BWV 182

Himmelskönig, sei willkommen

[ bestemming: Palmzondag (25.03.1714)]

( bezetting: alt, tenor, bas; blokfluit, viool, cello; koor, strijkers & BC)


 

Overzicht

1. Sonata
2. Coro: Himmelskönig, sei willkommen
3. Recitativo Basso: Siehe, ich komme
4. Aria Basso: Starkes Lieben
5. Aria Alto: Leget euch dem Heiland unter
6. Aria Tenore: Jesu, laß durch Wohl und Weh
7. Corale: Jesu, deine Passion
8. Coro: So lasset uns gehen in Salem der Freuden

Schriftlezingen

-----------------------------------------------------------------------------
Filippenzen 2.5-11: Deemoedige liefde naar Christus' voorbeeld
-----------------------------------------------------------------------------
5 Die gezindheid moet onder u heersen welke ook Christus Jezus bezielde:

6 Hij die bestond in goddelijke majesteit
heeft zich niet willen vastklampen
aan de gelijkheid met God:
7 Hij heeft zich van zichzelf ontdaan
en het bestaan van een slaaf aangenomen.
Hij is aan de mensen gelijk geworden.
En als mens verschenen
8 heeft Hij zich vernederd,
Hij werd gehoorzaam tot de dood,
tot de dood aan een kruis.

9 Daarom heeft God Hem hoog verheven
en Hem de naam verleend
die boven alle namen is,
10 opdat bij het noemen van zijn naam
zich iedere knie zou buigen
in de hemel, op aarde en onder de aarde,
11 en iedere tong zou belijden
tot eer van God, de Vader:
Jezus Christus is de Heer.
------------------------------------------------------
Matteüs 26.1-27.66: Passie volgens Matteüs
------------------------------------------------------
http://www.mattheuspassion.nl/mt26-27.html

Commentaar

1. Sonata [him+]

Hierin wordt een hemelse sfeer opgeroepen: viool, dan blokfluit, begeleid door pizzicato strijkers en continuo kondigen de komst van de hemelse Koning aan. Pas helemaal op het eind worden de bogen gebruikt.

2. Coro: Himmelskönig, sei willkommen [chim]

Dan barst het koor los in een lieflijk welkomstlied, dat echter niet overdreven monumentaal klinkt.
Nog steeds spelen de viool en de blokfluit erbovenuit.

3. Recitativo Basso: Siehe, ich komme [ht]

De bas zingt zoals zo vaak de rol van Christus.
Dit recitatief neemt al gauw het karakter van een arioso aan.
De beweeglijke basso continuo zinspeelt misschien op de komst van de Heer: Siehe, ich komme.

4. Aria Basso: Starkes Lieben [imt]

De charmante vioolsolo en de robuuste bassen (zowel de solistische zangstem als de begeleiding in octaven), die opvallend met elkaar contrasteren, drukken samen perfect de titelwoorden uit: Starkes Lieben.

5. Aria Alto: Leget euch dem Heiland unter [himt+]

Met blokfluit als solo-instrument.
Dit is de meest innige aria van deze cantate.
In de telkens weer dalende melodiecurves zie ik een symbolisering van de gehoorzaamheid of onderdanigheid aan de Koning, waartoe de alt de christenharten uitnodigt: Leget euch dem Heiland unter , / Herzen, die ihr christlich seid!
Het middendeel biedt een mooi contrast: het is opgewekter van karakter, want de onderdanigheid van het geloof maakt hier plaats voor de pure vreugde dankzij dit geloof zijn leven aan de hemelse Koning te kunnen wijden.

6. Aria Tenore: Jesu, laß durch Wohl und Weh [himt]

Met cello als solo-instrument.
De herhaaldelijk voorkomende lichte, maar onmiskenbaar duidelijke aarzelingen, zowel in de tenor (na mit dir [ziehen] en na So laß mich nicht [fliehen]) als in de cello, wijzen erop dat de navolging van Christus niet eenvoudig is.
De melismen op "Kreuzige!", de tweede keer nog nadrukkelijker en indrukwekkender, onderstrepen heel goed het lelijke karakter van dat woord, dat de wereld schreeuwt.
De onrustige cellopartij beeldt het vluchten van de anderen uit: Jezus werd door zijn leerlingen in de steek gelaten, toen Hij zou gekruisigd worden. So laß mich nicht fliehen.
De laatste keer wordt het woord Weh sterk benadrukt door een lang aangehouden dissonant akkoord.

7. Corale: Jesu, deine Passion [cht]

Het melisme op Freude beeldt de vreugde uit.
Zeer contrapuntisch geschreven, met verschillende notenwaarden in verschillende stemmen: de sopranen zingen bijvoorbeeld voortdurend de langste, meest gedragen hemelse tonen over alles heen...

8. Coro: So lasset uns gehen in Salem der Freuden [chimt+]

Dit koor is één en al vreugde.
De onbekommerde sfeer wordt slechts eventjes verduisterd bij het woord Leiden, maar verder is er geen wolkje aan de hemel te bekennen.
Let op de heerlijke solopartijen voor blokfluit, viool en cello, de solo-instrumenten uit de vorige aria's.
De flink voortschrijdende baslijn alludeert weer eens op de woorden "gaan" en "baan", waarvan sprake:

So lasset uns gehen in Salem der Freuden,
Begleitet den König in Lieben und Leiden.
    Er gehet voran
    Und öffnet die Bahn.

[Opmerking. Het Hebreeuwse adjectief sjalem [,lw] betekent "volledig, ongeschonden, vreedzaam". Het is van dezelfde stam als sjalom [,Olw], het Hebreeuwse woord voor "vrede". In de bijbel komt het als plaatsnaam op drie plaatsen voor: Gen. 14.18, Ps. 76.3 en Hebr. 7.1-2.
"Melchisedek, de koning van Salem, bood hem (= Abram) brood en wijn aan. Daar hij priester was van God de Allerhoogste, zegende hij hem met deze woorden:" (Gen. 14.18-19a). Melchisedek wordt dan ook als een voorafbeelding van Christus gezien in diens hogepriesterlijke hoedanigheid. Paulus vertaalt "koning van Salem" als "vredevorst" (Hebr. 7.2).
Als eigennaam wordt het niet alleen voor steden gebruikt [o. a. verschillende steden in de V. S. heten Salem (in Massachusetts, New Hampshire, Oregon, Virginia)], maar ook voor de vredevolle plaats bij uitstek, het paradijs. Zo sluit dit koor weer aan bij de hemelse sfeer van de openingssonata: de cirkel is compleet.]

Ter vergelijking


 
7 april 2001
( 3 juli 2001 )
Johan De Wael