Je kunt voor- of tegenstander zijn van deze dieren in huis, maar het is een feit dat steeds meer mensen reptielen houden als huisdier. Ervaren  reptielenliefhebbers zijn vaak heel goed geïnformeerd, maar hier willen  we enkel wat meer informatie verstrekken aan de beginnende reptielenhouder.

Een reptiel is een koudbloeddier. Misschien toch even aanstippen wat koudbloedig betekent, vaak denkt men en dus niet terecht dat die dieren koud aanvoelen.  Reptielen kunnen hun lichaamstemperatuur niet zelf constant houden en zijn daarvoor aangewezen op de omgevingstemperatuur.   M.a.w. is het koud in de omgeving, dan zal de lichaamstemperatuur van het reptiel dalen, en omgekeerd.  Dit houdt evenwel ook in dat, mits ze hun warmte opslaan uit hun omgeving,  ze hiervoor geen energie moeten halen uit hun voedsel en bijgevolg ook minder eten dan bv. zoogdieren die hun lichaamstemperatuur constant moeten houden welke temperatuur de omgeving ook heeft..

Nog één opmerking vooraf  i.v.m. de voortplanting :  veel reptielen zijn ovovivipaar : de kleintjes worden levend geboren  (bijv. sceloporus, boa….. ) en niet in een ei. Bij bepaalde soorten is er sprake van parthenogenesis : dit houdt in dat ze voortspruiten uit niet bevruchte eitjes,  dit gebeurt  bij o.a. de rhampholeon boulengeri, een kameleon soort .  Hieromtrent zijn nog onderzoeken aan de gang.   Tevens is het vaak zo dat een vrouwtje na de paring  zaadcellen van het mannetje bij zich draagt (maanden of zelfs langer)  en het gunstige ogenblik afwacht om effectief bevruchting te laten plaatsgrijpen om dan kleintjes ter wereld te brengen.   Ze is dus niet maanden zwanger, zoals vaak wordt beweerd.. Dit is zowel bij levendbarende hagedissen (ovovivipare) als bij eileggende hagedissen het geval, een voorbeeld hiervan is wederom een kameleon soort , de bradypodion pumilum, een dwergsoort van 18 cm.  Mannelijke slangen hebben twee penissen...;waarom is niet bekend.

Eerst even een opsomming van de meest voorkomende reptielen in de handel

 HAGEDISSEN

De agame groep uit de “Oude Wereld”

 Daartoe behoren o.a.  de wateragame (ZO Azië), agame agame (zuidelijk Afrika), baardagame (Australië), de uromastyx of doornstaartagames (uit Noord Afrika en Midden Oosten).

Het equivalent uit het westelijk halfrond : de leguanen

Hiertoe behoren ondermeer : de iguana iguana (groene leguaan), de anolissoorten, de halsbandleguaan, de sceloporussoorten, de woestijnleguaan, de basilisk...

Dan zijn er de skinken :

Met bij de kleine soorten o.a. de berberskink en bij de  grotere : de blauwtongen (Australië)

De gecko’s :

Met o.a. de mooie groene phelsumia’s uit Madagascar, de luipaardgecko’s en de bijterige tockeh’s.

De Varanen  :

De nijlvaraan, de examinathicus of steppevaraan (die heel tam kan gemaakt worden), de ruwnekvaraan...

De kameleons uit Madagascar, Afrika en India

Sommige soorten zijn behoorlijk agressief.  Er zijn kameleons van 3 cm lang en andere tot 80 cm.

SLANGEN

De elaphe: koorn- of rattenslangen

De lampropeltis groep : melk- of koningslangen

De tamnophis groep : kousebandslangen (nauw verwant aan de in België voorkomende natrix natrix)

De boïdae

Nieuwe wereld de boa’s met o.a. anaconda en boa constrictor

Oude wereld : de pythons, koningspython, tijgerpython.....

Hierbij een opsomming van enkele zaken waarmee u rekening moet houden indien u zich een reptiel aanschaft.

Eerst en vooral, een reptiel  is, enkele uitzonderingen daar gelaten (bijv blauwtong skink, baardagame, sommige varanen en slangen-boa constrictor-), geen kat of hond : het is stress- gevoelig en houdt er niet van vaak gemanipuleerd te worden.

Enkele verdere overwegingen :

Hoe groot wordt het dier, eens volwassen.

Vaak is een eerste keus een groene leguaan (aankoopprijs onder de 1000fr) maar hierbij verliezen mensen uit het oog dat  eens volwassen, dit dier behoorlijke afmetingen heeft en we dan moeten denken aan een kooi van 1.80 x 1.80 x  0.5 m en dat zijn minima ! Sommige pythonsoorten zijn klein best schattige slangetjes maar eens volwassen  reuzen van makkelijk 6 meter..... Een vaak in de handel voorkomende en relatief goedkope varaan (de varanus examinathicus) is bij aankoop slechts een 20 cm lang maar na een jaar of zo  is hij 1.50 m lang en heeft hij een hok van  enkele meters lang nodig als je hem een “dierwaardig” bestaan wil geven.. Daar komt bij dat een python altijd een python blijft en een varaan altijd een varaan : de eerste kunt je best nooit alleen hanteren indien volwassen en de tweede kan heel tam zijn maar kan toch steeds onverwachts agressief uit de hoek komen.    

