De Doode Bemde actueel

Uitbreiding erkende oppervlakte

op 10 juni 2005 werden 14 ha 11 a 68 ca bijkomende oppervlakte in de Doode Bemde erkend als natuurreservaat. Dat brengt de totale erkende oppervlakte op 179 ha 07 a 65 ca.
Voor het eerst in de hele reeks van erkenning en uitbreiding van erkenning werd de erkenning van terreinen geweigerd. Het gaat om een niet onaanzienlijke oppervlakte gelegen in twee verschillende delen van de Doode Bemde.
Zo werd de Langerodevijver (21 Ha) niet erkend omdat er nog jacht op verhuurd is.
Even ter herinnering: er is op de Langerodevijver nog “reguliere” jacht tot en met juni 2007. Aansluitend loopt er nog een overgangsperiode van beperkte jacht tot juni 2011. In die periode mogen er geen vogels meer worden uitgezet en bijgevoederd en mag er een beperkt aantal dagen per jaar gejaagd worden. Na juni 2011 is het dan (eindelijk…) definitief afgelopen met de jacht op deze grote plas.
Dat reservaatsterreinen waarvoor de jacht nog verhuurd is, niet kunnen erkend worden, is (ons inziens terecht) een reeds langer gangbare houding van de minister van Leefmilieu, waar we nu voor het eerst rechtstreeks mee te maken krijgen. Hoewel er op de vijver zeer en kostelijke belangrijke werken werden/worden uitgevoerd, krijgen we daar sinds de afsluiting van het Europese Life-natuur project, geen externe financiering voor.
Daarnaast werden een aantal percelen "rood hof" (1.8 ha) aan het rusthuis Ter Meren te Neerijse niet erkend omwille van de ligging in landschappelijk waardevol agrarisch gebied volgens het gewestplan. Dit is een nieuwe principiële houding van de Minister Peeters. Agrarische terreinen die worden aangekocht met de bedoeling er natuurreservaat van te maken, kunnen niet langer erkend worden.
Het zou mooi zijn mocht de minister even categoriek zijn voor terreinen die gelegen zijn in natuurgebied en waar intensieve landbouw op bedreven wordt…

Tramdijk

Sinds het voorjaar van 2004 is de nieuwe, zuidelijke wandellus in gebruik genomen. Die loopt voor een groot deel van het traject over de voormalige trambedding van de in 1960 opgeheven tramverbinding Duisburg - Geldenaken. Met medewerking van de genieschool in Jambes, werd in de zomer 2003 reeds een eerste brug heraangelegd.
Deze zomer werd de tweede brug onder handen genomen. Er moesten nogal wat herstellingen gebeuren aan het onderkomen metselwerk en de blauwe dekstenen van de zuidelijke brugrand moesten vervangen worden. Deze werken werden in augustus 2005 uitgevoerd met steun van de provincie Vlaams-Brabant. Aan de noordzijde van de brug staat nog het originele ijzeren hek. Binnenkort zal een kopie daarvan aan de zuidkant geplaatst worden. Pas dan zullen de werken volledig voltooid zijn. In afwachting blijft het houten noodhekken staan.

Fiets- & voetpad tussen de samenvloeiing van de IJse en de Dijle in Neerijse en de kleine broekstraat te Korbeek-Dijle.

Het heeft nogal wat voeten in de aarde gehad, maar na meer dan 5 (vijf!) jaar palaveren en discussiëren lijkt het erop dat het abominabele pad dan toch finaal hersteld zal geraken.
De verbeteringswerken startten begin augustus en zijn op dit ogenblik nog net niet helemaal achter de rug. Deze voor de wandelaars en fietsers in de Doode Bemde erg belangrijke werken, worden integraal betaald door de gemeente Huldenberg. De voorbereidende werken gebeurden door onze terreinploeg .Het gaat om een in totaal 1.2 kilometer lang traject. Halverwege september zullen de werken beëindigd zijn. Hierover zeker meer in de volgende tijdingen.

