BWV 7

Christ unser Herr zum Jordan kam

[ bestemming: Geboorte van Sint-Jan de Doper (24 juni) (24.06.1724)]

( bezetting: alt, tenor, bas; 2 violen, 2 hobo's; koor, strijkers & BC)


 

Overzicht

1. Coro: Christ unser Herr zum Jordan kam
2. Aria Basso: Merkt und hört, ihr Menschenkinder
3. Recitativo Tenore: Dies hat Gott klar / Mit Worten und mit Bildern dargetan
4. Aria Tenore: Des Vaters Stimme ließ sich hören
5. Recitativo Basso: Als Jesus dort nach seinen Leiden
6. Aria Alto: Menschen, glaubt doch dieser Gnade
7. Corale: Das Aug allein das Wasser sieht

Schriftlezingen

-----------------------------------------------
Jesaja 40.1-5: Roeping van de profeet
-----------------------------------------------
1 Bemoedigt, bemoedigt mijn volk,
spreekt uw God.
2 Spreekt tot het hart van Jeruzalem
en roept het toe
dat zijn diensttijd voorbij is,
dat zijn schuld is voldaan,
dat het uit Jahwe’s hand ontvangen heeft
een dubbele straf voor al zijn zonden.
3 Hoort, iemand roept:
‘Bereidt Jahwe een weg in de woestijn,
in het dorre land een rechte baan voor onze God.
4 Elk dal moet worden opgehoogd,
en elke berg en heuvel afgegraven;
oneffen plekken moeten vlak gemaakt worden
en ruige gronden worden vrijgelegd.
5 Jahwe’s glorie zal zich openbaren,
en alle mensen zullen haar eenparig zien.
Voorwaar, de mond van Jahwe heeft gesproken.’
------------------------------------------------------------------------------
Lucas 1.57-80: Geboorte en besnijdenis van Johannes de Doper
------------------------------------------------------------------------------
57 Voor Elisabet brak het ogenblik aan, dat zij moeder werd; zij schonk het leven aan een zoon.
58 Toen de buren en de familie hoorden, hoe groot de barmhartigheid was die de Heer aan haar had betoond, deelden zij in haar vreugde.
59 Op de achtste dag kwam men het kind besnijden en ze wilden het naar zijn vader Zacharias noemen.
60 Maar zijn moeder zei daarop: ‘Neen, het moet Johannes heten.’
61 Zij antwoordden haar: ‘Maar er is in uw familie niemand die zo heet.’
62 Met gebaren vroegen zij toen aan zijn vader, hoe hij het wilde noemen.
63 Deze vroeg een schrijftafeltje en schreef er op: ‘Johannes zal hij heten.’ Ze stonden allen verbaasd.
64 Onmiddellijk daarop werd zijn mond geopend, zijn tong losgemaakt en verkondigde hij Gods lof.
65 Ontzag vervulde alle omwonenden en in heel het bergland van Judea werd al het gebeurde rondverteld.
66 Ieder die het hoorde, dacht er over na en vroeg zich af: ‘Wat zal er worden van dit kind?’ Want de hand des Heren was met hem.

67 Zacharias, zijn vader, werd vervuld met de heilige Geest en sprak in profetische woorden:
68 ‘Geprezen zij de Heer, de God van Israël:
want Hij heeft zijn volk bezocht en het verlost.
69 Een reddende kracht heeft Hij ons verwekt,
in het huis van David, zijn dienaar,
70 zoals Hij van oudsher had voorzegd
bij monde van zijn heilige profeten,
71 ons te redden uit de macht van onze vijanden
en uit de hand van allen die ons haten.
72 Zo toont Hij zijn barmhartigheid aan onze vaderen
en is zijn heilig verbond indachtig,
73 de eed die Hij gezworen heeft aan onze vader Abraham,
74 ons te geven om uit de hand van vijanden bevrijd
Hem zonder vrees te dienen in vroomheid en gerechtigheid
75 al onze dagen voor zijn aanschijn.
76 En gij, kind, zult profeet genoemd worden van de Allerhoogste,
want gij zult voor de Heer uitgaan om zijn wegen te bereiden,
77 om zijn volk de boodschap van verlossing te brengen,
door de vergeving van hun zonden,
78 dank zij de innige barmhartigheid van onze God,
waarmee Hij uit de hemel op ons zal neerzien,
de Opgaande Zon, die verschijnt
79 aan hen die in het duister en de schaduw van de dood gezeten zijn,
om onze voeten te richten op de weg van vrede.’
80 Het kind groeide op en de Geest beheerste hem meer en meer. Hij verbleef in de woestijn tot de dag, waarop hij zich aan Israël in het openbaar vertoonde.