Houdbaarheid

Sommige dieren zijn veel stressgevoeliger dan andere en dus vatbaarder voor ziektes, ( bv. de zeer mooie mandarijnrattenslang). Andere dan weer zijn agressief en horen enkel thuis in een zoo of bij een ervaren terrarium houder, dan denken we uiteraard in eerste plaats aan gifslangen, krokodillen, schorpioenen en spinnen (die slechts door een kenner te onderscheiden zijn : gevaarlijk of niet) .  Bepaalde soorten stellen heel hoge eisen wat hun voeding betreft en kunnen wel een tijd op bv. meelwormen overleven, maar indien je er lang plezier van wilt hebben zul je echt meer inspanningen moeten leveren.   Erg populair zijn bijvoorbeeld de baardagames , uitsluitend nakweek (in gevangenschap geboren), die niet te groot worden en  perfect hanteerbaar zijn.  Veel gecko soorten zijn dan weer erg bijterig ( bv tockeh’s).  Leguanen worden behoorlijk groot en mannetjes kunnen tijdens de balts agressief uit de hoek komen.  Bij de slangen zijn de koornslangen (elaphe) en kousebandslangen (tamnophis) ideale beginnersslangen (niet agressief, makkelijke eters).    De eerste eten muisjes, de tweede vissen.    Halsbandleguaantjes zijn ook volop beschikbaar in nakweek.   Ga bij verschillende verkopers langs en informeer u degelijk over de voor- en nadelen van een bepaald dier.

De wetgeving

Voor de niet giftige of gevaarlijke  soorten  (o.a. krokodillen) bestaat er enkel een meldingsplicht (tot 30 dieren), wat inhoudt  dat: u papieren afhaalt bij de dienst Vlarem, (voor Antwerpen is dat  Desguinlei 33, 1st verdiep 2018 Antwerpen tel 03 244 52 52),die u invult  en aangetekend opstuurt naar het schepencollege of   persoonlijk afgeeft  bij Vlarem.  Nadien krijgt u een taxatie (in Antwerpen is dat een  eenmalig  bedrag van 5000 fr) .  Voor “gevaarlijke” soorten zijn de vereisten strenger en wordt er controle uitgevoerd wat betreft de veiligheid van de accomodatie e.d. door de gezondheidsinspectie en moet de bestendige deputatie haar goedkeuring geven. Bij ieder nieuw reptiel zou dit in principe moeten gebeuren……  Meer informatie bij de milieudienst (Vlarem) tel 03 244.52.52.

Wenst u een woestijnterrarium, een tropisch  regenwoudinstallatie, een oeverterrarium  of een paludarium (moerasterrarium) ?

Het is van belang daar even bij stil te staan, want indien u  meerdere dieren bijeen wenst te zetten moeten ze wel uit het zelfde klimaattype  komen.   Vochtige terraria zijn iets moeilijker omdat vocht ook risico’s inhoudt wat betreft ontstaan van schimmels, ademhalingsaandoeningen e.d.  Bij een oeverterrarium moet het water gemakkelijk vervangen kunnen worden of gefilterd.  Men streeft er bijna steeds naar zo veel mogelijk het natuurlijke biotoop van het reptiel na te bootsen.   Waarom “bijna altijd” : de kouseband slang bijvoorbeeld komt uit een vochtig klimaat maar doet het in gevangschap prima in een droge omgeving zolang ze maar een waterbekken  (hoeft niet  groot te zijn) heeft waar ze in kan zwemmen.  Het is zelfs zo dat op die manier ernstige huidproblemen vermeden worden.  Soms maakt luchtvochtigheid het verschil tussen tussen leven en dood :  sommige soorten gedijen pas bij erg droge lucht (bv uromastyx), andere hebben meer een broeikast nodig, zoals daggeckos uit Madagascar(phelsuma).

De kostprijs

Niet alleen de aankoopprijs  (van het dier en het terrarium) speelt een rol, je dient tevens rekening te houden met voeding, electriciteit, bodembedeking, aanschaf nieuwe lampen, medische kosten,....  Een groot dier dat enkel insecten eet gaat  duurder zijn dan een ander dat knaagdiertjes lust.  Een klein voorbeeldje : een ruwnekvaraan, (varanus rudicollis) van ca. 1 m eet 1 muis, ratje of zo per week : kostprijs per maand 30 x 4 = 120 fr.  Een baardagame, basilisk...die per week al gauw (naast ander voedsel) 10,15 sprinkhanen eet, kost per week al meer.  Tamnophis eet al gauw voor 100 fr vis per week.   Gekookte vis mag ook maar dit houdt bepaalde risico’s in ivm vit. B   Bij de dieren zelf varieert de prijs  ook enorm : van 200 fr voor een anolis tot  15.000 fr voor zeldzame of moeilijk te fokken soorten (bv uromastyx, varanus ruddicolis).  Veel zitten in de prijsklasse van 1000 bfr.

