BWV 88

Siehe, ich will viel Fischer aussenden

[ bestemming: 5de zondag na Drievuldigheidszondag (21.07.1726)]

( bezetting: sopraan, alt, tenor, bas; 2 hoorns, 2 hobo's; koor, strijkers & BC)



 

Overzicht

1. Aria Basso: Siehe, ich will viel Fischer aussenden
2. Recitativo Tenore: Wie leichtlich könnte doch der Höchste uns entbehren
3. Aria Tenore: Nein, Gott ist allezeit geflissen
4. Arioso Tenore - Basso: Jesus sprach zu Simon: / Fürchte dich nicht
5. Aria Soprano - Alto: Beruft Gott selbst, so muss der Segen
6. Recitativo Soprano: Was kann dich denn in deinem Wandel schrecken
7. Corale: Sing, bet und get auf Gottes Wegen


Schriftlezingen

-----------------------------------------
1 Petrus 3.8-15: Onderlinge liefde
-----------------------------------------
8 Ten slotte, weest allen eensgezind in meegevoel, broederliefde, barmhartigheid en ootmoed.
9 Vergeldt geen kwaad met kwaad; als men u uitscheldt, scheldt dan niet terug. Integendeel, zegent elkander, opdat gij de zegen verwerft waartoe gij geroepen zijt.
10 Want Wie het leven liefheeft
en gelukkige dagen wil genieten,
weerhoude zijn tong van het kwade
en zijn lippen van het spreken van bedrog.
11 Laat hij het kwade mijden en het goede doen,
vrede zoeken en die nastreven.
12 Want de ogen van de Heer zijn gericht op de rechtvaardigen
en zijn oren gewend naar hun smeken.
Maar zijn gelaat keert zich tegen hen die kwaad doen.
13 En wie zal u kwaad doen, als gij ijvert voor het goede?
14 Maar ook al moet gij lijden om de gerechtigheid, toch zijt gij zalig.
Vreest hun bedreigingen niet en laat u niet verontrusten,
15 heiligt in uw hart Christus als de Heer. Weest altijd bereid tot verantwoording aan alwie u rekenschap vraagt van de hoop die in u leeft.
---------------------------------------------------------
Lucas 5.1-11: Roeping van de eerste leerlingen
---------------------------------------------------------
1 Op zekere dag stond Jezus aan de oever van het meer van Gennésaret, terwijl de mensen op Hem aandrongen om het woord Gods te horen.
2 Hij zag nu twee boten liggen aan de oever van het meer; de vissers waren eruit gegaan en spoelden hun netten.
3 Hij stapte in een van de boten, die van Simon, en vroeg hem een eindje van wal te steken. Hij ging zitten en vanuit de boot vervolgde Hij zijn onderricht aan het volk.
4 Toen Hij zijn toespraak had geëindigd, zei Hij tot Simon: ‘Vaar nu naar het diepe en gooi uw netten uit voor de vangst.’
5 Simon antwoordde: ‘Meester, de hele nacht hebben we gezwoegd zonder iets te vangen; maar op uw woord zal ik de netten uitgooien.’
6 Ze deden het en vingen zulk een massa vissen in hun netten,
7 dat deze dreigden te scheuren. Daarom wenkten ze hun maats in de andere boot om hen te komen helpen. Toen die gekomen waren, vulden zij de beide boten tot zinkens toe.
8 Bij het zien daarvan viel Simon Petrus Jezus te voet en zei: ‘Heer, ga van mij weg, want ik ben een zondig mens.’
9 Ontzetting had zich meester gemaakt van hem en allen die bij hem waren vanwege de vangst die ze gedaan hadden;
10 en zo verging het ook Jakobus en Johannes, de zonen van Zebedeüs, die met Simon samenwerkten. Jezus echter sprak tot Simon: ‘Wees niet bevreesd, voortaan zult ge mensen vangen.’
11 Ze brachten de boten aan land en lieten alles achter om Hem te volgen.


