BIJ DE VOORPAGINA VAN DE VOGELWERELD
Artikel van de maand : 
November 1999

 

Hoofding voorpagina De Vogelwereld

Voorpagina November 1999

 
PARELHOENDERS
Door Jean LEBRUN
Frans: Pintade
Duits: Perlhuhn
Engels: Guineafowl
Wetenschappelijk: Numida meleagris galeata
 
De parelhoenders bestaan uit talrijke rassen en komen uitsluitend in Afrika voor. in een klein gebied van Noordwest-Marokko leeft de Numida meleagris sabyi een afzonderlijk bestaan.  De overige rassen leven verspreid van de zuidrand van de Sahara tot aan de zuidkusten van Afrika.  De Numida meleagris mitrata komt alleen op Madagaskar voor.

Een gezinnetje parelhoenders
 
De stamvorm van het gedomesticeerde parelhoen, Numida: meleagris galeata, bewoont de gebieden rondom het Tsjaadmeer, naar het westen toe tot Senegal, naar het noorden toe tot Aïr, naar het zuiden toe tot Frans Equatoriaal Afrika en naar het oosten toe tot aan de rivier de Schari.
Meer naar het oosten toe leeft de Numida meleagris strasseni, in het noordoosten de Numida meleagris meleagris en in het zuiden de Numida meleagris callewaerti.
Parelhoenders werden vroeger als een ondersoort van de Phasianadae (fazanten) beschouwd. Recentelijk onderzoek, gebaseerd op DNA testen, toont echter aan dat de Numididae als een aparte familie mogen beschouwd worden.
De familie Numididae bestaat uit 6 soorten:
    · het zwart parelhoen (Phasidus niger)
    · het kalkoenparelhoen (Agelastes meleagrides)
    · het helmparelhoen (Numida meleagris)
    · het kuifparelhoen (Guttera plumifera)
    · het Keniaanse kroonparelhoen (Guttera pucherani en ondersoort gutterani edouardi) ook kroeskopparelhoen genoemd
    · het gierparelhoen (Acryllium vuitarium)
Deze soorten verschillen nogal in grootte.  De kleinsten , het kalkoenparelhoen, het zwart parelhoen en het kuifparelhoen bewonen de gebieden met een zeer dichte plantengroei. In de gebieden met iets minder dichte plantengroei resideren de grotere kroonparelhoenders. Het helmparelhoen is nog groter en leeft in tamelijk open begroeiing. Het grootste van alle parelhoenders is het gierparelhoen dat leeft in open gebieden : schrale open steppen.
 
Kenmerken:
 
Helmparelhoen:
Helmparelhoenders
Kop en bovenste gedeelte van de hals zijn onbevederd.   Op de kop verheft zich een stevig beenachtig weefsel dat een helm vormt.  Aan beide zijden naast de snavelwortel hangt een lei naar beneden die aan de basis groenachtig blauwwit is en aan de punt fel rood.  De kop is licht blauw~ grijs, het gezicht is witachtig blauw, de keel is blauwgroen.  Achter de kop staan een aantal borstelachtige haarveren.  De snavel is roodachtig en de poten zijn donker grijs.   Onder langs de hals en rond de krop zien we een roodachtige violette band.  De rest van het verenkleed is grijs met witte parels.
 
Kuifparelhoen:
Kuifparelhoen
 
 
 
 
 
Is bijna helemaal dof zwart met blauwgrijze stippen.   Lange gekrulde veren vormen de kuif.  Kop en nek zijn naakt en blauw, keel en kin zijn ook onbevederd en rood van kleur.  Zij hebben een zwarte kraag van licht gekrulde veren rondom de nek.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Gierparelhoen:
 
Foto04Nov99.jpg (18541 bytes)
 
Deze vogels zijn de grootste parelhoenders en hebben een opvallend lange dunne nek en kleine naakte kop.  Van oor tot oor loopt een bruine kraag van korte veertjes. 
De borstveren zijn lang en lancetvormig.  Ze zijn zwart met blauwe zomen en een witte tekening.  Het ganse bovenlichaam is bedekt met witte zwartomzoomde stippen. 
De borst is zwart en heeft aan weerszijden twee grote kobaltblauwe vlekken. 
De flanken zijn blauw met witte stippen. 
De buik is zwart.  De naakte huid van kop en nek is grijs, de ogen zijn rood.
 
