Dreiecksfahrt


In het vaartenprogramma dat dr. Eckener voor het luchtschip ‘Graf Zeppelin’ had ontworpen, waren ook vaarten naar Zuid-Amerika opgenomen. Na de geslaagde vaart rond de wereld kondigde hij de zogenaamde driehoeksvaart aan, die van Friedrichshafen naar Sevilla en vandaar over de zuidelijke Atlantische Oceaan naar Pernambuco (Recife) en Rio de Janeiro zou leiden. De tweede zijde van de driehoek liep naar het noorden, over Puerto Rico naar Lakehurst bij New York en de derde via Sevilla weer naar Friedrichshafen. Ter voorbereiding van de ‘Dreiecksfahrt’, werden twee vaarten naar Spanje gemaakt, waarvan één naar Sevilla, waar een landing werd uitgevoerd. Hier waren - en wel met het oog op een geregelde lijndienst naar Zuid-Amerika - een lage ankermast en installaties voor bevoorrading met gas en brandstoffen gebouwd. Half april 1930 maakte het luchtschip de reeds genoemde oriëntatievaart naar Sevilla. Bij de landing op het vliegveld van die stad deed zich nog een vermakelijk incident voor, dat waard is te worden vermeld. Toen het luchtschip onder commando van kapitein Ernst Lehmann boven de luchthaven arriveerde, was het zulk mooi zacht weer, dat Lehmann besloot zonder hulp van landingstouwen te dalen.

Max Pruss
Anton Witteman
Hans Fleming
Hans von Schiller

Vijf onversaagde luchtschipkapiteins

Onder de bezielende leiding van Hugo Eckener voerden deze vijf mannen het commando over de 'Graf Zeppelin' of de 'Hindenburg', of over beide. Het waren doorwinterde gezagsvoerders, maar bovendien onversaagde kampioenen van het luchtschip, die rond 1935 met veilige, geregelde passagiersdiensten tussen drie continenten de Duitse commerciële luchtvloot tot bloei brachten. Lehmann was de oudste en werd door zijn passagiers en bemanning op handen gedragen vanwege zijn kalme competentie, gulle lach en muzikale bedrevenheid op de accordeon en de piano van de 'Hindenburg'. Lehmann was in 1913 door Eckener in dienst genomen en volgde hem in 1935 op als operationeel directeur van de Zeppelin Maatschappij. Elk van hen had in de Eerste Wereldoorlog gediend: Pruss had 15 aanvallen op Engeland uitgevoerd en Flemming had bij een ontwijkingmanoeuvre een absoluut hoogterecord voor luchtschepen van 7200 meter gevestigd. Wat een collega van Lehmann zei, gold voor alle vijf: "Zijn leven stond in dienst van het perfectioneren van het luchtschip".

Ernst Lehmann

Hij gaf wat draaggas af, waardoor de zeppelin rustig omlaag zakte, waarna de aanwezige militairen het schip aan de handgrepen van de gondels konden vasthouden en zodoende op de grond gedrukt houden. Maar toen de militaire kapel — vanwege de aanwezigheid van de Spaanse koninklijke familie - het volkslied inzette, sprongen alle soldaten stram in de houding, zogezegd met de pink-op-de-naad-van-de broek, gelijk het hun bij de opleiding was ingehamerd. Het gevolg was echter dat het luchtschip weer statig omhoog zweefde. Een messcherp commando van de dienstdoende of ficier van de wacht, Hans Curt Flemming van de ‘Graf’, overstemde toen zelfs de nationale hymne. In goed Nederlands betekende die schreeuw zoiets als: ‘Vasthouden verdomme!!’, waarna de nazaten van Alva’s legioenen een rekstoksprong naar de gondelhandgrepen maakten, de zeppelin weer te pakken kregen en op Moeder Aarde terugdrukten. Toen koning Alfonso XIII even later de ‘Graf Zeppelin’ inspecteerde en gezellig met kapitein Lehmann in de commandogondel keuvelde, was de inbreuk op het protocol volkomen vergeten.

