BWV 42

Am Abend aber desselbigen Sabbats

[ bestemming: Quasimodogeniti (Beloken Pasen, 1ste zondag na Pasen) (08.04.1725)]

( bezetting: sopraan, alt, tenor, bas; 2 hobo's, fagot, 2 violen; koor, strijkers & BC)


 

Overzicht

1. Sinfonia
2. Recitativo Tenore: Am Abend aber desselbigen Sabbats
3. Aria Alto: Wo zwei und drei versammlet sind
4. Aria Soprano - Tenore: Verzage nicht, o Häuflein klein
5. Recitativo Basso: Man kann hiervon ein schön Exempel sehen
6. Aria Basso: Jesus ist ein Schild der Seinen
7. Corale: Verleih uns Frieden gnädiglich

Schriftlezingen

--------------------------------------------------------
1 Johannes 5.4-10: Geloof overwint de wereld
--------------------------------------------------------
4 Ieder die uit God geboren is overwint de wereld. En het wapen waarmee wij de wereld overwinnen is geen ander dan ons geloof.
5 Niemand kan de wereld overwinnen dan hij die gelooft dat Jezus de Zoon van God is. 
6 Hij is het die gekomen is met water en bloed, Jezus Christus. Hij is gekomen niet door water alleen, maar door water en door bloed. De Geest betuigt het, omdat de Geest de waarheid is.
7 Want er zijn drie getuigen,
8 de Geest, het water en het bloed, en deze drie stemmen overeen.
9 Als wij het getuigenis van mensen aannemen, dan zeker dat van God, dat zoveel groter gezag heeft; God zelf waarborgt het getuigenis, dat Hij heeft afgelegd aangaande zijn Zoon.
10 Wie in de Zoon van God gelooft, draagt Gods getuigenis in zijn hart. Wie God geen geloof schenkt, maakt Hem tot een leugenaar, want Hij weigert Gods eigen getuigenis over zijn Zoon te aanvaarden.
------------------------------------------------------------
Johannes 20.19-31: Verschijning aan de apostelen
------------------------------------------------------------
19 In de avond van die eerste dag van de week, toen de deuren van de verblijfplaats der leerlingen gesloten waren uit vrees voor de Joden, kwam Jezus binnen, ging in hun midden staan en zei:
20 ‘Vrede zij u.’ Na dit gezegd te hebben toonde Hij hun zijn handen en zijn zijde. De leerlingen waren vervuld van vreugde toen zij de Heer zagen.
21 Nogmaals zei Jezus tot hen: ‘Vrede zij u. Zoals de Vader Mij gezonden heeft, zo zend Ik u.’
22 Na deze woorden blies Hij over hen en zei: ‘Ontvangt de heilige Geest.
23 Aan wie ge de zonden vergeeft, zijn ze vergeven, en aan wie ge ze niet vergeeft, zijn ze niet vergeven.’

24 Tomas, een van de twaalf, ook Didymus genaamd, was echter niet bij hen, toen Jezus kwam.
25 De andere leerlingen vertelden hem: ‘Wij hebben de Heer gezien.’ Maar hij antwoordde: ‘Als ik niet in zijn handen het teken van de nagelen zie en mijn vinger in de plaats van de nagelen kan steken en mijn hand in zijn zijde leggen, zal ik het niet geloven.’
26 Acht dagen later waren zijn leerlingen weer in het huis bijeen, en nu was Tomas er bij. Hoewel de deuren gesloten waren, kwam Jezus binnen, ging in hun midden staan en zei: ‘Vrede zij u.’
27 Vervolgens zei Hij tot Tomas: ‘Kom hier met uw vinger en bezie mijn handen. Steek uw hand uit en leg die in mijn zijde, en wees niet langer ongelovig maar gelovig.’
28 Toen riep Tomas uit: ‘Mijn Heer en mijn God!’
29 Toen zei Jezus tot hem: ‘Omdat ge Mij gezien hebt, gelooft ge? Zalig die niet gezien en toch geloofd hebben.’
30 Nog vele andere tekenen heeft Jezus gedaan in het bijzijn van zijn leerlingen, welke niet in dit boek zijn opgetekend,
31 maar deze hier zijn opgetekend, opdat gij moogt geloven dat Jezus de Christus is, de Zoon van God, en opdat gij door te geloven leven moogt bezitten in zijn Naam.

