Iconografische ontleding bij het kersttafereel
Wilt u terugblikken op: Deel 1 Jozef of Deel 2 Maria ?
Deel 3: een Kind in een stal
Veelgeliefde, de genade van God, bron van heil voor alle mensen, is op aarde vers~~~~en. -Brief aan Titus 2: 11
In
de donkerste tijd
van het jaar vieren we de geboorte van het Licht.
Zoals we lezen in Lucas 2: 6,7 werd het Kind Jezus in een kribbe gelegd. De geboorte vindt plaats in een stal, in de herberg was er geen plaats. Zo komt het Licht op de wereld. In een voederbak, omdat er geen plaats was. Gods glorievolle majesteit staat hier in zeer schril contrast met Jezus' geboorte. Lager kon niet.
Middeleeuwse schilders hebben dit goed willen benadrukken door in vele gevallen het Kind héél klein af te beelden. In andere gevallen ligt het Kind zelfs niet in de kribbe, maar gewoon op de grond, en soms als teken dat het toch om een goddelijk Kind gaat, ligt Hij nog net op de mantel van Maria.
Bij de bespreking van Jozef, in onze kleine mijmering over het stro, hadden we het reeds over het feit dat soms een lichte stralenkrans om het Kind werd weergegeven ter benadrukking van Zijn goddelijke natuur. Het was dan vaak het hooi in de kribbe dat een suggestie van de stralenkrans vormde.
D
e dieren voor wie de
voederbak was, kennen we als de os en de ezel. Deze dieren zijn onder
andere reeds te zien op Romeinse sarcofagen en een wandschildering in de
catacombe van San Sebastiano te Rome (2de helft 4de eeuw). Hun
aanwezigheid bij deze gebeurtenis zou te danken zijn aan een 3de eeuws
traktaat van Origenes (+254),
waarin hij naar een passage van de profetie van Isaias verwijst (Isaias
1,3): "Een os kent zijn meester, een ezel de krib van zijn heer, maar
Israël kent zo iets niet, mijn volk begrijpt het niet eens." Hier werd
naar een beeldspraak gerefereerd, waarbij de os de meester herkent, maar
de ezel slechts de kribbe, zijnde diegenen van het volk die Jezus niet
zouden erkennen. Gregorius van Nyssa (+394) beschouwt de os, gebonden door
de wet, als rein dier, en de ezel, die de last van de afgoderij draagt,
als onrein. Soms ligt het Kind tussen hen in, want Hij zal hen namelijk,
zoals Zijn volk, van het juk bevrijden. Heel vaak zie je in taferelen dat
de os in de richting van het Kind kijkt, en de ezel niet. Dikwijls is de
ezel gewoon aan het eten, terwijl de os alert staat. Nog andere taferelen
tonen beide dieren samen naar het Kind kijkend, wat gebaseerd is op de in
de middeleeuwen populaire Legenda Aurea waarin "de os en ezel met huhn
muilen aan de kribbe knielden om op het Kindje te ademen, alsof ze zich
ervan bewust waren dat ze Hem hoorden te verwarmen in dit schaarse
seizoen."
Klik hier om een Kersthymne te lezen
Midi "My One True Love" is
used with permission
and is copyright © 2001
Bruce DeBoer