BWV 168

Tue Rechnung! Donnerwort

[ bestemming: 9de zondag na Drievuldigheidszondag (29.07.1725)]

( bezetting: sopraan, alt, tenor, bas; 2 hobo's, cello; koor, strijkers & BC)



 

Overzicht

1. Aria Basso: Tue Rechnung! Donnerwort
2. Recitativo Tenore: Es ist nur fremdes Gut
3. Aria Tenore: Kapital und Interessen
4. Recitativo Basso: Jedoch, erschrocknes Herz
5. Aria Soprano - Alto: Herz, zerreiß des Mammons Kette
6. Choral: Stärk mich mit deinem Freudengeist


Schriftlezingen

--------------------------------------------------------------------
1 Korintiërs 10.6-13: Israël als waarschuwend voorbeeld
--------------------------------------------------------------------
6 Deze gebeurtenissen zijn een les voor ons, opdat wij niet, zoals zij, slechte dingen zouden begeren.
7 Dient geen valse goden, zoals sommigen van hen gedaan hebben, van wie geschreven staat: Het volk ging zitten om te eten en te drinken, en stond op om te spelen.
8 Laten wij geen ontucht bedrijven zoals sommigen van hen: op één dag vielen er drieëntwintigduizend.
9 Laten wij Christus niet tarten, zoals sommigen van hen gedaan hebben: zij kwamen om door slangen.
10 Mort ook niet tegen God zoals sommigen van hen gemord hebben: zij zijn gedood door de verderver.
11 Wat hun overkwam had een diepe zin en het werd te boek gesteld als een waarschuwing voor ons, tot wie het einde der tijden gekomen is.
12 Daarom, wie meent te staan, moet oppassen dat hij niet valt.
13 Gij hebt nog geen enkele beproeving doorstaan die de menselijke maat overschrijdt. Maar God is getrouw: Hij zal niet toelaten dat gij boven uw krachten beproefd wordt. Met de beproeving bepaalt Hij al het einde, zodat gij ze kunt doorstaan.
---------------------------------------------------------
Lucas 16.1-9: De onrechtvaardige rentmeester
---------------------------------------------------------
1 Verder sprak hij tot zijn leerlingen: 'Er was eens een rijk man die een rentmeester had, die bij hem werd aangeklaagd, dat hij zijn bezit verkwistte.
2 Hij riep hem dus en vroeg: Wat hoor ik daar van u? Geef rekenschap van uw beheer, want gij kunt niet langer rentmeester blijven.
3 Toen redeneerde de rentmeester bij zichzelf: Wat zal ik doen, nu mijn heer mij het rentmeesterschap afneemt? Spitten kan ik niet, en te bedelen daarvoor schaam ik mij.
4 Ik weet al wat ik ga doen, opdat zij mij na mijn ontslag als rentmeester in hun huis opnemen.
5 Hij ontbood de schuldenaars van zijn heer, één voor één, en zei tot de eerste: Hoeveel zijt ge aan mijn meester schuldig?
6 Deze antwoordde: Honderd vaten olie. Maar hij zei: Hier hebt ge uw schuldbekentenis; ga gauw zitten en schrijf: vijftig.
7 Daarop vroeg hij nog aan een tweede: En hoeveel zijt gij schuldig? Deze antwoordde: Honderd maten tarwe. Hij zei hem: Hier hebt ge uw schuldbekentenis; schrijf: tachtig.
8 De heer prees het in de onrechtvaardige rentmeester dat hij met overleg had gehandeld, want de kinderen van deze wereld handelen onderling met meer overleg dan de kinderen van het licht.
9 Zo zeg Ik u ook: Maakt u vrienden door middel van de onrechtvaardige mammon, opdat, wanneer die u komt te ontvallen, zij u in de eeuwige tenten opnemen.


Commentaar in het licht van de tekst

1. Aria Basso: Tue Rechnung! Donnerwort [himtv+]

De schrille akkoorden in de hoge strijkers, het onaflatend rommelen in de beweeglijke cello, gevolgd door een dreigend unisono (wat doet denken aan de uitbeelding van stormen in Vivaldi's vioolconcerto's): dit alles schept een onweerachtige achtergrond.
Dan zet de bas in met de titelwoorden van de cantate: eerst gelijkaardige golvende drieledige notenslierten op Donner- om dan in de hoogte te schieten op -wort.
Alles samen kunnen we hierin het rommelen van de donder en het inslaan van de bliksem horen.

[Opmerking. Strikt genomen ziet men eerst de bliksem en hoort men pas achteraf de donder, maar dat zou in dit geval weinig dramatisch overkomen. Het is een esthetische transpositie van de werkelijkheid, waarbij het licht van de bliksemflits wordt verklankt door de korte, hoge toon op -wort.]

Een zeer opwindend stuk.


2. Recitativo Tenore: Es ist nur fremdes Gut [it]

Een recitatief met supplementaire begeleiding door 2 hobo's. De reden daarvan wordt aan het einde duidelijk. Aanvankelijk zorgen ze voor extra sfeerschepping. [Opmerking. Het licht van de bliksem wordt door een hoge toon uitgebeeld. Cf. ook supra de hoge tonen op -wort en Tag. Wagner heeft veel van Bach geleerd: in Die Walküre bijvoorbeeld wordt het inslaan van de bliksem op analoge manier gesymboliseerd door een hoge toon in het orkest op het woord Blitz.]


3. Aria Tenore: Kapital und Interessen [himt]


4. Recitativo Basso: Jedoch, erschrocknes Herz [t]

Als contrast na de sobere, droge begeleiding mogen we eindelijk in de laatste zin de rust en de hemelse zaligheid horen: [So wirst du, wenn sich Zeit und Leben enden,] in Himmelshütten sicher ruhn. Merk ook de manier waarop het woord enden wordt "neergelegd".


5. Aria Soprano - Alto: Herz, zerreiß des Mammons Kette [fhmtv]


6. Choral: Stärk mich mit deinem Freudengeist [m]

Misschien worden de schrijnende wonden gekarakteriseerd in de eerste lettergreep van Wunden?


Ter vergelijking


 
24 juli 2000
( 3 juli 2001 )
Johan De Wael