Op 18 mei 1930 begon het luchtschip aan de voorgenomen driehoeksvaart. Dit evenement was grondig voorbereid en vormde de bekroning van een jaren lange studie van deze route. Reeds in 1922 had dr. Eckener een reis per zeeschip naar Buenos Aires gemaakt en daarbij als gast van de Hamburg-Zuidamerikalijn een degelijke studie gemaakt van het weer en de klimatologische verschijnselen bij en rond de evenaar. Tot dusverre had geen luchtschip ooit die linie gepasseerd en alleen het Duitse marineluchtschip L59 had in november 1917 - dus tijdens de Eerste Wereldoorlog - een vaart gemaakt over Afrika tot Chartoem, ter hoogte van de zestiende breedtegraad, waarna het schip naar Europa terugkeerde. Men had dus weinig ervaring met luchtschipreizen in tropische gebieden en Eckener liet de gegevens die hij zelf verzameld had verder aanvullen en uitbreiden door andere zeppelinofficieren, via hun plaatsing op de monsterrol van een Hamburg-Zuidamerikalijner. De vaart verliep rustig; via een tussenlanding in Sevilla werd naar Zuid-Amerika gekoerst via de Canarische en Kaapverdische Eilanden. Bij het passeren van de Evenaar, kwam niet Neptunus maar Aeolus, de God van de Winden met zijn gemalin aan boord, die de opvarenden met ‘Kölnisch Wasser’ doopte, waarna de vaart over de Linie werd vrijgegeven. Zij kregen een keurig certificaat waarop die vrijgave duidelijk stond vermeld. De beide goddelijkheden werden daarna weer gewone stervelingen in de persoon van kapitein Hans von Schiller en radiotelegrafist Freund. Eenenzestig uur en 52 minuten na Sevilla landde het schip vlot op de reeds in het duister gehulde luchthaven van Pernambuco. De Brazilianen waren in grote getale naar het vliegveld gekomen om samen met hun president het imposante, luchtschip in ‘flood light’ te zien landen. Behalve een bekroning op de jarenlange studies en voorbereidingen, was deze tocht ook een bekroning op de vele en vaak moeizame onderhandelingen die dr. Eckener met Spaanse, Portugese en Zuid-Amerikaanse autoriteiten had gevoerd. In Spanje had hij concessies verkregen voor tussenlandingen op Spaans grondgebied in de geprojecteerde ZuidAmerika dienst. Dit had geresulteerd in de oprichting in Spanje van een luchtschiprederij met de naam ‘Colón’, de Spaanse naam voor Columbus. Deze rederij was gevormd met Spaans kapitaal en Duitse ervaring. De Spaanse regering had zowel aan de Colón als aan de Duitsers, die toen nog opereerden onder de vlag van de in 1909 opgerichte DELAG, concessies verleend, die neerkwamen op het gebruik van praktisch alle vijf vrijheden in de luchtvaart.

De Vijf Vrijheden in het luchtverkeer zijn:
1. De vrijheid om over een land te vliegen zonder daar een landing te maken.
2. De vrijheid om technische landingen te maken (reparaties en brandstofvoorziening).
3. De vrijheid om lading uit het eigen land te brengen naar een ander land.
4. De vrijheid om lading in een ander land op te nemen en naar het eigen land te vervoeren.
5. De vrijheid om in een ander land lading op te nemen, bestemd voor een derde land of meer landen en in elk ander land lading te lossen die afkomstig is uit een derde of meer landen.

Het onplezierige voor Colón was echter, dat op de in 1931 genoemde regelmatige dienst tussen Duitsland en Brazilië het passagiersaanbod tussen die beiden landen zo groot was, dat sporadisch een commercië le tussenlanding te Sevilla gemaakt moest worden. Met de Braziliaanse regering had dr. Eckener eveneens een overeenkomst gesloten, waarin later de Deutsche Lufthansa werd opgenomen. Er werd een luchtvaartmaatschappij opgericht onder de naam ‘Syndicato Condor’, waarin veel Duits kapitaal was geïnvesteerd en die met vliegdiensten aansloot op de aankomst- en vertrektijden van de ‘Graf Zeppelin’. Het eerste been van de driehoek werd in zuidelijke richting doorgetrokken naar Rio de Janeiro, van waar korte tijd later gestart werd voor de tweede zijde van de driehoek, die het schip weer via Pernambuco naar Lakehurst voerde. Men had aanvankelijk het plan om via Havanna op Cuba te varen, maar tropische regenbuien te Pernambuco hadden het luchtschip zo zwaar gemaakt, dat men 4 ton aan brandstof minder kon meenemen. Hierdoor kon men de omweg naar Cuba niet maken en werd via Porto Rico naar de Amerikaanse oostkust gevaren. Dit was vooral voor de Spaanse passagiers een grote teleurstelling. Na Lakehurst werd weer naar Sevilla gevaren en vandaar naar Friedrichshafen. De totale afstand van de driehoeksvaart bedroeg 29.466 km, die in rond 300 vaaruren werden overbrugd. Het luchtschip had zich onder alle tropische weersomstandigheden kunnen handhaven en het was voor Eckener een grote voldoening bij aankomst te Friedrichshafen te kunnen verklaren dat zijn luchtschip geschikt was om het andere jaar een regelmatige dienst op Zuid-Amerikia te kunnen onderhouden. De reis naar Rio in dit prachtige schip was een onvergetelijke ervaring. Nadat men had genoten van het uitzicht boven Frankrijk en de Middellandse Zee vloog men verder over de uitgestrekte oceaan naar de Canarische Eilanden. Daarna voerde de reis langs de Kaap Verdische Eilanden door de tropen naar de met palmbomen begroeide stranden van Brazilië waar men aankwam boven Rio de Janeiro met zijn weergaloos mooie stranden. bossen en bergen. Op den duur raakten de inwoners van Rio vertrouwd met het komen en gaan van de grote 'Graf Zeppelin'. Maar aan boord was er altijd wel wat te beleven. Op een van de vluchten ontsnapten er vijf apen, die snel omhoog klommen langs de ribben en zich verstopten in de romp. In 1935 hadden revolutionaire Brazilianen de luchtschipbasis Recife bezet en moest de 'Graf ' drie dagen op en neer vliegen tot regeringstroepen de situatie meester waren. Men vulde de voorraden aan door boven een passerend stoomschip te gaan hangen en een net te laten zakken. De Graf vloog op geringe hoogte (meestal ongeveer 300 meter) dus er was altijd wel iets te zien: scholen vliegende vissen, viermasters met volle zeilen, de juichende gevangenen op Fernando de Noronha (de Braziliaanse strafkolonie op het eiland, dat ook dienst deed als herkenningspunt voor de navigator na de lange oversteek over de oceaan) en op het vasteland dorpjes in de jungle en katoen- en suikerplantages.

Volgende pagina