Commentaar

1. Sinfonia [chim+]

Een wondermooi instrumentaal openingsdeel, in ABA-vorm, vol imitatie tussen blazers (2 hobo's en fagot) en strijkers, als groepen en ook onderling.
Wat een wondermooie, rustgevende melodieën! Geen wonder dat Bach het waarschijnlijk de moeite waard vond een deel van een eerder gecomponeerd concerto opnieuw te gebruiken.

2. Recitativo Tenore: Am Abend aber desselbigen Sabbats [t]

De dreigend nerveus herhaalde tonen (boogvibrato?) in de BC schilderen de vrees van Jezus' leerlingen voor de joden.
Merk ook het korte stijgende melisme op het woord Furcht.

3. Aria Alto: Wo zwei und drei versammlet sind [himt+]

Een gelijkaardige begeleiding van herhaalde tonen, maar nu twee keer zo traag, heeft een rustgevend karakter gekregen, mede doordat de eerste tijd telkens door de lage strijkers stevig wordt aangegeven en de rest van de basnoten door de fagot wordt aangevuld.
Wo zwei und drei versammlet sind ...: een allusie op de getallen zijn wellicht de opvallend bekoorlijke figuurtjes van telkens twee triolen (2 x 3). Bach kan zoiets nu eenmaal niet laten.
Het middendeel van deze da-capo-aria wordt als contrast alleen begeleid door de BC: op een zeer sobere manier bovendien, misschien een illustratie van aus Lieb und Not.

Opvallend is de onevenredig lange duur van de delen 1 en 3 van deze cantate, respectievelijk 7 en 11 minuten. Het lijkt heel aannemelijk dat Bach hiervoor het eerste en het tweede deel van een verder verloren gegaan concerto een nieuwe functie heeft gegeven ("gerecycleerd" vind ik te oneerbiedig klinken).
[Wolff, WBC 3, p. 164 ( Opmerking. 'het vocale koor' moet zijn 'de alt-aria' en overigens is BWV 42 geen 'solocantate' (zoals vermeld op p. 166)); Simon Crouch, A listener's guide 42]

4. Aria Soprano - Tenore: Verzage nicht, o Häuflein klein [cfhmt+]

De dreigende begeleidingsfiguren vormen al bijna een even mooie melodie als de prachtig uitgewerkte partijen van de vocale solisten.
Mooie beeldende melismen op de woorden verzage, verstören en een harmonische vertraging die wonderwel op haar plaats is op [Es wird nicht lange] währen.

5. Recitativo Basso: Man kann hiervon ein schön Exempel sehen [t]

Merk de dreigende, onheilspellende diepe toon in de BC bij het woord [Aus Furcht für denen] Jüden.
Een korte uitbeelding van de razernij van de vijanden vinden we in enkele gebroken akkoorden van de fagot op het laatste woord: [Drum laßt die Feinde] wüten.

6. Aria Basso: Jesus ist ein Schild der Seinen [himtv+]

Twee violen dialogeren ijverig. Alle partijen zijn trouwens uiterst beweeglijk.
Merk de verschillende soorten melismen op Verfolgung, de voorlaatste keer werkelijk indrukwekkend langdurig, als uitbeelding van de vervolging.

7. Corale: Verleih uns Frieden gnädiglich [hm]

Een gebed om vrede en goede regeerders die ons door bekwaam bestuur toelaten een rustig en bescheiden leven te leiden, vrij van vrees en vervolging. Wat kan een mens meer wensen?

Ter vergelijking


 
8 april 2002
Johan De Wael