Jacht in de doode bemde

Het najaar is in aantocht en traditioneel betekent dit de opening van het jachtseizoen. Ook in de Dijlevallei. Deze jachtactiviteiten zorgen vaak voor ongenoegen bij de bezoekers van de Doode Bemde. Vandaar dat enige uitleg noodzakelijk is. In de hierna volgende tekst wordt kort de context geschetst waarbinnen jacht in de Doode Bemde plaatsvindt.

De Doode Bemde behoort samen met nog een paar tientallen andere reservaten tot de wettelijk best beschermde natuurgebieden van Vlaanderen: het is groen ingekleurd op het gewestplan, het is grotendeels erkend als natuurreservaat, het maakt deel uit van het VEN (Vlaams Ecologisch Netwerk) en het geniet Europese bescherming in het kader van de habitat- en de vogelrichtlijn. Jagen in beschermde gebieden is echter wettelijk gezien niet verboden. In erkende reservaten evenwel kan, sinds de wijziging van het natuurdecreet, jacht strikt genomen niet meer. Beheersjacht is wel nog mogelijk indien het kadert binnen het beheerplan en binnen specifieke randvoorwaarden naar aantal jachtdaden, bejaagbare soorten en jachtmethode.

Omwille van verschillende redenen wordt in de Doode Bemde nog gejaagd.

1) Niet alle percelen waar je op je wandeling langskomt behoren tot het natuurreservaat. Er liggen nog heel wat private percelen verspreid tussen de reservaatspercelen. De eigenaars van die terreinen kunnen beslissen om het jachtrecht te verhuren En dat gebeurt ook. Momenteel zijn er nog twee jachtgezelschappen actief in het het gebied.

2) Bepaalde percelen behoren wel tot het natuurreservaat maar zijn geen eigendom van de natuurverenigingen die hier samenwerken (VHM & Natuurpunt). Een voorbeeld hiervan zijn de vijvers langs de dreef achter het kasteel van Neerijse. Deze vijvers worden door de VHM beheerd in functie van de natuurwaarden, maar de eigenaar (de Kerkfabriek van Neerijse) verhuurt tegelijk het jachtrecht apart aan een jachtvereniging. Vandaar dat hier elk najaar een aantal zaterdagen duchtig geschoten wordt.

3) In een aantal gevallen werden gronden aangekocht waarop het jachtrecht nog voor een aantal jaren verhuurd was. In dat geval wordt de resterende huurperiode gerespecteerd , maar nadien uiteraard niet meer verlengd.

4) Een bijzondere situatie is de Langerodevijver. Tot 2002 was dit een privaat jachtdomein. Bij de aankoop van deze vijver is met de vorige eigenaar een overeengekomst gesloten. Tot juli 2007 behoudt de vorige eigenaar het integrale jachtrecht. Van juni 2007 tot en met juni 2011 kan er nog steeds gejaagd worden, maar met beperkingen: er kunnen dan geen dieren meer worden uitgezet, noch bijgevoederd en het aantal jachtdagen is beperkt. Vanaf juli 2011 is het dan finaal afgelopen met de jacht op de Langerodevijver.

Dit zijn een aantal specifieke situaties. Algemeen volgen de beheerders van de Doode Bemde het volgende pragmatische standpunt ten opzichte van jacht.

Voor zover we kunnen oordelen is er niet echt een noodzaak aan jacht in dit gebied. Schade van “wild” dat in overtal aanwezig zou zijn als gevolg van het gevoerde beheer in het reservaat, treedt voor zover ons bekend niet op. Toen we ca. 25 jaar geleden begonnen met de werking rond de Doode Bemde waren we lang niet de enige “spelers” op het terrein. Naast de landbouwers waren er onder meer ook de jagers.

Er is steeds gekozen om niet in confrontatie te gaan met deze groepen. Dat heeft ook vruchten afgeworpen. Kijk alleen maar naar de oppervlakte van het natuurreservaat vandaag.

Dat de jacht “uitdovend” is, staat voor ons als een paal boven water, dat weten de jachtgezelschappen ook. Maar tot het zover is (2011 lijkt zowat de limietdatum te zijn voor veel percelen) is het onze bedoeling om collegiaal met de jachtgezelschappen te blijven samenwerken. Iedereen is uiteraard verplicht om zich aan de regels te houden!!

