BWV 185

Barmherziges Herze der ewigen Liebe

[ bestemming: 4de zondag na Drievuldigheidszondag (14.07.1715)]

( bezetting: sopraan, alt, tenor, bas; hobo; koor, strijkers & BC (+ fagot))


 

Overzicht

1. Aria &  Corale Soprano - Tenore: Barmherziges Herze der ewigen Liebe
2. Recitativo Alto: Ihr Herzen, die ihr euch / In Stein und Fels verkehret
3. Aria Alto: Sei bemüht in dieser Zeit
4. Recitativo Basso: Die Eigenliebe schmeichelt sich!
5. Aria Basso: Das ist der Christen Kunst
6. Corale: Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ

Schriftlezingen

---------------------------------------------------------
Rom. 8.18-23: De verwachting der heerlijkheid
---------------------------------------------------------
18 Ik ben er zelfs van overtuigd dat het lijden van deze tijd niet opweegt tegen de heerlijkheid waarvan ons de openbaring te wachten staat.
19 Ook de schepping verlangt vurig naar de openbaring van Gods kinderen.
20 Want zij is onderworpen aan een zinloos bestaan, niet omdat zij het zelf wil, maar door de wil van Hem die haar daaraan onderworpen heeft.
Maar zij is niet zonder hoop,
21 want ook de schepping zal verlost worden uit de slavernij der vergankelijkheid en delen in de glorierijke vrijheid van de kinderen Gods.
22 Wij weten immers dat de hele natuur kreunt en barensweeën lijdt, altijd door.
23 En niet alleen zij, ook wij zelf, die toch reeds de eerstelingen van de Geest hebben ontvangen, ook wij zuchten over ons eigen lot, zolang wij nog wachten op de verlossing van ons lichaam.
------------------------------------------------------------
Lucas 6.36-42: Weest barmhartig – Oordeelt niet
------------------------------------------------------------
36 ‘Weest barmhartig, zoals uw Vader barmhartig is.
37 Oordeelt niet, dan zult ge niet geoordeeld worden; veroordeelt niet, dan zult ge niet veroordeeld worden; spreekt vrij, en ge zult vrijgesproken worden.
38 Geeft, en u zal gegeven worden; een goede, gestampte, geschudde en overlopende maat zal men u in de schoot storten. De maat die gij gebruikt, zal men ook voor u gebruiken.’

39 Hij hield hun ook een gelijkenis voor: ‘Kan soms de ene blinde de andere leiden? Vallen dan niet beiden in de kuil?
40 De leerling staat niet boven zijn meester; maar hij zal ten volle gevormd zijn, als hij is gelijk zijn meester.
41 Waarom kijkt ge naar de splinter in het oog van uw broeder en slaat ge geen acht op de balk in uw eigen oog?
42 Hoe kunt ge tot uw broeder zeggen: Broeder, laat mij de splinter uit uw oog halen, terwijl ge de balk in uw eigen oog niet opmerkt? Huichelaar, haal eerst die balk uit uw eigen oog, en dan zult ge scherp genoeg zien om de splinter te kunnen verwijderen die in het oog van uw broeder zit.’

Commentaar

1. Aria & Corale Soprano - Tenore: Barmherziges Herze der ewigen Liebe [cfhm]

Kunstig geconstrueerd: boven een gelijkmatig rusteloos bewegende cellopartij (symbolisch voor Gods eeuwige liefde die alles in beweging houdt?) zingen sopraan en tenor een canonisch duet, terwijl de hobo daartussendoor met regelmatige tussenpozen de koraalmelodie Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ laat horen.
Deze vorm, overwegend aria, waaraan een instrumentale koraalmelodie als cantus firmus is toegevoegd, komt zeer vaak voor in de Weimar-cantates [Wolff, WBC 1, pp. 180-181].
De melodie van het instrumentale koraalcitaat komt overeen met die van het slotkoraal; zo wordt er een muzikale band met het slotdeel gelegd en komt er een soort "afrondende raamvorm" tot stand [Wolff, WBC 1, p. 195].

2. Recitativo Alto: Ihr Herzen, die ihr euch / In Stein und Fels verkehret [imt]

De strijkersbegeleiding verleent aan dit recitatief een sobere stralenkrans.
Let op het melisme Zerfließt dat een smeltend hart voorstelt.
Mooie details zijn verder: de hoge toon op Allerhöchsten; de twee akkoorden na zernichten.
Verrassend vrolijk en opwekkend is het korte canonische arioso in de laatste regel: Denn wie ihr meßt, wird man euch wieder messen.

3. Aria Alto: Sei bemüht in dieser Zeit [himt+]

Het rijkelijk uitzaaien wordt geïllustreerd door een melisme op reichlich auszustreuen.
Ook de talrijke instrumentale trillers dient men wellicht in dit licht te begrijpen.
Het gebruikelijke vreugdevolle melisme op erfreuen.
De eeuwigheid wordt treffend uitgebeeld door een lang aangehouden toon gevolgd door een uitgebreid melisme op Ewigkeit (de tweede keer).

4. Recitativo Basso: Die Eigenliebe schmeichelt sich! [t]

De meest geslaagde tekstuitbeelding is de dalende tonenreeks (zowel in de bas- als de cellopartij) bij het woord Grube in de laatste regel: die geeft aan hoe de twee blinden in de put vallen.

5. Aria Basso: Das ist der Christen Kunst [chm+]

Sober en eenvoudig, maar toch kunstig wordt geschilderd - zoals de christen door het leven zou moeten gaan.
Er zit in deze aria heel wat imitatie tussen de bas en de cello, zodat het hier als het ware lijkt te gaan om een duet voor stem en instrument. In het arioso op het eind van deel 2 werd hierop al geanticipeerd!

6. Corale: Ich ruf zu dir, Herr Jesu Christ [him]

De viool zweeft boven de zangstemmen uit, als in een opstijgend gebed.

Ter vergelijking


 
3 april 2002
Johan De Wael