BWV 145

Ich lebe, mein Herze, zu deinem Ergötzen

[ bestemming: 3de paasdag (Paasdinsdag) (19.04.1729 (?))]

( bezetting: sopraan, tenor, bas; viool, traverso, 2 hobo's, trompet; koor, strijkers & BC )



 

Overzicht

1. Aria Soprano - Tenore: Ich lebe, mein Herze, zu deinem Ergötzen
2. Recitativo Tenore: Nun fordre, Moses, wie du willt
3. Aria Basso: Merke, mein Herze, beständig nur dies
4. Recitativo Soprano: Mein Jesus lebt
5. Corale: Drum wir auch billig fröhlich sein


Schriftlezingen

----------------------------------------------------------------
Hand. 13.26-33: Paulus preekt de verrezen Christus
----------------------------------------------------------------
26 Mannen broeders, zonen uit Abrahams geslacht en godvrezenden onder u:  tot ons is dit woord van verlossing gezonden.
27 Want doordat de inwoners van Jeruzalem en hun overheden Hem niet erkend maar veroordeeld hebben, deden zij de uitspraken van de profeten die elke sabbat worden voorgelezen, in vervulling gaan.
28 Ofschoon ze geen enkele rechtsgrond voor de doodstraf konden vinden, hebben ze van Pilatus geëist dat Hij ter dood gebracht werd.
29 Toen ze alles hadden voltrokken wat over Hem geschreven staat, namen ze Hem van het kruishout en legden Hem in een graf.
30 Maar God wekte Hem uit de doden op
31 en gedurende vele dagen verscheen Hij aan degenen die Hem van Galilea naar Jeruzalem hadden vergezeld. Dezen zijn nu getuigen van Hem voor het volk.
32 Wij dan verkondigen u de blijde boodschap, dat God de belofte aan de vaderen gedaan,
33 voor ons, hun kinderen, vervuld heeft door Jezus te doen verrijzen, zoals ook geschreven staat in de tweede psalm: Gij zijt mijn zoon, Ik heb u heden verwekt.
----------------------------------------
Lucas 24.36-47: Jezus verschijnt
----------------------------------------
36 Terwijl ze daarover spraken, stond Hijzelf plotseling in hun midden en zei: ‘Vrede zij u.’
37 In hun verbijstering en schrik meenden ze een geest te zien.
38 Maar Hij sprak tot hen: ‘Waarom zijt ge ontsteld en waarom komt er twijfel op in uw hart?
39 Kijkt naar mijn handen en voeten: Ik ben het zelf. Betast Mij en kijkt: een geest heeft geen vlees en beenderen, zoals ge ziet dat Ik heb.’
40 En na zo gesproken te hebben toonde Hij hun zijn handen en voeten.
41 Toen ze het van vreugde en verbazing niet konden geloven, zei Hij tot hen: ‘Hebt ge hier iets te eten?’
42 Zij reikten Hem een stuk geroosterde vis aan;
43 Hij nam het en at het voor hun ogen op.
44 Hij sprak tot hen: ‘Dit zijn mijn woorden, die Ik tot u sprak, toen Ik nog bij u was: Alles wat over Mij geschreven staat in de Wet van Mozes, in de profeten en psalmen moet vervuld worden.’
45 Toen maakte Hij hun geest toegankelijk voor het begrijpen van de Schriften.
46 Hij zei hun: ‘Zó staat er geschreven: dat de Christus moest lijden en op de derde dag verrijzen uit de doden
47 en dat in zijn naam bekering tot vergiffenis van de zonden gepredikt moet worden onder alle volken, te beginnen met Jeruzalem.


Commentaar

1. Aria Soprano - Tenore: Ich lebe, mein Herze, zu deinem Ergötzen [fhimtv+]

De dialoog tussen Jezus (tenor) en de Ziel (sopraan) wordt ingeleid door een dartel buitelende virtuoze vioolsolo, die trouwens zelf als een dialoog wordt opgebouwd.
Het stralende, opbeurende karakter van deze aria staat buiten kijf.
Jezus en de Ziel hebben duidelijk plezier in elkaars nabijheid (ergötzen "vermaken") en gaan gretig en eensgezind op elkaars vreugdevolle uitlatingen in.
Er is een voortdurend streven naar hogere tonen: stijgende melodieën (ook al in de inleidende vioolsolo), bijvoorbeeld op {Mein, Dein} Leben erhebet {dein, mein} Leben empor. (emporerheben "opbeuren")
En op empor ("omhoog") schiet de sopraan de hoogte in.


2. Recitativo Tenore: Nun fordre, Moses, wie du willt [t]

De wet van Mozes was wel streng met haar dreigementen (dräuen "dreigen"), maar nu Jezus is opgestaan - zowel uit de doden, als om de beklaagden te verdedigen -  is de aangeklaagde gelovige eigenlijk zeker van zijn vrijspraak (Quittung "kwijting"). Een tamelijk naïeve en zelfs rare redenering: geloof in de verrijzenis volstaat blijkbaar voor de onvoorwaardelijke verlossing.

Merk de verlaagde toon op Kläger ("(aan)klager, eiser"), die waarschuwt voor gevaar.
De mooiste illustratie van de tekst is de stijgende melodie bij de woorden: Denn Gott ist auferstanden.
En de laatste zin (arioso) - Mein Herz, das merke dir! - kondigt de volgende opmerkelijke aria aan.


3. Aria Basso: Merke, mein Herze, beständig nur dies [himtv+]

Virtuoze trompet-, traverso-, orgel- en strijkerspartijen.
De herhaalde aanstekelijke virtuoze stijgende-toonladderloopjes in alle partijen duiden duidelijk op de opstanding. Ook het inleidend trompetsignaal trekt hierop de aandacht.
Wanneer er sprake is van de grondvesting van het geloof, is de beweeglijke cellopartij duidelijk aan het woord: de basis of het fundament.
De lang aangehouden tonen op besteht (2x) betekenen de duurzame bestendigheid en standvastigheid van het geloof.

Het opgewekte paaskarakter doet me onwillekeurig denken aan de sfeer van de vrolijkste Brandenburgse Concerti (het vierde bijvoorbeeld, of misschien nog meer het tweede, waarvan ook de solistische bezetting overeenkomsten vertoont met die van deze aria (trompet, hobo, viool en (weliswaar blok)fluit)).


4. Recitativo Soprano: Mein Jesus lebt [t]

Donkere, lage tonen op [Daß mich des Grabes] Finsternis
en heldere, hoge tonen op Zur Himmelsherrlichkeit erhebt; / Mein Jesus lebt ...
Waarlijk een barok clair-obscur in miniatuur:
contrast tussen
    leven - licht - hoog - hemel
en
    dood - donker - laag - aarde (graf).


5. Corale: Drum wir auch billig fröhlich sein [hm]

Een Halleluja! tot besluit, zoals past voor een cantate over de opstanding.


Ter vergelijking


 
6 april 2002
Johan De Wael