Voor de absolute “jacht-allergielijders” is het aan te raden om tijdens het jachtseizoen (najaar en winter) het reservaat op zaterdagvoormiddagen te mijden, kwestie van hun adrenaline-verbruik wat onder controle te houden. Voor de ietwat meer “jacht-toleranten” onder ons: weet dat je ten allen tijde kan wandelen op alle paden door het reservaat. Dat is ook zo met de jagers afgesproken.

Prettige najaarswandeling

Aanplant hoogstamboomgaard

Op één van de noordelijkste percelen van het natuurreservaat De Doode Bemde, aansluitend bij de dorpskern van Korbeek-Dijle, werd eind 2003 een nieuwe hoogstamboomgaard aangelegd. Hoewel productie van fruit niet tot de doelstellingen van het reservaat behoort, waren er toch enkele redenen om over te gaan tot een aanplant. Het perceel is gelegen op de overgang tussen de bebouwing en het meer natuurlijke landschap van de Dijlevallei. De hoogstamboomgaard zorgt voor een zachte overgang tussen beide die tevens kan beschouwd worden als een landschappelijke buffer. Het gaat hier bovendien om het herstel van een boomgaard die hier vroeger ook voorkwam.

Naast verfraaiing van het landschap, creëren hoogstamboomgaarden ook een aantrekkelijke leefomgeving voor heel wat dieren. Zo vormen de bloeiende bomen in het voorjaar een rijke nectarbron voor heel wat vlinders, hommels en bijen. In de herfst kan afgevallen fruit dat blijft liggen dan weer dienen als voedsel voor insecten, vogels en zoogdieren (o.a. Grote vos (vlinder), lijsterachtigen en wie weet binnenkort ook misschien de das).

Dat de boomgaard uiteindelijk heerlijk en op een gezonde manier geproduceerd fruit zal voortbrengen, is natuurlijk mooi meegenomen.

Voor de aanleg kozen we uit rassen van peren, appelen, pruimen en kersen (rassenlijst) waardoor we een zo lang mogelijke bloeitijd van de boomgaard bekomen.

De boomgaard ligt in kwetsbaar natuurgebied en zal op een biologische manier beheerd worden. In tegenstelling tot de productievere laagstamfruitbomen, zijn hoogstammen bovendien beter bestand tegen ziekten en plagen (zodat geen pesticiden nodig zijn) en vereisen ze minder snoeiwerk.

Voor de opmaak van het beplantingsplan konden de Vrienden van Heverleebos en Meerdaalwoud vzw rekenen op de hulp van AMINAL Afdeling Bos & Groen.

AROHM Afdeling Monumenten & Landschappen zorgde voor financiële steun.

De concrete aanleg werd georganiseerd door het Regionaal Landschap Dijleland vzw.

Indien u zin hebt om mee te helpen aan het onderhoud van deze boomgaard en andere natuurterreinen in de buurt, aarzel dan niet om contact op te nemen met het Infocentrum van de Vrienden van Heverleebos en Meerdaalwoud (016/23.05.58) of met het secretariaat van het Regionaal Landschap Dijleland (016/40.85.58)

Van graslanden tot broekbossen


Vlak langs de Dijle, op de droge oeverwallen, treffen we typische graslandplanten aan: fluitekruid, glanshaver en knolsteenbreek.

De afgekalfde oeverwanden bieden een uitstekende nestgelegenheid voor de ijsvogel en de oeverzwaluw. Met hun bek en pootjes graven deze vogels een nestholte uit in een steile wand.

Verder weg van de Dijle komen we in de lager gelegen komgronden terecht. Dit zijn zeer vochtige gebieden waar het zelfs in de zomer behoorlijk nat is.

Op de overgang tussen oeverwal en komgrond liggen de zogenaamde dottergraslanden die in de lente helemaal geel gekleurd zijn door de massaal bloeiende dotterbloemen en grote ratelaar.

In de natste en diepst gelegen delen komen grote zegge-vegetaties, rietlanden en elzenbroeken voor. Ze vormen een ideale schuil- en broedplaats voor schuwe vogels zoals de waterral en de roerdomp.

