgeving van na­tuurgebieden werden de meeste waarnemingen en soorten geregistreerd. Dit geeft aan dat natuurgebie­den een duidelijk hogere biodiversiteit en dus meer soorten herbergen dan bijvoorbeeld landbouwgebie­den. Mooi voorbeeld zijn de Langdonken in Herselt. Hier vinden we in 2011 464 van de 733 waargenomen soorten terug of 63% van het aantal. Van alle waar­nemingen die in Herselt werden gedaan, komen ze voor 52% uit de Langdonken.

Samengevat
We kunnen stellen dat in de gemeenten Heist-op-den­Berg, Herselt, Hulshout, Laakdal en Westerlo heel wat biodiversiteit aanwezig is. Maar het inventariseren van deze biodiversiteit hangt nauw samen met factoren als de aanwezigheid van grote natuurgebieden en de populariteit van sommige soorten zoals vogels en vlinders. Ook de al dan niet aanwezigheid van lokale waarnemers en specialisten heeft een grote invloed op plaatselijke resultaten. Zo kan één specialist van paddenstoelen of nachtvlinders een grote impact heb­ben op de resultaten.
Ten slotte een warme oproep aan mensen die waar­nemingen doen maar ze nog niet ingeven in Waarne­mingen.be (of in andere online databanken). Door je waarnemingen in te geven zijn ze beschikbaar voor wetenschappelijk gebruik en betekenen ze een meer­waarde voor onze kennis over de (lokale) natuur. Doen dus.
 

 

De Laakvalleien in 2011
door Vic Van Dyck

Het nieuwe jaar is goed en wel begonnen. Tijd dus om terug te blikken op 2011 en om ook al eventjes vooruit te blikken naar de plannen voor de Laakvalleien in 2012.
De Roost
Naast het gewone beheer van wandelpaden, beemden ruigten en bossen, ruimden we in de Roost langs de Laakoever ook twee oude schuilhutten op, maar er is het voorbije jaar weer vooral rond de vijvers gewerkt. Het doorgedreven oeverbeheer leidt zowel landschappelijk als op vlak van biodiversiteit tot gunstige resultaten. Het was een en al leven op en rond het water. En we hebben ook nog 250 bomen en struiken aangeplant om het middendeel van de vijvers af te schermen van het wandelpad. Deze vijver wordt dan een rustgebied voor watervogels. Het is hier dat we van plan zijn een vogelkijkhut te bouwen.

Trichelbroek
In Trichelbroek is hard gewerkt aan de westkant van de vijver. Buurtbewoners hebben er vrij veel hout opgeruimd en in het kader van het Europees project L1FE Grote Nete is een deel wilgenopslag weggenomen. Daardoor begint hier het beoogde mozaïek van struweel, moeras en grasland stilaan meer vorm te krijgen. De wandelpaden hebben we plaatselijk hersteld. Het blijft toch een uitdaging om dit moerasgebied vooral in de winter toegankelijk te houden. Trouwens, in het begin van het jaar hebben we de paden naar de vijver tijdelijk moeten afsluiten omdat er 25 cm water op stond. Het was een uitzonderlijke toestand doordat de afvoerbuis naar de Laak dicht zat.

Eindhoutberg, Eindhoutbroek, Huis­broek, Makelbroek, Swinnebroeken
Als we verder kriskras de Laakvalleien doorkruisen, zien we dat er op Eindhoutberg vooral exotenbeheer is toegepast, zoals kappen van Amerikaanse vogelkers en Amerikaanse eik. In Eindhoutbroek zijn de paden hersteld en werkten we verder aan het herstel van de heide. In het Huisbroek zijn er gevallen takken en bomen opgeruimd en is een brug hersteld. In Makelbroek was oeverbeheer aan de orde. De oevers van de pas herstelde vijver vrijhouden van houtopslag is een hele opdracht. In de Swinnebroeken zijn een aantal populieren gekapt langs een hooilandje. Buurt­bewoners ruimden de takken op. Daarnaast was er het vele werk langs de wandelpaden. We krijgen hierbij wel hulp van het gemeentepersoneel, maar toch blijft er veel beheerswerk over voor de vrijwilliger en de terreinploeg om de paden in orde te houden.

Varendonk
Last but not least Varendonk. Dit is een gebied waar ook altijd wel werk te doen is. De bossen zijn gedund, een aantal Amerikaande eiken zijn gekapt en rond de vennen hebben we houtopslag verwijderd. We moes­ten ook een viertal gevaarlijk staande bomen langs de
weg laten wegnemen.
AI deze werken zijn nog uitgevoerd volgens het bestaande bosbeheerplan want het erkenningdossier voor dit gebied is nog niet goedgekeurd. Het is nu januari 2012 en er is na drie jaar nog altijd geen erkenning van de Vijfde uitbreiding.
Voor een gebied van meer dan 90 ha wachten we op een goedkeuring van onze beheersplannen. Van zodra de erkenning in orde is, kunnen we de broekbos­sen vennen en heide herstellen. Zij het dan in mineur, want we zullen het dan moeten doen zonder steun van een LlFE-project. LlFE Grote Nete eindigt immers in maart 2012. Ook gaan we de zandbijenkolonie in Varendonk nog meer ruimte geven om zich uit te breiden. En het maken van nieuwe infofolders en infoborden staat ook op de agenda.

Complimentjes
Ons beheersteam mag trots zijn op het geleverde werk. We mochten dan ook enkele complimenten in ontvangst nemen. Zoals een nominatie voor de Groene pluim. En de omgeving van de vijver in Trichelbroek werd door het VVV van Laakdal uitgeroepen tot Mooiste plekje van Laakdal.
Wie zin heeft om met ons mee te werken is steeds welkom. vic.vandyck@scarlet.be of 014-8402 10

 

Bruggeneindse Goren in 2011
door Jo Van Dessel


De plagwerken in de Bruggeneindse Goren schieten goed op. Het Masterplan daarentegen ...
Over de Bruggeneindse Goren is goed nieuws en slecht nieuws temelden. Eerst het goede nieuws. Het beheer van de ons toevertrouwde percelen verloopt naar wens. Eind november werd een gedeelte in de Noordoostelijke hoek machinaal geplagd. Een15-tal cm werd afgeschraapt tot op de zandlaag en de tus­senliggende geulen werden opgevuld. Ook werden in het terrein achtergebleven stronken uitgetrokken. Het vroeger met de hand ge­plagde stuk, waarop al veel heideplantjes tot bloei kwamen, werd als bijko­mende zaadbank behou­den. Twee geulen naar het achterliggende poeltje wer­den vrijgemaakt om het overtollige water in die richting af te leiden.

Nu is het wachten op de nieuwe lente. Dan zullen we met man en macht de opschietende berken en wilgen moeten verwijderen om de heide en bijhorende plantjes volop kansen te geven. Ook zullen de berken op de rand van het geplagde perceel verwijderd worden om overtollige zaadval te vermijden. Het perceel in eigendom werd nogmaals gecontro­leerd op watergebonden exoten, zoals dat zo fraai ambtelijk verwoord wordt. Die blijken het voorlopig opgegeven te hebben, al is waakzaamheid hier zeker nog geboden. De vorig jaar verjongde houtkant doet het goed en zal volgende zomer helemaal dichtgegroeid zijn.
Op de grote centrale weide zullen de schapen in het voorjaar slechts een gedeelte begrazen . De rest wordt Gemaaid, waarna de schapen voor nabegrazing zuI­len zorgen.

