Spreekwoorden ... 

Van armen en benen ...                                           

Zolang er mensen bestaan gebruiken ze beelden om gedachten en gevoelens

voor mekaar duidelijker te maken.

Ze konden het natuurlijk uitleggen met handen en tanden. Soms best prettig, soms heel omslachtig.

Maar onze taal is in al zijn rijkdom en variatie het meest geschikte middel om wat we willen zeggen, sterker en duidelijk te maken.

In de loop van (heel) veel eeuwen mensengeschiedenis hebben onze voorouders hun taal en dus ook hun spreekwoorden en uitdrukkingen verfijnd.

Ze hebben het van volk op volk en van tijd op tijd doorgegeven. Spreekwoorden kunnen dus van streek tot streek nogal eens verschillen zowel in woordenschat als in beeldtaal.

Je kan met één beeld, één spreekwoord soms meer zeggen dan met een halve spreekbeurt.

Als we onszelf goed zouden beluisteren, zou pas duidelijk worden hoezeer spreekwoorden, uitdrukkingen en beeldtaal van iedereen zijn leven deel uitmaken.

In de loop van de volgende maanden wordt zo nu en dan één facet belicht van ons rijk spreekwoordenleven.

Onze ledematen

We starten heel graag met onze vier menselijke uitsteeksels die een brug zijn met de wereld.

Handen

Mijn handen jeuken om eraan te beginnen. Het is tegelijk een manier om te tonen dat ik handen aan mijn lijf heb. Ik ga zeker niet proberen om handen te kort te komen.

Dus zal ik me noodgedwongen beperken tot een handvol spreekwoorden uit elke reeks. Bovendien heb ik maar twee handen. Er werd wel eens gezegd dat mijn handen verkeerd staan. Toch draai ik voor deze tekst mijn hand niet om. Ik ga zeker niet met mijn handen bij mekaar zitten of met mijn handen in mijn haar zitten. Ik ga mijn handen niet voor mijn ogen slaan, want dan zie ik geen hand voor mijn ogen.

Gelukkig is er rond dit onderwerp al wat litteratuur gepleegd. Ik kan dus zeggen: vele handen maken het werk licht.

Dus, handen uit de mouwen steken. Laten zien dat ik geen twee linkerhanden heb. En er zeker een hand naar uitsteken. Of meer nog: onze handen uit de mouwen steken.

De meeste mensen hebben het in West-Europa zo goed dat ze gerust hun twee handjes kunnen kussen. Het is dus wel eens goed om de hand in eigen boezem te steken. Liever dan iemand anders een hand op de mond te leggen.

Al zijn we soms wat kort van hand, dat wil nog niet zeggen dat we een gat in onze hand hebben. Maar soms is het wel zinvol dat de linkerhand niet weet wat de rechterhand doet. We durven onze handen nog wel eens vuilmaken voor de anderen. We mogen dus gerust wel eens met onze hand over ons hart strijken. Mijn hand erop.

Kinderen hebben ‘soms’ een harde hand nodig, ze moeten dus hun grenzen leren kennen. Een vaste hand kan hierbij helpen. Zeker niet je handen in je schoot leggen. We gaan ze ook niet zomaar aan vreemde handen toevertrouwen. Of onze handen ervan aftrekken.

We mogen ons dus best in de handen wrijven, want we hebben heel wat fijne dingen omhanden. Meestal hebben we ook nog wel iets achter de hand.

Maar uiteindelijk kunnen we met handen geen ijzer breken. Wat niet betekent dat we ons met gebonden handen overgeven. Zorg ervoor dat je een hand vrij houdt. Zo kan je nog altijd iemand een reddende hand toesteken. Dat is iets dat we aan de hand van onze ervaring allemaal geleerd hebben.

Het besluit ligt voor de hand: geef je leven niet uit handen en sla de hand aan de ploeg.

Armen

We gaan dus zeker niet iemand zijn arm afzetten. Of zelf korte of kromme armen krijgen. Evenmin gaan we de armen over mekaar slaan en de kat uit de boom kijken. Integendeel kunnen we de geliefden uit onze omgeving op handen dragen, hen een arm om de schouder leggen.

Misschien kunnen we dan als we het nodig hebben in iemands armen rusten.

Eén van de zaligste dingen is, als een kind met zijn armen om je nek vliegt. We proberen ze zelf ook met open armen te ontvangen.

Soms laten we onze armen slap hangen of heffen we onze armen ten hemel. Gelukkig zijn er in onze omgeving altijd wel sterke armen om op te rusten.

Ook in de buitenwereld zien we armen: de ‘sterke’ arm van de wet. Bomen van twee armen dik en kandelaars met vijf armen.

Benen

Als twee honden vechten om een been, zien wij er soms geen been in om ermee te gaan lopen.

Zelfs gevoelens kunnen we met benen uitdrukken: als de kou door merg en been dringt. Of als we zo schrikken dat we een gil slaken, die door merg en been dringt. Zo erg is het echter zelden en we hebben dus weinig reden om steen en been te klagen.

We betrekken de kinderen er weer bij. Soms maken ze zoveel rommel dat je armen en benen erbij zou breken. Met dat klein grut in huis is, ben je maar beter goed te been. Zeker als je al de ganse dag te been geweest bent. En al ben je misschien te moe om op je benen te staan, je blijft toch best met je twee benen op de grond staan. En niet struikelen over de benen van een schaar of van de kinderen.

Als je dan van vermoeidheid slecht geslapen hebt, stap je ’s morgens met het verkeerde been uit bed. Dan is het best dat ze je niet voor de voeten lopen.  Anders loop je de rest van de dag op hoge benen.

Op zulk moment kan het heel aangenaam zijn om je benen onder iemand anders tafel te schuiven. Liever dat dan met je benen in de lucht te liggen.

We willen zeker niet iemand anders een blok aan het been zijn.

Het zijn sterke benen die de weelde dragen kunnen. Ook al heb je veel meer dan je nodig hebt, toch heb je daarom nog geen been om op te staan.

Je neemt dus beter de benen.

Voeten

Het heeft veel voeten in de aarde gehad vooraleer deze tekst op papier stond. Zelfs mijn eigen gedachten probeerden me zo nu en dan voetje te lichten.

Ik ben dus tijdens het schrijven een paar keer over mijn eigen voeten gestruikeld. Of in literaire voetangels getrapt.

Als de kinderen je te veel voor de voeten lopen, hangt het soms je voeten uit. Je zou soms wensen dat ze zich slechts voetje voor voetje konden verplaatsen. Dan kon je misschien ook je eigen voeten nog volgen.

Soms kijken we met wat bewondering naar het voetenwerk van atleten. Daar kunnen wij niet meer mee uit de voeten. Wij zijn tenslotte geen viervoeters.

Onze tegenvoeters kunnen met dat alles al evengoed uit de voeten. Blijf echter rustig op je voeten staan. Dan val je niet van je voeten.

We gaan dus niet (met onze voeten) naast onze schoenen lopen, want een misstap is snel gezet. Niet alleen vermoeidheid veroorzaakt dus pijnlijke voeten.

En nu maak ik me uit de voeten.

____________________________________________

Spreekwoordenstart  Eten en drinken  Van God en klein Peerke  Wolven, beren en ander grut  Van kruiden en bomen De boer en zijn kleren Van potten en pannen En hebde gij meubelen Mijn huis is ... Engelen, duivels, ... Aan alles komt een eind