 
 
 
 
 
 
 
Kalkoenparelhoen:
 
Kalkoenparelhoen
Het gehele verenkleed is zwart met een fijne grijswitte golfjestekening.  Het bovenste deel van de borst, de krop en de onderhals zijn zoals de nek onbevederd.  De rimpelige huid is rozerood en naar de hals toe donkerder.
 
Bij alle soorten parelhoenders is het verschil tussen haan en hen niet echt te onderscheiden.  Het verenkleed van beide geslachten is vrijwel identiek.  Parelhoenders zijn het hele jaar door hetzelfde gekleurd.  Het feit dat er geen verschil te merken valt tussen haan en hen heeft te maken met het feit dat parelhoenders echt monogaam zijn.  De haan helpt mee met de opvoeding van de kuikens.   Zij vormen een hecht gezinnetje.
 
Kuifparelhoenders houden zich bij voorkeur op in vochtige tropische wouden.  Zij lopen rechtop en zijn door hun kuif en gekleurde naakte huiddelen goed te herkennen.  Ook het kalkoenparelhoen bewoont de vochtige tropische oerwouden maar leeft zeer teruggetrokken zodat er maar weinig bekend is geworden over hun levenswijze.
 
Het helmparelhoen leeft in het wijde open landschap, op steppen en savannen.  Hun verenkleed dient tevens als camouflage in het wisselende lichtspel van schaduw en zon.  Zij zoeken bij voorkeur de droge steppen op met een afwisseling van struikgewasbosjes en verspreidstaande acacia's.  Men kan ze zowel op hoogvlaktes aantreffen als aan de rand van een bos, waar ze slaapgelegenheid zoeken.   Ook in de dichtbegroeide beddingen van rivieren in de steppe, op de rotsige weilanden, in moerasgebied en in rietvelden treft men parelhoenders aan.
 
Gierparelhoen
Het gierparelhoen bewoont bij voorkeur de droge streken en trekt in groepjes van twintig tot vijftig stuks door de met hoog gras begroeide steppen.   Ze lopen steeds hoog opgericht zodat hun sierlijke halzen met de kleine roofvogelachtige kop boven het gras uitsteken.
 
Parelhoenders maken zeer weinig gebruik van hun vleugels.   Het zijn echte steppebewoners die gewend zijn heel snel over de vlakte te lopen.   Ze vliegen alleen 's avonds om hun rustplaats op te zoeken of, ingeval er gevaar dreigt, om te ontsnappen.  De korte vleugels laten ook geen lange afstanden toe.   Zij houden erg veel van zand- en stofbaden.  Op de warmste uren van de dag stoppen zij met voedsel zoeken en wikkelen zich herhaaldelijk in het warme zand.   Daarna worden hun veren grondig gepoetst en zoeken ze een schaduwplekje op om te rusten.  Wanneer de hitte mindert worden ze weer actief, zoeken een drinkplaats en nog wat voedsel alvorens terug te keren naar hun rustplaats.
 
Hun voedsel bestaat uit veel groenvoer maar daarnaast ook uit levende insecten, die ze in hun woongebieden het hele jaar door veelvuldig kunnen vinden.  Vaak vullen ze hun kroppen met termieten terwijl allerlei bessen en zaden hun maaltijd voltooien.  Ook eten ze graag de vruchten van acacia's en maken veelvuldig jacht op sprinkhanen.
 
 
 
HelmparelhoenDe helmparelhoenders sluipen voorzichtig op hun prooi af om ze met een onfeilbare stoot van de kop te vangen.   Ze trekken in grote groepen door hun woongebied; ze houden een typische drijfjacht, doordat ze hun buit over een breed veld opschrikken en op deze manier voor zich uit jagen.
 
Niet alleen insecten, maar ook dieren met een formaat als kikkers en muizen vormen hun prooi, dus ook vogels en slangen.  Helmparelhoenders houden zich soms op in nabijheid van bavianen en heilige ibissen, waarvan zij soms proberen prooien en voedsel te stelen.
 