Schaamlapje
Tot zover het goede nieuws. Over het Masterplan van de gemeente bereiken ons minder gunstige berichten. In het landbouwgedeelte in het noorden worden de wegen verhard zoals voorzien . Over het gedeelte waarin wij actief zijn, wordt er veel
gebakkeleid over de inkleuring en de verdeling van de gronden. Eindeloze vergade­ringen hebben voor ons nog geen enkel gunstig effect gesorteerd, integendeel. Zelfs het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) vindt dat we gedeeltelijk moeten inbinden; het treedt hier de gemeente en de landbouw bij. Sommige bronnen vinden dat we al genoeg gekregen hebben. Als het zo doorgaat lijkt het er meer en meer op dat het hele Masterplan slechts een schaamlapje was voor het beter toegankelijk maken van het gebied voor de landbouw i.p.v. het creëren van meer natuurwaarde in het laatst overgebleven stukje heide in de streek.
Volgens mijn bescheiden mening zal er eerder een Schot in de zaak komen dan schot in de zaak. Wij volgen de zaak in ieder geval op de voet en ho~en alsnog op een voor ons, d.w.z. de natuur, gunstige ommezwaai.
 

 

Er leeft wat in onze reservaten
door Benny Van Dyck

Op 17 december was er de Algemene vergadering van de afdeling Natuurpunt Grote Nete. Beleid, educatie, studie, verenigingswerking en de reservatenwerking werden aan een evaluatie onderworpen. We geven enkele krachtlijnen uit de reservatenwerking van 2011.

We mogen stellen dat de beheersteams van zowat alle reservaten puik werk geleverd hebben. De meeste geplande beheerwerken werden uitgevoerd.
In de Netevallei Heist-op-den-Berg was er telkens een zeer grote opkomst bij de activiteiten. Opvallend hoe deze kern telkens een grote massa kan mobiliseren. De aanplant van een geboortebos (i.s.m. de ge­meente) bracht maar liefst 1200 mensen op de been! De samenwerking met jeugdverenigingen loopt zeer goed. Wat het beheer betreft, werd zowat alle hooibeheer uitgevoerd door derden (beroeps-en/of hobby­boer). In de Laarbeemden werd het begrazingsbeheer stopgezet en een maai beheer werd opgestart. Daar werd ook de moerassprinkhaan waargenomen! In de Moerbeemden worden vogel en dier niet meer verwond of gedood door prikkeldraad, want die werd afgebroken.
'Het bruist van activiteit in dit kleine reservaat' dixit Jo van het beheersteam van de Bruggeneindse Goren. Door plag-, kap-en maai beheer hoopt men hier op kansen voor klokjesgentiaan en aanverwanten. O.a. wielewaal en kleine bonte specht zijn er gespot.
De Vallei van de Kalsterloop blijft mikken op de optimale ontwikkeling van heischrale graslanden en aanverwante vegetaties. Ontwikkeling en inrichting van grote blokken natuur, met aandacht voor een duurzaam beheer, is de doelstelling. Er staan weer grote uitdagingen voor de deur: gevoelige uitbreiding van het graslandbeheer en inrichting van een aantal percelen voor de schuur in de Donkstraat. De waterral was dit jaar weer te horen en op floravlak komen steeds meer verloren gewaande plantensoorten terug.
In de Laakvalleien lag de nadruk op het inrichten van oeverzones aan verschillende waterpartijen. Het was een en al leven aan de waterkant. Men wacht nu al wel erg lang op de erkenning (als natuurreservaat) door de Vlaamse Overheid van maar liefst 90 ha (!). Wetende dat in 2012 het Europees L1FE-project af­loopt, en nog heel wat werken hier gepland zijn, kan men stilaan spreken van een rampscenario! Heel wat werken dienden uitgesteld. Het beheersteam geeft echter niet op: een kolonie zandbijen in Varendonk zal weer wat meer levensruimte krijgen en men denkt aan een vogelkijkhut aan de Roostvijvers. In het Elsschot groeiden meer orchideeën dan ooit tevoren!
In de Netevallei Zuiderkempen lag de nadruk op wegenherstel, want onbereikbare percelen zijn in de praktijk vaak ook onbeheerbaar. Afvoer van maaisel en plagsel zijn dan immers onmogelijk. In de vallei van de Steenkensbeek liep een en ander wat stroef. Enkele vrijwilligers dienden noodgedwongen wat gas terug te nemen. Er is dus wat werk blijven liggen, maar de hoop is dit in 2012 weer in te halen.
In Averbode Bos & Heide, dat schitterend reservaat in wording, staat er enorm veel op stapel: de bosom­vorming gaat onverminderd door, de herstelde vennen lopen vol met water, de voorlopige bewegwijzering voor ruiters is zo goed als klaar. Met duizend linden, wintereiken en beuken werden niet minder dan 5 km dreven aangeplant. Er zijn plannen voor een scha­penstal, een bezoekerscentrum en voor de inrichting van de Bierhoeve. De lijst van waarnemers wordt altijd maar langer, de trektelpost leverde schitterend werk met fantastische waarnemingen. Men is bezig met diverse projecten, hierover later meer.

Natuur en politiek ...
En dé krachtlijn waar al onze reservaten, de afdeling Natuurpunt Grote Nete, Natuurpunt in zijn geheel, ja heel de natuurbehoudsbeweging mee te maken heeft, is de drastische inkrimping van zowat alle budgetten: aankoopsubsidies, beheerssubsidies, werkingskosten . .. en dat allemaal door onze edelachtbare politici. Hoe vaak heb je 'natuur' en 'milieu' in de jarenlange (!) regeringsonderhandelingen gehoord? Inderdaad: zero, zero, zero ... om het met de woorden van Cont­ador te zeggen.

Natuurpunt mag en kan volgens ons zijn ambitie en zijn doelstellingen niet verminderen, integendeel! Daarom zal het in de nabije toekomst zeker niet van een leien dakje lopen met het natuurbehoud, maar dienen we onze creativiteit nog meer aan te scherpen om een duurzaam natuurbehoud en -beleid waar te maken.

En u, beste lezer, kunt uw steentje op dit vlak zeker bijdragen door onze politieke beleidsverantwoordelijken er af en toe eens op te wijzen dat aandacht hebben voor én iets wezenlijks doen voor natuur, landschap en milieu ook behoren tot hun dagelijks takenpakket!
 

Vogels Voeren & Beloeren

Vogels Voeren & Beloeren werd in het jaar 2000 gelanceerd. Sindsdien is het een jaarlijkse activiteit waar in heel Vlaanderen meer dan zesduizend mensen aan deelnemen. Op 4 & 5 februari 2012 is het al de twaalfde keer dat de tuinvogeltellingen aan de voederplaatsen doorgaan. We hopen dat het aantal deelnemers dit jaar weerom zal groeien.
 

Vinken verslaan huismussen
Op 5 & 6 februari 2011 werden in onze regio in 113 tuinen de vogels geteld op de voederplaatsen. Dat wil zeggen dat zo'n negen procent van onze leden dat weekend actief vogels heeft gespot in eigen tuin. Het aantal deelnemers van deze tuintellingen stijgt jaar na jaar. Dit heeft als gevolg dat de waarnemingen ook meer resultaten beginnen af te werpen. Tendensen worden steeds duidelijker. Zo viel het in februari 2011 direct op dat er meer kepen en vinken op de voederplaatsen aanwezig waren. Er waren zo veel vinken dat ze de traditionele eerste plaats als talrijkste vogelsoort afsnoepten van de huismussen. De huismussen ge­klopt door de vinken . Gaan de huismussen in 2012 de eerste plaats terug heroveren? Wie weet.
Aantal deelnemers telweekend 2011 in onze regio
Heist-op-den-Berg 44
Herselt 17
Hulshout 10
Laakdal 9
Westerlo 33

In bijlage van het natuur.blad van december zat een aparte folder met heel wat informatie over het tel­weekend. Folder verloren? Niet erg. Op de website van Natuurpunt kun je hem makkelijk terugvinden en als pdf downloaden onder de rubriek BiodiversiteitIVogelsNogels voeren en beloeren. Ook een telformulier is op de website terug te vinden. ~e kan dit dan online invullen of anderzijds afprinten, Invullen en opsturen. AI is de laatste methode wat omslachtiger. Je kunt de papieren brochure ook nog per mail bestel­len: info@natuurpunt.be.