Commentaar

1. Aria Basso: Siehe, ich will viel Fischer aussenden [chimtv+]

Een schitterend schilderij, een tweeluik met twee soorten subliem beschrijvende muziek, gebaseerd op Jeremia 16.16: Jahwe stuurt zijn dienaars (vissers / jagers) erop uit om de zondaars terug op het rechte pad te brengen.

Eerst rustig vloeiende en steeds gestadig stromende muziek met motieven die de deining van het water en de zwemmende vissen suggereren.
Indrukwekkende melismen op aussenden en fischen.

Daarna wordt de jacht op de herten geopend, een stormachtige jacht met hoornsignalen, en sprongen tegen de bergen op, over heuvels en in rotsspleten, vol fugatische imitaties die de achtervolging van het vluchtende wild verbeelden.
Ook melismen op ger en fahen beelden de achtervolging uit.

Het contrast tussen visvangst en hertenjacht komt bijzonder goed uit de verf.
Prachtige melodieën ook, die zich ontwikkelen vanuit de basismotieven. Een nevenmelodie in de doorwerking van de fuga vertoont opvallende gelijkenis met Brandenburgs concerto 2 - deel 1 (BWV 1047). Deze aria is één van mijn absolute favorieten!


2. Recitativo Tenore: Wie leichtlich könnte doch der Höchste uns entbehren [t]

De dramatische vraag - "Wanneer de mens zich van Hem afkeert, zal God hem dan in de steek laten?" - wordt in de volgende aria onmiddellijk beantwoord.


3. Aria Tenore: Nein, Gott ist allezeit geflissen [him]

Deze aria zorgt voor verrassingen: eerst zet de zangstem (tenor) in, zodat we denken dat het om een sobere aria gaat, enkel met BC-begeleiding...
Maar dan verschijnt de hobo als obligaat instrument!
De verklaring hiervoor is dat het antwoord op de vraag die in het voorgaande recitatief werd gesteld, direct moest komen. Anders zou het lijken of de Vader aarzelt om ons op het goede spoor te helpen.
En helemaal op het eind, na de zang, mogen zelfs de strijkers in een soort coda hun bijval betuigen.


4. Arioso Tenore - Basso: Jesus sprach zu Simon: / Fürchte dich nicht [himt]

Hier begint het tweede deel van deze cantate. De teksten van deel I (vooral nr. 1) verwijzen naar het Oude Testament, die van deel II (vooral nrs. 4 en 5) naar het Nieuwe.

De tenor speelt de rol van de evangelist; daarna vertolkt de bas de woorden van Christus, ondersteund door opgewekte ritornelli.
Beeldend melisme op fahen.


5. Aria Soprano - Alto: Beruft Gott selbst, so muss der Segen [cfhimt+]

Veel subtiele, maar sublieme imitatie in dit duet, zowel tussen hoge en lage strijkers, als tussen sopraan en alt.
Beeldend melisme op Auf allem unsern Tun.
De betekenis van Stünd uns gleich Furcht und Sorg entgegen wordt op verschillende manieren onderstreept: melismen, dissonanten, dalende baslijn, ...
De tekst verwijst naar de parabel van de ponden / talenten. Vandaar ook het melisme op Wucher: de rente neemt toe.
De twee hobo- en vioolpartijen klinken all'unisono, wat een bijzonder rijk gevulde middenstem tot resultaat heeft.
Hoe vaker ik dit duet beluister, hoe mooier het mij in de oren klinkt.


6. Recitativo Soprano: Was kann dich denn in deinem Wandel schrecken [t+]

Na schrecken een betekenisvolle stilte.
Dramatische tonen op kommt Mühe, Überlast, Neid, Plag und Falschheit her en Ungemach.
Na de diepe tonen bij [Das Werk, so er bestimmt, wird keinem] je zu schwer klinkt het vervolg hemelhoog jubelend en vreugdevol: Geh allzeit freudig fort ...


7. Corale: Sing, bet und get auf Gottes Wegen [m]



Ter vergelijking


 
1 april 2002
Johan De Wael