Naar een integraal waterbeheer
De komgronden in riviervalleien zijn vruchtbaar maar erg nat. Geen wonder dat er in al deze gebieden al generaties lang aan de waterhuishouding wordt gesleuteld. Klassieke ingrepen zijn het rechttrekken van de waterloop, het regelmatig ruimen van de bedding en het optrekken van hoge dijken. Maar door deze maatregelen worden de mogelijkheden voor natuurlijke overstromingen enorm beperkt.

Door het elimineren van natuurlijke overstromingsgebieden en door de snelle afvoer van het water ontstaan stroomafwaarts nieuwe problemen. Natuurverenigingen pleiten al jarenlang voor een ecologisch verantwoord beheer van de waterlopen en van de omliggende valleigronden.

Het behoud van natuurlijke overstromingsgebieden levert belangrijke natuurgebieden én meer veiligheid voor stroomafwaarts gelegen steden en dorpen op.

In de Dijlevallei is een voorbeeldproject opgestart waarbij de natuurlijke overstromingsfunctie van de hele vallei tussen de taalgrens en Leuven wordt hersteld.

De Doode Bemde zal hierin een cruciale rol spelen. Hier is nog voldoende open ruimte aanwezig die bij grote wateroverlast kan volstromen zonder schade aan te brengen. Integendeel zelfs, voor de rijkdom van het natuurgebied is het regelmatig overstromen essentieel om te overleven.

Door het herstellen van het natuurlijk overstromingsgebied wordt het overstromingsgevaar voor de stad Leuven en de universiteitscampus Arenberg, die zich in het lager gelegen deel van de vallei bevinden, aanzienlijk verminderd.

Het Vlaams gewest, met name AMINAL afdeling Water, zal de leigracht die door de Doode Bemde loopt terug aan de Dijle koppelen via de IJse. Hierdoor worden grote delen van de Doode Bemde natter. Deze vernatting zal een gunstig effect hebben op alle planten en dieren die voor hun voortbestaan afhankelijk zijn van waterrijke biotopen. Vogelsoorten zoals ijsvogel, waterral, porseleinhoen en blauwborst zullen ongetwijfeld in aantal toenemen. Mogelijk komt zelfs de roerdomp, een voormalige broedvogel, zich terug in de Doode Bemde vestigen.


De vereniging heeft in samenwerking met Natuurpunt en met de financiële steun van het Europese Life-natuurfonds 25 ha aangekocht voor de uitbreiding van het natuurreservaat van de Doode Bemde? Het grootste deel van de uitbreiding betreft de Langerodevijver. Deze is van uitzonderlijk belang voor de watervogels in de Dijlevallei.

Het beheer van het natuurreservaat ‘De Doode Bemde’ wordt verzorgd door een duo van conservators bestaande uit Piet De Becker (algemene coördinatie), Désiré Vanautgaerden (educatie en public relations).

De conservators worden bijgestaan door een beheerscommissie bestaande uit een tiental personen. De beheerscommissie bepaalt welke inrichtings- en beheersmaatregelen moeten worden genomen.

Op het terrein zijn een drietal medewerkers actief, te bereiken via gsm 0496 662089.

Beëdigd wachter is Willy Mathijs (gsm 0475 935023).

Voor meer informatie over het natuurreservaat en de geleide wandelingen kunt u zich wenden tot het infocentrum, Waversebaan 66, 3001 Heverlee, telefoon & fax: 016 230558 of via e-mail: vhm.infocentrum@skynet.be

Wil je de Doode Bemde financieel steunen: word dan p(m)eter of donateur! Vanaf € 30 per jaar krijg je een fiscaal attest.

Het rekeningnummer van ons Natuurfonds is 068-0344120-88. Hiermee steun je onder andere het beheer van de de Doode Bemde. Vermeld aub bij elke storting "GIFT" of klik op: formulier permanente opdracht.

Wil je de handen uit de mouwen steken en meehelpen aan natuurbeheer, dan kan je altijd (nou ja, behalve ’s nachts) terecht:

- tijdens weekdagen bij de terreinploeg: bel GSM 0496 662089

- tijdens de zondagse werkdagen: bel Frank 0497/486788

brochure wandelen in de Doode Bemde!

 


doode bemde