Hoe tellen?
Onze tuinvogels hebben het in de winter vaak erg moeilijk om voldoende eten te vinden . Door hen te voederen help je hen een handje en krijg je meteen de kans om hen te tellen en ons je telgegevens door te geven. Zo kan Natuurpunt de talrijkheid en ver­spreiding van tuinvogelsoorten onderzoeken.
Na de voederbeurt tel je gedurende dertig minuten het aantal vogels per soort dat zich tegoed komt doen aan de zaden, noten en vetbollen in je tuin. Noteer per soort het grootste aantal dat je op het­zelfde moment hebt geteld op of nabij de voeder­plaats. Ook vogelsoorten die niet op het waarne­mingsformulier voorkomen, mag je tellen en doorge­ven. Het is echter niet de bedoeling om overvliegende vogels te tellen, of vogels die ver van je voederplek in het veld rusten. Een voorbeeld: op 3 februari zie je om 9.34 u. drie koolmezen op de plank, om 9.58 u. vier op de plank en één aan de vetbol, om 10.00 u. geen en om 10.13 u. vier. In dit geval vul je op het formulier naast koolmees het getal vijf. Omdat niet alle soorten op hetzelfde moment aan tafel gaan, is het nuttig om op verschillende tijdstippen waar te nemen.
 

 

Bijzondere waarnemingen
door Herman Berghmans

BIJZONDERE WAARNEMINGEN IN ONZE REGIO september -november 2011
VOGELS
Een dodaars verbleef in Averbode Heide van 2
t.e.m.14.9 (VEB, PLD, HOA, BEH), in het Trichel­broek in Eindhout op 17 en 25.9 en 13.11 (BEH, VEL, VKJ) en ten slotte 1 op de Wimp in Wiekevorst op
18.9 (VDHD). Niet minder dan 3290 aalscholvers trokken over de TTP (trektelpost) Averbode Bos & Heide (AB&H) met als maximum 437 op 13.10 (HOA). In de Roost te Veerle sliepen er 60 op 28.11 en in het Trichelbroek vertoefden er 51 op 16.10 (BEH). In totaal 29 overtrekkende grote zilverreigers werden geteld in deze periode in AB&H met als hoogste dagtotaal 4 op 14.10 (TTP). Deze soort werd verder waargenomen in het Trichelbroek op 25.9 (HEP), 24.10 (VDV), 29.10 (PLD, HEP) en 27.11 (JAS), in de Roost te Veerle op 23.10 (HEP), over het Schandooi te Veerle ook op 23.10 (SCD), in de Kwa­rekken in Westerlo op 3.9 (HES) en ten slotte in de Langdonken in Herselt

op 1.10 (NEB). Res­pectievelijk 14 en 1 ooievaars schroefden over AB&H op 16.9 en
13.10 (PLD, LEK). Hier trokken eveneens 2 knobbelzwanen over op 17.10 (LEK, VEB), terwijl er 1 pleisterde in
de Netevallei te Hallaar Knobbelzwaan (foto Vic Van Dyck) Op 27.11 (VWG).
Kolganzen passeerden met respectievelijk 5 en 20 over AB&H op 13 en 14.10 (HOA, VEB, LEK, PLD), met 7 over het Trichelbroek op 6.11 (VEL) en 1 over Westerlo op 12.11 (VDHD). Acht rietganzen vlogen dan weer zuidwaarts over AB&H op 13.10 (HOA). Hier passeerden deze periode in totaal 305 grauwe ganzen (TTP) met als maximum 74 op 13.10 en die dag eveneens 2 Indische ganzen (HOA, PLD, VOJ, VMF, LEK, NUJ). Maximaal 40 brandganzen verble­ven in Varendonk op 1.11 (VEL). Een luid roepende casarca vertoefde op 2.10 in het Trichelbroek om bij het ochtendgloren verder te trekken (BEH).
Twee mandarijneenden zwommen hier rond op 2.9 (VEL) en 3 op 25.11 (PIR). Verder op deze vijver een hoogste aantal van 78 krakeenden op 6.11, 10 slobeenden op 2.9 (VEL) en 1 mannetje smient op
30.11 (HEP). Deze laatste soort vertoefde ook in AB&H van 27.9 t.e.m. 1.10 (HOA, LEK, VEB).
Bij de roofvogels trokken verschillende eenzame vis­arenden over AB&H op 11.9, 5, 13 en 15.10 (TTP). Op 2.9 vloog er eveneens 1 over Trichelbroek (VEL) en op 3.9 1 over Heist-op-den-Berg (LOK). De klep­per van deze periode was de bastaardarend die op
15.10 AB&H aandeed (PLD, VMF, LEK). Lees hier­over elders in dit tijdschrift. Niet minder dan 28 rode wouwen passeerden tussen 30.9 en 23.10 over AB&H met als maximum 11 op 15.10 (TTP).Die dag trok er ook nog 1 over Heultje (VDH D) en op 17.10 1 over de Beeltjes in Westerlo (BJP). De voorbije peri­ode gleden eveneens 51 bruine kiekendieven over AB&H met een maximum van 18 op 16.9 (LEK, PLD). Deze soort werd voorts ook genoteerd in Blauberg op
13.9 en 18.9 (HOA), in Booischot op 14.9 (BAS), in Wiekevorst (VDHD) en Heist-op-den-Berg (2) (LOK) telkens op 18.9. Een mannetje grauwe kiekendief verblijdde AB&H op 11.9 met een bezoek (LEK) ter­wijl hier de voorbije periode ook in totaal 26 blauwe kiekendieven passeerden met de eerste op 4.9 (HOA) en maximaal 4 op 6.11 (TIP). Voorts waren er waarnemingen in het Trichelbroek op 26 en 28.10 en
6.11 (VEL, BEH), en over Blauberg op 30.10 (HOA). Mooi waren ook de in totaal 4 ruigpootbui­
zerds over AB&H, met name telkens 1 op 14 en 23.10 en zelfs 2 op 22.10 (LEK, PLD, SCD, HOA). Deze soort liet zich ook opmerken in de Netevallei in Hallaar op 7.11 (GOB).
De hele trekperiode was in AB&H goed voor niet minder dan 1346 overvliegende buizerds met als nieuw telpostrecord 553 stuks op 15.10 (TTP). De laatse boomvalk van het jaar liet

zich opmerken in het Trichelbroek op 17.10 (SCT). Smellekens lieten zich op trek verleiden door Averbode Heide met een maximum van 7 op
14.10 en een totaal van 25 voor de voorbije periode (TTP). Op 14 en 15.10 en 11.11 werd hier eveneens telkens 1 slechtvalk genoteerd (VEB, LEK, PLD, HOA) en op
16.10 pleisterde er ook 1 in het Trichelbroek (BEH).

Grauwe gans (foto Vic Van Dyck)