Het kroonparelhoen volgt soms bomenbewonende apen en vogels om zich te voeden met gevallen bessen, vruchten en insecten.
Parelhoenders broeden het ganse jaar door.  Het nest wordt meestal gemaakt in het hoge gras onder dekking van een graspol.  Het bestaat slechts uit een kuiltje met wat platgelopen gras. Er worden twaalf tot vijftien eieren gelegd.  Deze eieren, vuilwit, crèmekleurig tot bruinachtig zijn dicht bezaaid met bruine poriën.  De broedtijd bedraagt 23 a 24 dagen.
Alle kuikens komen gelijktijdig uit het ei, en worden bijna onmiddellijk weggeleid van het nest.  De kuikens kunnen zelf reeds voedsel opnemen maar hebben toch nog de verzorging en bescherming van beide ouders nodig.
 
Inderdaad, de haan helpt bij het grootbrengen van de kroost.  Vooral de eerste 12 dagen is hij hiermee druk in de weer en geeft alzo zijn vrouwtje de tijd om terug op krachten te komen en het gewicht dat ze verloor tijdens de broedtijd terug bij te winnen.  's Nachts zorgt het vrouwtje voor de kroost en neemt de haan zijn slaapplaats in bij de rest van de groep. Wanneer er gevaar dreigt beschermen beide ouders de jongen.  Het helmparelhoen stelt zich frontaal op met gespreide vleugels terwijl hij een dreigend gegrom laat horen alvorens zelf aan te vallen.
 
Parelhoenders hebben heel wat natuurlijke vijanden: verschillende apensoorten en wilde katten die eieren stelen en zelfs volwassen vogels op het nest doden.  De Kaapse roek en de lannervalk roven jonge kuikens van het parelhoen.
Parelhoenders zijn gemakkelijk te houden.  Wanneer men over een groot terrein beschikt kan men ze vrij laten rondlopen.  Het zijn namelijk echte standvogels, tenminste wanneer het terrein in hun smaak valt.  Met een groot weiland met hoog gras en hier en daar wat bomen zijn ze tevreden.  Hier gaan de hennen ook gemakkelijk tot broeden over.  In de winter moet men ze wat graan bijvoeren zoals tarwe, haver, gerst en gebroken maïs.

KroonparelhoenAls men parelhoenders in een grote 1 volière houdt moet men fazantenvoer geven met wat fijngehakt vlees, groenvoer en levende insecten of meelwormen. Parelhoenders zijn niet geheel winterhard.   Als er veel sneeuw licht en als het hard vriest moet men over een binnenhok beschikken omdat men anders de kans loopt dat hun tenen bevriezen.  Bij strenge vorst kan men een verwarmingslamp onder de roeststok hangen.  Om de poten te beschermen is het ook goed een laag van ongeveer 15 cm stro op de vloer te leggen.  Sommige kwekers plaatsen in de winter een laagje plastiek rond het binnenhok om zo alle tocht te vermijden.

 
De volière dient steeds voor een deel overdekt te worden als bescherming teven regen en zon.  Voorzie ook altijd enkele schuilplaatsen als vluchtgelegenheid of broedplaats voor de hennen.  De bodem van uw volière moet ook steeds goed vochtdoorlatend zijn.  Leg bij voorkeur een drainagesysteem aan.
Meerdere koppels samen in een volière kan leiden tot verstoring van het broeden.  U mag ze wel gerust samen houden met bv sierduiven of toerako's. Parelhoenders vormen in moeders keuken een echte lekkernij.  Schoonmoeder bereidt regelmatig "Pintade' in witte wijnsaus met sjalotjes.  Smakelijk
 
 
 
Literatuur:
Encyclopedie voor de vogelliefhebber Rutgers
Handbook of the Birds of the World Vol.2
Aviornis International juli 1999

Verder in het Novembernummer:

Wat verstaan we onder "VOGELSPORT"?

Belgische AOB-Kampioenschappen 1999

De Hybridisatie bij de Carduelinae

De haakbek Doc  De haakbek Zip

Naar artikels