Commentaar

Opmerking vooraf. Alle teksten in deze cantate verwijzen naar het doopsel van Christus, en houden dus niet direct verband met de geboorte van Johannes de Doper, maar met zijn belangrijk optreden als Voorloper en Doper van Jezus.

1. Coro: Christ unser Herr zum Jordan kam [chimt+]

Een concertant koraalkoor met als opvallende kenmerken: de koraalmelodie in de tenor en een viool als concertant solo-instrument [Wolff, WBC 3, p. 183; Wolff, JSB, p. 304].
Het stijgend motief, begeleid door de gebroken-drieklankfiguur in de bas, met direct daarop telkens een plotse pauze doet onwillekeurig denken aan een plons die gepaard gaat met opspattend water.
Met wat verbeelding hoort men in het passagespel van de viool (met het opstijgende motief dit keer in de bas) de kalm kabbelende baren van de Jordaan.

2. Aria Basso: Merkt und hört, ihr Menschenkinder [hmtv]

In de basso continuo (bestaande uit cello en orgel) illustreert een aantal keer een dalend laddermotief van vijf tonen in samengevoegde beweging, gevolgd door een sprong in de diepte, de reinigende werking van het doopwater, waardoor de zonden worden weggespoeld, en de onderdompeling erin:
Doch schlecht Wasser nicht allein.
Gottes Wort und Gottes Geist
Tauft und reiniget die Sünder.

3. Recitativo Tenore: Dies hat Gott klar / Mit Worten und mit Bildern dargetan [t]

Merk het contrast in toonhoogte:
Er ist vom hohen Himmelsthron
Der Welt zugut
In niedriger Gestalt gekommen.

4. Aria Tenore: Des Vaters Stimme ließ sich hören [himt+]

Ronduit schitterend deze aria: zeer hitgevoelige melodieën, en veel te vlug voorbij, want geen da capo.
Ook qua geloofsinhoud vormt dit deel het middelpunt of de kern van deze cantate.
Des Vaters Stimme ließ sich hören,
Der Sohn, der uns mit Blut erkauft,
Ward als ein wahrer Mensch getauft.
Der Geist erschien im Bild der Tauben,
Damit wir ohne Zweifel glauben,
Es habe die Dreifaltigkeit
Uns selbst die Taufe zubereit'.
Vader, Zoon en Geest worden vernoemd, want de Drievuldigheid is samen te zien bij Jezus' doopsel. De symboliek van de Drie-eenheid wordt treffend volgehouden, niet alleen in de instrumentatie (tenor & twee violen als (hoge) solisten), maar ook door de keuze van de maatsoort: 9 / 8 bestaat uit drie drieledige tijden. Deze drieledigheid wordt sterk benadrukt: bijna elke achtste noot wordt inderdaad ook afzonderlijk gespeeld.
Prachtige melismen op hören, erkauft, getauft, Tauben, Zweifel,glauben.
In getauft kan men mijns inziens het afdalen in en opstijgen uit de Jordaan horen, in Tauben een fladderende duif, in Zweifel het tasten in het duister.

5. Recitativo Basso: Als Jesus dort nach seinen Leiden [it]

Discreet en teder begeleid door de strijkers, dit recitatief. De tweede helft wordt een innig arioso, wanneer de bas de woorden van Christus vertolkt.

6. Aria Alto: Menschen, glaubt doch dieser Gnade [himt]

Zeer gevoelvol, deze aria, met enkele huiveringwekkende woorden, die dan ook bijzonder benadrukt worden: Sünden, Höllenpfuhl, verdammlich.
Opvallend veel melismen ook, ook op woorden die er niet speciaal om vragen.

7. Corale: Das Aug allein das Wasser sieht [m]


Ter vergelijking


 
4 juli 2001
Johan De Wael