Patrijzen werden nog slechts op 2 plaatsen gesigna­leerd: op 3 en 18.9 (5) in Blauberg (HOA) en 11 in Tongerlo op 24.10 (VKJ). Waterrallen werd geringd in het Trichelbroek op 1 en 4.10 (BEH) en lieten zich alhier horen op 1 en 13.11 (VEL, BEH). Ook in de Langdonken schreeuwde een exemplaar op 6.11 (VOB). Kraanvogels waren weer behoorlijk talrijk dit najaar met de eerste 5 over AB&H op 15.10 (PLO, LEK). Voorts hier 27 op 25.10 (PLO), 11 op 26.10 (VEB), 101 op 4.11 (VWW, SCO) en 55 op 12.11 (HOA). Over het Trichelbroek trok dezelfde groep als in AB&H op 25.10 en een groep van 44 op 12.11 over Veerle (VOV). Op 4.11 keek MOM een groep van 105 bewonderend na boven Vorst. Op 13.11 trokken 's avonds in het donker minimum 2 grote groepen over het Trichelbroek (BEH) en 1 over Houtvenne (DAG). Twee goudplevieren lieten zich overvliegend bekij­ken in AB&H op 12.11 terwijl hier een bonte strand­loper verbleef op 2 en 3.10 (HOA). Bosruiters wer­den opgemerkt in AB&H op 13, 14 (2) en 16.9 (2) (PLO, VEB, HOA, LEK) en in het Trichelbroek op 17.9 (BEH). Witgatjes werden dan weer genoteerd in het Trichelbroek op 3.9 (BEH) en in AB&H op 17.9 (JAG).
Oeverloper (foto Vic Van Dvck)
Hier zat die dag ook nog een oeverloper (JAG) en op
4.9 1 en op 27.9 3 groenpootruiters (HOA). Hout­snippen werden gemeld in het Trichelbroek op 19 en
22.10 en 13.11 (BEH), in Truchelven in Oosterwijk op 8,10 en 13.11 (VKJ) en op Eindhoutberg op 14.11 (VOV). Hun kleinste neeftje, het bokje, werd opgesto­ten andermaal op ABH op 29.10 (LEK), waar ook nog 2 kemphanen werden gespot op 16.10 (HOA).
Het najaar 2011 was in heel België opmerkelijk wat het aantal doortrekkende en pleisterende velduilen betrof. AB&H en kon natuurlijk niet achterblijven met telkens 1 over de TTP op 14 en 27.10 (LEK, PLO, VKJ, VEB). In totaal werden hier de voorbije periode ook 126.837 doortrekkende houtduiven geteld (TTP). De laatste gierzwaluwen (2) zoefden hier ook nog over op 11.9 (HOA, LEK). IJsvogels lieten zich opmerken in het Trichelbroek (HEP, VEL, PIR, BEH, VKJ, SCT, VOV), in ABH (VEB, HOA, LEK, PIR, JAG) in Tongerlo (VEL), in de Roost (BEH, VOV), in de Langdonken (NEB) en in de Kwarekken (VKJ). Mid­delste bonte spechten werden geobserveerd in het Huisbroek te Eindhout op 20.10 (PLO) en in AB&H op
22.11 (VEB). Kleine bonte spechten lieten zich ho­ren en zien in het Trichelbroek (VEL, BEH, PIR), in Booischot (BAS), in de Goorbeek te Herselt (ALG), in Varendonk (BEH), de Kwarekken (VKJ), in Heultje (VOHO) en in de Langdonken (VOB). In AB&H wer­den in totaal 507 boomleeuweriken geteld met een maximum van 96 op 15.10 en in totaal 9603 veld­leeuweriken met een maximum van 2084 op 23.10 (TTP). In totaal werden hier ook 12.336 boerenzwa­luwen genoteerd (TTP) waarvan de laatste op 28.10 (SCO). De laatste oeverzwaluw werd op 19.9 (JAG) en de laatste huiszwaluw op 3.10 (HOA) genoteerd aldaar. AB&H was ook goed voor telkens 1 duinpie­per op 14 en 15.9 (PLO, HOA, VEB) en overliegend op 23.9 (LEK). De laatste boompieper werd er op­gemerkt op 3.10 (HOA) en de eerste waterpieper verscheen er op 9.10 (LEK, JAG, HOA).
Ook tapuiten lieten zich AB&H welgevallen met maximum 10 op 2.9 (VEB) en de laatste op 17.10 (DAR), evenals paapjes met maximum 11 aldaar op
16.9 (LEK). Op 13.11 vertoefde nog een (overwinte­rend?) mannetje roodborsttapuit in het Trichelbroek (BEH). Op 30.9, 8.10 (5) en 5.11 trokken beflijsters over AB&H (LEK). Klapeksters schijnen grootschali­ge inrichtingswerken te appreciëren met een eerste exemplaar sinds 12.10 in AB&H, waar ook af en toe een tweede exemplaar werd opgemerkt (TTP) en een eerste vogel in het Trichelbroek sinds 13.10, gevolgd door een tweede sinds 28.10 (SCT, BEH, VEL, VEOV, HEP). De eerste keep van dit najaar ver­scheen in AB&H op 30.9 (LEK) en hier pleisterde ook een Europese kanarie op 22.10 (SCO, PLO). Goud­vinken werden genoteerd in de Kwarekken, TrucheI­ven (VKJ), ABH (VWW) en Varendonk (BEH). Ap­pelvinken lieten zich dan weer opmerken boven AB&H op 9, 13 en14.1 0 (TTP).
Zeker de moeite om dit overzicht af te sluiten: een overvliegende sneeuwgors op
6.11 (LEK, JAG , PLO, VWW, VKJ, HOA) en ijsgor­zen op 1.10 (2
Ijsvogel (foto Vic Van Dyck)
ex.), 2 en 3.10 en 1.11 (LEK, PLO, JAG, HOA).

Met dank aan volgende waarnemers:
ALG-Alaerts Gery, BAS-Baeten Stijn, BEH-Berghmans Herman, BJP-Buys Jan-Paul, CRA-Cristael André, DAG­Daems Geert, DAR-Daems Ronny, DAW-Daems Willy, GOB-Govaere Bart, HEP-Helsen Paul, HES-S. Hermans, HOA-Hollebeke Anthony, JAG-Janssens Guy, JAS-Janssens Stefan, LEK-Leysen Koen, LOK-Lossy Ken, MOM­Moons Micheline, NEB-Nef Bruno, NUJ-Nuyts Julien, PIR-Pieters Robert, PLD-Plu Dieder, SAF-Sanen Freddy, SCD-Schoofs Danie"e, SCJ-Schrey Jan, SCT-Schildermans Tom, TUP-Tuerlinckx Paul, VBH-Van Bosstraeten Herman, VDHD-Van den HeuvelDieter, VEB-Verstraete Bart, VEL-Vanermen Lucas, VDB-Vandyck Benny, VDV­Van Dyck Vic, VKJ-Van Kerckhoven Jos, VMF-Van de Meutter Frank, VOJ-Volders Jos, VPJ-Vervecken Pieterjan, VWG-Van den Wyngaert Guido, VWW-Vanwesemael Willy
Bijzondere waarnemingen in onze regio tijdens de periode december 2010-februari 2012 worden liefst voor 10 maart 2012 ingevuld op waarnemingen.be of doorgegeven aan Herman Berghmans via h.berghmans@skynet.be.


Bastaardarend Op bezoek
door Koen Leysen (Natuurpunt Educatie)

Gezenderde bastaardarend uit Estland gezien boven Averbode Bos & Heide.
De vogelte"ers in het natuurgebied Averbode Bos & Heide (Tessenderlo, Limburg) beleefden op 15 okto­ber dé sensatie van hun leven. Bij het observeren van de roofvogeltrek ontdekte Frank Van de Meutter om 15:40 een naderende bastaardarend. Frank en zijn medewaarnemers Koen Leysen en Dieder Plu zagen de arend op ongeveer 300 m hoogte voorbijvliegen richting zuid. Op de rug merkten ze een dun antennetje. Hiermee werd hun vermoeden bevestigd: dit was Tönn, een gezendere bastaardarend uit Estland!
In Estland loopt al enkele jaren een Life-project waar­bij o.a. onderzoek wordt verricht naar arenden. Een aantal vogels werd voorzien van een lichtgewicht zendertje waarvan de uitgezonden signalen worden opgepikt door een Argos-satelliet. Hierdoor kunnen de vliegbewegingen van de gezenderde vogels nauwkeurig in kaart worden gebracht.

Tönns wereabouts
Op 7 augustus 2008 werd de jonge bastaardarend Tönn in zijn nest met zo'n zendertje uitgerust. Vanaf dan werden zijn whereabouts nauwkeurig geregistreerd.
Op 25 september 2008 liet Tönn Estland voor wat het was en ging het richting Spanje. Hij bracht er de winter door in de buurt van het EI Hondo-reservaat, nabij Murcia. Op 13 april 2009 trok hij weer richting noord. Niet naar Estland dit keer, wel naar Finland, waar hij de zomer doorbracht in de buurt van Vaasa. Van broeden kwam er nog niets in huis: Bas­taardarenden zijn immers pas geslachtsrijp in hun derde of vier­de levensjaar. De winter 2009-2010 keerde hij terug naar hetzelfde gebied in Spanje en de zomer van 2011 bracht Tönn door in Zweden.

Op de kaartjes waar via een computeranimatie het trekverloop van Tönn goed wordt weergegeven, bleek dat hij dit najaar via Zuid-Zweden en Denemarken trok en op 14 oktober in Duitsland stopte. Heel wat Nederlandse en Belgische vogelaars speculeerden over de mogelijkheid of Tönn over de Lage Landen zou trekken. De voorbije drie jaar heeft deze bastaar­darend al vijftien Europese landen aangedaan en de onderzoekers dachten dat het daar nu wel mee zou ophouden. Niet dus.
Natuurpunt had voor de periode van 13 tot 17 oktober speciaal opgeroepen om zoveel mogelijk tel posten te bemannen. Reden: de weersomstandigheden zouden uitzonderlijk gunstig zijn voor roofvogeltrek. Aan de oproep werd ruim gevolg gegeven en vooral op 15 oktober werden ongeziene aantallen overtrekkende roofvogels opgetekend: 7220 buizerds, 1215 sperwers, 131 rode wouwen, 92 blauwe kiekendieven, 55 torenvalken, 36 smellekens, 27 ruigpootbuizerden, 16 slechtvalken, 10 visarenden en 10 bruine kiekendieven.

Het twaalf jaar oude Belgisch dagrecord voor buizerds op één telpost werd verpulverd en staat sinds zaterdag met 644 ex. op naam van de telpost Maat­heide Kristallijn (Lommel). Historisch, net als de doortocht van Tönn. Nog sterker: een aantal vogelspotters gokten erop dat Tönn de volgende dag een zuid­zuidwestelijke koers zou aanhouden en dat hij over Marbais (Waals-Brabant) zou trekken. Een waanzinnige gok die om 13:05 bleek te kloppen toen een handvol vogelaars er de bastaardarend konden onderscheppen. Op 19 oktober zond de sattelietzender opnieuw een locatie door. Hieruit bleek dat Tönn na zijn passage over Averbode Bos & Heide nog een goeie 30 km is doorgevlogen om de nacht door te brengen aan de rand van het Meerdaalwoud. Nadat hij zondag zes vogelaars gelukkig maakte door over Marbais te vliegen, vloog Tönn via de Viroinvallei Frankrijk binnen en belandde via Reims in de buurt van Nancy.

De enige echte Benidorm Bastard
Nog een leuk weetje: het Spaanse overwinteringsgebied van Tönn ligt dichtbij Benidorm. Hiermee is Tönn dus de enige echte Benidorm Bastard.
Tönn is pas de elfde bastaardarend die in België wordt waargenomen. Het eerste exemplaar werd in oktober 1879 geschoten nabij Bernissart in Henegouwen. Ook de vier volgende exemplaren overleefden hun doortocht in België niet. De laatste waarneming dateert alweer van 18 en 19 oktober 2001 toen een exemplaar werd opgemerkt nabij Lanaken.
 

 

Trektellen, een boeiende hobby
door Koen Leysen (Natuurpunt Educatie)

De vogeltrek is achter de rug is. Trektelpost Aver­bode Bos & Heide, op de hoogste duintop tegen de Turnhoutsebaan op het Tessenderlose deel van het gebied, ligt er maar verlaten bij. De vogelkij­kers lijken aan hun winterslaap begonnen. Een paar als zitpaal geplaatste houtblokken en een eenzame klapekster blijven over als stille getuigen van weer een onvergetelijk najaar. Hoog tijd om de balans op te maken van dit najaar.

Trektelpost Averbode Bos & Heide stevig op de ornithologische kaart
Terwijl de waarnemingen op tel post Averbode Bos & Heide vorig jaar al hier en daar wisten te verrassen, heeft de telpost dit najaar een stevige reputatie opgebouwd. Hier volgen enkele hoogtepunten. Eind augustus was het al raak. Dieder telde op 27 augustus 24 wespendieven (tot 9 ex. samen) en een dag later vloog een mannetje grauwe kiekendief over onze post op zijn lange tocht tot voorbij de Sahara. Voor wie er toevallig niet bij was, die dag kwam er op 11 september nog een herkansing met een tweede exemplaar. Het najaar kon hiermee eigenlijk al niet meer stuk. Toch bleek dit nog maar een opwarmertje.

We tellen vanop een heuvel die we als duintop bestempelen, en dat had een duinpieper ook in de smiezen. Terwijl honderden boerenzwaluwen ons om de oren vlogen, jakkerde er enkele dagen eentje rond de telpost. Een reebok keek toe en zag dat het goed was, geen geweren maar telescopen.

De roofvogels gingen door op hun elan. Terwijl we vorig jaar bij een record van 7 bruine kiekendieven (22 september) al spraken van een stevig record, werd dat dit jaar werkelijk verpletterd. Op 16 septem­ber kwamen maar liefst 18 bruine kiekendieven over onze tel post, onwaarschijnlijk, dit hadden we voor onze post nooit voor mogelijk gehouden! En er zouden er nog veel volgen (najaarstotaal 51 ex.). Ook de jeugd kwam eens een kijkje nemen voor ze aan hun beheerswerken begonnen op 17 september, hopelijk blijven ze de natuurmicrobe koesteren.

Het ven 'Nooitgedacht' wist op 27 september zelfs een smient te verleiden tot een landing en enkele dagen later (2 en 3 oktober) een bonte strandloper. En zo kabbelde de trek rustig verder om op 13 oktober in alle hevigheid los te barsten: ei zo na 15.000 ex en 49 soorten met o.a. 437 aalscholvers, rode wouw, visarend, 7 smellekens enz... Bart Verstraete kon met een avondtelling van 53 buizerds alle tellers op scherp zetten voor de volgende dolle driedaagse. Vrijdag 14 oktober werd een dag om nooit te vergeten: twee nieuwe soorten voor het gebied hl. ruigpootbuizerd en velduil, maar ook bijv. 5 blauwe kiekendieven, 10 smellekens, 5 kraanvogels en meer dan 44.000 houtduiven. Terwijl onze buizerds ten dele standvogels zijn, trekken die van Scandinavië een heel eind naar het zuidwesten. Vaak koersen ze een beetje ten oosten van ons land door richting Frankrijk. Vorig jaar deden ze ook ons land aan en hadden we al een memorabele dag in Averbode met 356 ex. We dachten toen dat dat record nog jáááren ging stand houden. Toch is het vorig jaar al verpulverd met niet minder dan 553 buizerds over onze telpost op 15 oktober. Hiermee zit de trektelpost Averbode Bos & Heide in de top 5 van hoogste Belgische dagtotalen ooit voor deze soort!. En wat te denken van 11 rode wouwen op één dag! Toch had die dag nog een veel grotere topper in petto die telpost Averbode Bos & Heide voorgoed op de ornithologische kaart zou zetten . Frank ontdekte een naderende arend, nee, niet zomaar een visarend, maar een échte arend. Even later kregen Dieder en ik hem ook in de kijker. Hij kwam bijna recht over de telpost. Maar wat was het? Het leek ons een bastaardarend of was het toch een schreeuwarend? Niet gemakkelijk. Plots zagen we, als de vogel van ons wegvloog, iets uitsteken op zijn rug. Een antenne! Toen wisten we het, dit was de veelbesproken Tönn, een gezenderde bastaardarend die twee nachten ervoor nog in Duistland bivakkeerde. Deze vogel was als nest jong van een satellietzender voorzien in Estland, bracht de daaropvolgende winter door in het EI Hondo-reservaat in een moerasgebied in Spanje. Zijn zomervakantie bracht hij dan door in Finland om in de winter als een rasechte Benidorm Baslard terug naar Spanje af te zakken . De zomer van 2011 kwam Zweden aan de beurt en ondertussen zit hij weer in Spanje. Afwachten wat er gaat gebeuren als deze vogel, die al minstens vijftien Europese landen heeft aangedaan, geslachtstrijp is. Meer hierover kan je lezen op www.natuurbericht.be .

Schitterend om te zien hoe bijna alle blauwe kiekendieven laag over het gebied schoven om te gaan jagen langs de randen van het ven ,

Na een adempauze van een kleine week gaven de vogels er in het weekend van 22-23 oktober nog eens een goeie lap op. Maar liefst 3 ruigpootbuizerden en ruim 3700 veldleeuweriken gingen in de boeken . Op 25 oktober bleek dat zelfs een regendag de moeite kan lonen: Dieder zag 27 kraanvogels tegen de wind in ploeteren. Twee dagen later vloog de tweede veld­uil van het najaar over en op 4 november kon Willy de rest van de telploeg trakteren op weer een dikke 100
kraanvogels. Op 6 november vlogen maar liefst 4 blauwe kieken­dieven over de telpost en een volop roepende sneeuwgors zorgde voor enige opschudding . Ook de najaarstotalen spreken voor zich: 246.000 ex met o.a. bijna 127.000 houtduiven, 29 grote zilver­reigers, 28 rode wouwen, 52 bruine kiekendieven en 26 blauwe kiekendieven, 1373 buizerds en 4 ruigpootbuizerden, 4 visarenden, 25 smellekens, 204 kraanvogels, 9604 veldleeuweriken , 12.779 boerenzwaluwen, 961 gele kwikken, 7150 krams­vogels enz.
Maar trektellen gaat niet enkel over vogels, het gaat ook over mensen. Alhoewel het een relatief jonge tel­post is, was de bezetting van onze post afgelopen najaar indrukwekkend. In oktober zijn er amper een viertal dagen dat er niemand heeft gestaan. De sfeer op de post is dan ook zeer open en gemoedelijk. Iedereen is er welkom, en we leren allemaal bij van elkaar. Via wervende mailtjes tracht ik de boel zo goed mogelijk draaiende te houden. Extra leuk was dat dit najaar ook enkele mensen die in de buurt wo­nen de weg naar onze telpost gevonden hebben. Anthony Hollebeke is al snel uitgegroeid tot een vaste waarde en ook Chris Van Aelst heeft de telmicrobe blijkbaar te pakken. Een van de meerwaarden op onze telpost is ook dat we op de kunsten kunnen rekenen van enkele begenadigde natuurfotografen zoals Dieder Plu, Pieterjan Vervecken en Guy Janssens. Als je echt wil weten wat dat trektellen nu juist betekent, moet je volgend jaar maar eens een kijkje komen nemen. Je kan me te allen tijde een mailtje sturen om te weten wanneer er zal geteld worden. Kijk voor de volledige resultaten van deze tellingen op www.trektellen.nl
 

Tien jaar educatie Grote Nete
door Chris Segaert

De opdracht van natuur-en milieu-educatie bestaat erin, de leden en de geïnteresseerde nietleden van onze regio op een aangename en boeiende wijze een pakket van natuurwandelingen, cursussen over natuur en milieu en voordrachten (Netelingen) aan te bieden, en de plaatselijke scholen met natuur-en milieu-educatie te ondersteunen.

Ook verenigingen die een beroep op een gids deden voor een natuurwandeling in onze streek, hebben we in de mate van het mogelijke geholpen. De organisatie van deze activiteiten heeft veel tijd in beslag genomen en kon onmogelijk door één verantwoordelijke alleen gebeuren. Dankzij de samenwerking met de leden van ons bestuur en onze natuurgidsen hebben we deze taak tot een goed einde gebracht.
Wandelingen en tentoonstellingen
Per maand hadden we meestal een wandeling in onze streek. We onthouden onze inwandeling van het Pinzielekepad op 1 juni 2003 met overzetboot over de Grote Nete: 250 deelnemers. Het volgende jaar hebben we dit evenement op 12 september overgedaan naar aanleiding van Open Monumentendag. We hebben toen ook een tentoonstelling ingericht in het lokaal van de fanfare over De Netevallei, verleden, heden en toekomst. Onze landschapswandeling naar de Grote Nete met overzet aan Pinzieleke had de belangstelling van 320 deelnemers. Op 29 mei 2005 openden we het Molenbeekpad vanaf de Pallieterhoeve in Booischot langs de Grote Nete en de Oude Molenbeek met 300 wandelaars. Op 11 sep­tember 2005 namen 150 mensen deel aan een land­schapswandeling door de Bruggeneindse Goren.
Bij de vijfentwintigste verjaardag van ons beheer in de Bruggeneindse Goren op 15 augustus 2006, hadden wij een schitterende fototentoonstelling over fauna en flora, samengesteld door Louis Schoeters. Er waren 130 wandelaars ondanks de felle regenbuien.
In 2008 vierden wij ons dertigjarig bestaan op 22 juni met een herneming van de landschapswandeling naar Pinzieleke. Ter plaatse kon men een tentoonstelling zien van oude kaarten en foto's die een uitstekend beeld gaven van de overzet tussen 1882 en 1954. 600 deelnemers bezochten Pinzieleke.
In 2010 hadden we op 6 juni in Pijpelheide het Feest van de zeldzame Bruine Vuurvlinder als voorbeeld voor de problemen met de vlinders en biodiversiteit. We hadden een bewegwijzerde wandeling en fiets­tochten met informatieve landschapsposten uitgestippeld. Er waren 350 deelnemers.
En vergeten we het jaarlijks evenement voor kinderen op paasmaandag niet: Op zoek naar de Paashaas, met gemiddeld 70 kinderen en hun familie. En evenmin de kerstwandeling in de Grote Netevallei met glühwein en kerstcake op tweede kerstdag. Het aantal deelne­mers varieert hier tussen 70 en 120 naargelang van het weer.

Educatieve voordrachten
Wat de Netelingen of educatieve voordrachten betreft, hebben we altijd een goede opkomst in ons lokaal: van 25 tot 60 deelnemers. In die tien jaar hebben we over diverse onderwerpen in verband met de natuur cursussen ingericht, doorgaans één in het voorjaar en één in het najaar. De lessen hadden plaats in ons lokaal en de excursies in natuur­gebieden in onze omgeving. Het aantal deelnemers varieerde van 12 tot 60. Enkele voorbeelden van cur­sussen: Dagvlinders, Roofvogels, Paddenstoelen, Uilen, Biologisch fruit kweken, enz.

Scholen
Tot slot namen we deel aan de jaarlijkse veertiendaag­se natuurexploratie voor de leerlingen van het vierde jaar basisonderwijs. Deze activiteit had elk jaar plaats in mei in het park van Hof ter Borght te Westmeerbeek. De kinderen werden door gidsen rondgeleid en leerden er op een speelse en educatieve manier meer over de soortenrijkdom van planten en dieren, de kringloop in de natuur en het respect voor de verscheidenheid van de natuur en de verwondering van nieuwe aspecten rond natuurbeleving. Er namen een dertigtal scholen uit de regio aan deel met 500 tot 600 leerlingen, 17 gidsen en we hadden een veertigtal rondleidingen. Deze jaarlijkse gebeurtenis stond telkens in het teken van een natuurthema zoals: Waterdiertjes zoeken, Reptielen en amfibieën, Inheemse vogels, Dagvlin­ders, Bomen en Biodiversiteit.

Graag zouden we meer wandelingen voor de scholen willen organiseren, maar die worden door vrijwilligers gegidst, die niet zomaar op elke vraag kunnen ingaan.
In elk geval heeft onze vereniging in die tien jaar heel wat ondernomen op het vlak van natuur-en milieu­educatie.


De mijnwerker onder de dieren
Door Titte, den Grunen Hesteneir

Hij staat te boek als tuininfiltrant, maar ook als kinderheld. Dankzij optredens in animatiefilms en prentenboeken heeft de mol zijn imago weten op te poetsen. En terecht. Voor een diertje dat met 8 kilometer per uur achteruit kan rennen en in een paar uur tientallen kilo's aarde kan verzetten, krijg je vanzelf respect. Topsporters zijn het.

Wie herinnert zich Momfer de Mol niet, de sympathieke immer kuchende oud-mijnwerker uit de Nederlandse poppenserie De Fabeltjeskrant? Maar met zijn graafgrage klauwen, vlijmscherpe nagels en puntige tandjes is de mol evengoed geknipt als horrorperso­nage. Zeker als je kijkt naar zijn jaagtechniek. Hij is een gewetenloze sluipmoordenaar die op de tast zijn slachtoffers zoekt -ze zelfs kan ruiken -en ze dan met één enkele beet verlamt, voordat hij ze in zijn provisiekast legt. Zodat ze nog lekker vers zijn als hij ze later leegzuigt. Ook in een actiefilm zou de mol wel in zijn element zijn. Als infiltrant natuurlijk, die de plannen van de vijand ondermijnt en dan snel wegvlucht via een ge­heime gang. Maar in tekenfilms? Als vertederende hoofdrolspeler met Bambiogen? Dat is toch enigszins merkwaardig, zeker als je bedenkt dat een mol in werkelijkheid minieme oogjes heeft, meer formaat speldenknop. (Mollen zijn overigens slechtziend, maar niet blind.)
Zo gek is het eigenlijk niet dat de mollen onze harten hebben veroverd. Toegegeven, het zijn irritante ga­zonomploegers en pestkoppen die voetbalvelden om zeep helpen. Maar bovenal zijn het kloeke topspor­ters, sublieme architecten en nuttige tuinmannen. Wie een dag in de grond heeft lopen spitten, weet het: tuinieren is zwaar werk.
Bergen aarde
Toch zijn de kleine perkjes waarover wij ons ontfer­men niets vergeleken bij de enorme bergen aarde die een mol op zijn dag verzet. Een mol kan per minuut zo'n 300 gram grond naar de oppervlakte plaatsen ­twee keer zijn eigen gewicht. Zouden wij mensen dat willen nadoen, dan zou dat met ons gewicht op zo'n vier zakken tuinaarde aankomen. Met die twee naar buitengekeerde handen duwt en trekt hij beurtelings de aarde voor zich weg, terwijl hij zijn hoofd ingetrokken houdt. Zijn lijf wentelt als een grondboor om zijn as, daardoor wordt de aarde tegen de gangwanden gepla­muurd. De kleinere achterpoten dienen om de over­tollige grond naar buiten te werken en molshopen mee op te werpen.
 

Doolhof
Een mol woont zijn hele leven -zo'n vier jaar lang ­onder de grond. Dag en nacht is hij bezig met het onderhouden en verleggen van zijn zelfgegraven gangenstelsel. Dat doolhof is behoorlijk uitgebreid. De tunnels hebben een totale lengte van zo'n 250 meter en liggen op verschillende niveaus. Vooral in vochtige grond graaft een mol met moordend tempo: tot 15 meter gang per uur. Pure topsport: daar is een mollen lichaam ook op gebouwd. Dankzij extra grote longen en een ver­hoogde hoeveelheid rode bloedlichaampjes kunnen mollen zelfs in een zuurstofarme bodems goed ade­men. In een eenmaal gegraven tunnel kunnen ze tot acht kilometer per uur rennen, zowel voor-als ach­teruit! Het naar buiten brengen van de aarde doen ze namelijk achterstevoren. Vanwege die verschillende beweegrichtingen staan de haren van een mol alle kanten uit.
Een mollenterritorium vertelt van alles over de bewo­ner. Zo kun je aan de gangen zien of je met een jong of een oud exemplaar te maken hebt. Jonge mollen kunnen nog niet zo goed horizontaal graven en daar­om lopen hun tunnels niet waterpas. Verder duidt een kronkelige gang vaak op een vrouwelijke bewoner, terwijl mannetjes eerder hoekige gangen maken.

Jaaggangen
De bovenste gangen van het mollenterritorium zijn ongeveer 3,5 centimeter in doorsnede, precies groot genoeg voor een mol om doorheen te lopen. Ze lig­gen vlak onder het oppervlak en zijn zelfs als lijnvor­mige ophopingen in het landschap waar te nemen. Deze gangen gebruikt een mol om te jagen op kleine bodemdieren: regenwormen, insecten, spinnen, slakken. Nu en dan eet hij muizen of kikkers die zich on-dergronds wagen. Het voedsel spoort hij op met zijn slurfvormige neus en de stijve snorharen daarop, die staan in verbin­ding met tastzenuwen en speciale voelorganen.
Regelmatig patrouilleert hij door de gangen om te zien of er lekkernijen uit de plafonds zijn komen vallen.
Oppervlakkige tunnels worden overigens niet alleen gebruikt om op voedsel te jagen: in februari en maart gaat de mol er ook op partnerjacht. Na de paring gaan beide mollen weer hun eigen weg. Toch komen ze incidenteel wel eens een soortgenoot tegen.
De diepere gangen (10 tot 25 centimeter onder het oppervlak) zijn iets groter dan de jaaggangen en wor­den vaak door meerdere buurmollen gebruikt voor 'woon-werkverkeer'. De mollen forenzen tussen hun jachtterrein en hun nest, waar ze rusten en hun jongen grootbrengen. Die nesten zijn aan het oppervlak vaak te herkennen als extra grote molshopen.

Oriëntatievermogen
Hoe kunnen mollen eigenlijk de weg vinden in dat on­dergrondse labyrint? Mollen beschikken over .een ui.t­stekend oriëntatievermogen om hun weg te vinden In het complexe ondergrondse tunnelsysteem. Er wordt beweerd dat een mol zich elke draai blijft herinneren en hij de plattegrond van de gangen feilloos opslaat in zijn geheugen. Gevangen mollen die enkele honder­den meters van hun thuisbasis worden vrijgelaten, zullen na een paar uur weer hun oude territorium vin­den en innemen.

Molshopen
De graafactiviteit van een mol is in grote mate afhan­kelijk van het weer en het seizoen. Vooral aan het begin en einde van de winter zie je veel molshopen. Bij stabiele en zachte temperaturen tref je mollen aan in oppervlakkige bodemlagen. Daalt de temperatuur, dan

Voorraadkamer
Voor voedselarme tijden beschikt de mol over een voorraadkamer: daar bewaart hij wormen waarvan hij de kop heeft afgebeten. Een worm zonder kop leeft nog door, na verloop van tijd groeit het kopdeel zelfs weer volledig aan . Om te voorkomen dat zijn voorraad­je ervandoor kruipt, 'vlecht' een mol de wormen als het ware samen in een balvorm . Regenwormen zijn trou­wens ook dorstlessend, omdat ze voor 80 procent uit water bestaan. Voordat een mol een worm eet, borstelt hij eerst de aarde weg met zijn voorpoten. Zou hij dat niet doen, dan zouden zijn tanden te snel slijten. Soms ook worden regenwormen gewoon leeg gekne­pen, als tandpastatubes.

Veelvraat
AI dat drukke graven zorgt voor een flinke eetlust: een mol eet per dag 50 tot 100 procent zijn eigen gewicht. Meestal is hij vierenhalf uur aan één stuk dan aan het graven en rennen, om vervolgens drieënhalfuur uit te rusten . AI wordt mollen vaak verweten dat ze grasvel­den om zeep helpen , in feite dragen ze juist hun steen­tje bij aan het behoud ervan. Mollen eten namelijk de bodemdieren die plantenwortels kapotknagen, zoals emelten (larven van langpootmuggen) en engerlingen (keverlarven).

Zwarte piet
Toch heeft de mol zijn rol als zwarte piet nog lang niet kwijt weten te spelen. Op veel plaatsen in ons land worden klemmen uitgezet om mollen te vangen omdat ze de bodem 'mollen'. En zelfs in de populaire tv-serie 'Wie is de mol?' heeft het woord 'mol' een negatieve bijklank: het gaat om een spion, een infiltrant.
 

 

Kerstkroeg in Herselt
door Benny Van Dyck
De 'Kerstkroeg' in Herselt steunt een landschaps herstelproject in de Langdonken. Precies dertig jaar geleden kocht Natuur-en Vogelreservaten (het huidige Natuurpunt) de eerste percelen van dit natuurgebied aan.

Elk jaar staat de 'Kerstkroeg' in Herselt en elk jaar gaat de opbrengst naar enkele goede doelen. Dit jaar was Natuurpunt Grote Nete bij de gelukkigen. Een natuurontwikkelingsproject in de Langdonken zal de opbrengst van dit jaar delen met vier andere goede doelen.
Onze vrijwilligers hielden de kroeg open op 2 januari. Hoeveel een en ander opbracht, hoe het geweest is, was bij het ter perse gaan van dit tijdschrift nog niet bekend. Daar hoor je in een volgend nummer meer over. Alvast hartelijke dank aan de initiatiefnemers en de werkers van de 'Kerstkroeg'. Ter illustratie geven we hier wel het ingediende project.

De Langdonken is jarig! Natuurpunt: Natuur voor iedereen! Indiener: Natuurpunt Afdeling Grote Nete. Aard van de werken: inrichting perceel natuurgebied Langdonken.

Landschapsherstel

Tegenover het Natuurpuntlokaal in de Donkstraat 52 te Herselt (Ramsel) ligt er een verland ven en enkele vijvers die bij ondertussen verwijderde weekendver­blijven hoorden. Natuurpunt kocht deze percelen aan met de bedoeling ze in hun oorspronkelijke toestand te herstellen. We beogen zowellandschapsherstel, als het herstel van de natuurlijke waterhuishouding. Zo willen we kansen geven aan zeldzame, waardevolle maar ernstig bedreigde fauna en flora.

De werken bestaan uit:
-Verwijderen van de verhardingen.
-Verwijderen van de grond die bij het uitgraven van de vijvers gebruikt werd om de percelen op te hogen.
-Verwijderen van het slib in de vijvers.

AI enkele jaren proberen we met Vlaamse subsidies dit natuurherstelproject uit te voeren. Door drastische besparingen op het budget voor Natuur is de kans klein dat dit zal lukken.

Mooi verjaardagscadeau!
Natuurpunt stelt zijn natuurgebieden zoveel mogelijk open voor zachte recreatie, zodat bezoekers volop kunnen genieten en leren van waardevolle natuur. Met de ver-en de bewondering zal ook het respect voor natuur groeien. En hand in hand met de bewustwor­ding gaat ongetwijfeld ook de zin voor actieve be­scherming vergroten.
Bij dit project komt erbij dat de voorgestelde percelen aan de 'Schuur' liggen, waar we een rustpunt voor wandelaars voorzien. AI dan niet tijdens een rustmoment zullen wandelaars hoogwaardige (zowel qua landschap, biotoop als soorten) natuur kunnen bewonderen. Na de inrichtingswerken zal dit ongetwijfeld een van de mooiste plekjes van Herselt zijn.

2012 is een bijzonder jaar in de geschiedenis van de Langdonken. Inderdaad, niet minder dan dertig (!) jaar geleden, in 1982, werden de eerste percelen in de Langdonken door Natuurpunt (toen Natuur-en Vogelreservaten vzw) aangekocht. De weg naar een volledig herstel van een ronduit schitterend en op natuurbehoudvlak zeer belangrijk natuurgebied, is nog lang. Maar al heel wat realisaties werden met succes afgerond. Een bijdrage van de Kerstkroeg voor dit project zal weer een stuk van de puzzel op de juiste plaats leggen. Het is meteen ook een fantastisch verjaardagscadeau voor het jarige natuurgebied én voor de natuurbehoudwerking in de regio.
 

Milieuadviesbureau helpt
door Staf Aerts

Op 17 september 2011 heeft het milieuadviesbureau Environmental Resources Management ­ERM nv een handje toegestoken in het unieke bos- en natuurcomplex Averbode Bos & Heide.

Elk jaar organiseert ERM een werkdag in samenwer­king met Natuurpunt. Natuurpuntdag! Om het vrijwilli­gerswerk te combineren met een dagje uit met de familie, is gekozen voor een activiteit die toegankelijk was voor jong en ouder. Het plaatsen van een na­tuurlijke afscheiding met takkenrils, om de verschil­lende toeristenstromen van elkaar te scheiden, was dus een geschikte activiteit. Het resultaat was na een tweetal uren mooi zichtbaar.
Door de diversiteit van de groep konden er ook nog enkele arbeidsintensievere klussen geklaard worden in het natuurgebied. Na het harde labeur was een kleine versnapering en verfrissing meer dan verdiend!
Tijdens een wandeling langsheen de herstelde ven­nen en het heidegebied werden de handen nog eens uit de mouwen gestoken om de lokale wildgroei van bramen tegen te gaan. De hele groep was in de ban van de uitgestrektheid en schoonheid van het gebied met zijn heide, bos en waterpartijen. ERM kijkt nu al uit naar Natuurpuntdag 2012.
 

Zegswijzen over plant en dier
Uit: 'Wat van eksters komt, huppelt graag', w.P.Postma & E.A.J.Scheepmaker
Hij is altijd haantje-de-voorste.
Als een troepje jongens kattenkwaad uithalen, is er veelal een die vooropgaat, die overal het eerst bij is, die blijkbaar alles durft en zo als aanvoerder optreedt. Zo iemand noemt men haantje-de-voorste (of haantje­vooruit). Vroeger zou het een 'Pietje-de-voorste' zijn geweest, gedachtig aan de discipel Petrus, die ook altijd en overal vooraan stond met zijn opvliegende en strijdlustige natuur. Petrus zou vereenzelvigd zijn met de haan en zo zou van lieverlede de nu gangbare uitdrukking zijn ontstaan. In De Hollandsche Spectator van Justus van Effen (1684-1735) komt ze voor: 'Vooral speelde het zoete Kareitje, op wiens gezeggelijkheid zo hoog geroemd was, wakker den baas, zijnde altoos haantje-de­voorste.' Dat 'haan' is niet zonder reden, want juist de haan heeft een zekere agressiviteit, die hem overal doet op afstuiven. Vechten komt in sociaal levende diergroe­pen vaak voor, soms om voedsel, dan weer om een wijfje of een territorium. Wie in een kippenhok met niet al te veel bewoners, waarnemingen doet, ontdekt algauw, dat daar de agressie als het ware is geregeld. Er blijkt een ver­band te bestaan tussen de hoeveelheid mannelijke hormonen in het bloed en de agressiviteit die de vogel tentoonspreidt. De haan met het meeste aantal mannelijke hormonen is dus de baas in het kippenhok. Maar ook tussen de kippen onderling bestaan verschillen als gevolg van een min of meer agressief gedrag. In het meest eenvoudige geval treedt er een éénrijige rangorde op: de haan pikt alle kippen, kip A pikt alle overige kippen, kip B ... enzovoort. We spre­ken dan van een pikorde. Het aangevallen dier wijkt steeds terug. Echt vechten is er niet bij. De agressiviteit van de hanen komt ook duidelijk naar voren in de hanengevechten die in vroeger tijd werden gehouden als volksvermaak. Tegenwoordig worden in verschillende landen weer van die gevechten georga­niseerd, waarbij goklust en geldzucht de voornaamste drijfveren zijn. Onze hoenders hebben een vlezige kam op de kop: het zijn kam hoenders. Verschillende soorten van deze groep leven in Zuidoost-Azië in het wild . Onze gekweekte hoenders stammen waarschijnlijk van die dieren af. Eén van die soorten zou het bankiva-of bankahoen kunnen zijn, het rode boshoen, dat door Darwin als de stamvader van de huidige tamme hoenderrassen werd beschouwd.