( baby elaphe (rattenslang), tamnophis, agame agame, leguaan…) of  tussen de 3000 en 5000 bfr : baardagame, halsbandleguaan, koningspython,.iets grotere slangen,.....

Wildvang of  nakweek

Nakweek levert  veel voordelen op : dieren hebben veel minder last  van parasieten (ecto- en endoparasieten), eten goed, zijn niet stressgevoelig noch agressief, aangepast aan het leven in een terrarium.  Een wildvang koningspython  kan zich 1 jaar laten uithongeren.  Vaak is het ook een kwestie van vinden wat hij in het wild gewend was te eten : indien hij bv. enkel bruine muizen at, kan hij hardnekkig witte weigeren.   

Dag of nachtdier

Sommige soorten  zijn vooral ’s nachts aktief : vb. luipaardgecko (overigens een mooi diertje dat uitstekend gedijt in gevangenschap) elaphe slangen.

Gelukkig zijn vele soorten dagactief o.a. :.daggeckos  uit Madagascar, baardagame.....

Eenzaat of groepsdier

Vele soorten zijn echte eenzaten en er kan maar 1 dier van die bepaalde soort in een terrarium geplaatst worden.    De lampropeltis groep (koningslangen) is hier een voorbeeld van : zelfs onder dieren van gelijke grootte gaan ze over tot kannibalisme.  Bij  bepaalde andere soorten geldt dit ook maar dan zijn echter wel combinaties mogelijk met andere reptielen. Kameleons zijn ook  individualistisch ingesteld.   Voor praktisch alle reptielen geldt trouwens dat de kleintjes van de ouders dienen verwijderd dienen te worden.

Tenzij de behuizing erg groot is, geldt meestal de regel 1 mannetje met 1 of meerdere vrouwtjes. Vrouwtjes onderling kunnen echter ook behoorlijk agressief zijn.  Dit is niet enkel soort- maar ook individu- gebonden..   Vaak is het gemakkelijker verschillende soorten bijeen te zetten, uiteraard wel van ongeveer dezelfde grootte, dezelfde klimaatvereisten en niet agressief van aard.    Alhoewel slangen van het genus elaphe erg vreedzaam zijn moeten ze steeds apart gevoederd  worden want anders zouden ze wel eens met 2 aan 1 muisje kunnen beginnen met alle gevolgen van dien.    Tamnophis is ook een vredelievende slang maar het vrouwtje kan het mannetje aanvallen  indien ze niet van zijn attenties gediend is.  Zelfs blauwtongskinken gaan tijdens de balts zo hevig te keer dat ze er vaak serieuze lidtekens of afgebeten tenen aan overhouden.

Levensduur

Een kameleon wordt vaak maar drie jaar.  Een baardagame kan er tien worden.  Andere 30 of 40 jaar... .enorme verschillen.  Hou daar ook rekening mee bij uw aankoop.

Enkele zaken waar u moet aan denken bij de inrichting van het hok en de dagdagelijkse verzorging

1. Het hok

‘Slangen bijvoorbeeld , zijn ware Houdini’s wat betreft ontsnappen, dus u moet echt wel zorgen voor een veilige kooi.

Het terrarium dient voldoende geventileerd te zijn met aanwezigheid van verschillende temperatuurzone’s zodat het dier zelf kan uitmaken wat zijn warmtebehoeften op een bepaald moment zijn.  Een thermometer en een hygrometer (vochtigheidsmeter) zijn echt essentiële onderdelen bij de installatie van de kooi.   Stenen om aan te schuren bij het vervellen zijn dit ook.

De verlichting : wat al dan niet plaatsen van UV lampen betreft, lopen de meningen van specialisten uiteen.   Bepaalde slangen hebben sowieso geen UV nodig .    Bij andere dieren verkiezen sommige herpetologen toevoeging van calcium en vit D aan de voeding.    Beide mogelijkheden houden het risico van overdosering in.

Licht hebben ze in elk geval allemaal nodig , met dag- en nachtcycli, gebruik hiervoor best een timer.

De bodembedekking  : er zijn verschillende soorten in de handel, voor droge en vochtige terraria.   Sommige gaan snel beschimmelen en  zijn dus niet geschikt voor een tropische bak ,maar hebben dan weer wel het voordeel dat ze perfect verteerbaar zijn en geen maag of darmobstructies veroorzaken.    De accessoires : opteer voor gemakkelijk afwasbare materialen die misschien iets minder esthetisch zijn,  maar wel de gezondheid van uw dier ten goede komen.   Zorg voor voldoende, stevige schuilplaatsen in de verschillende temperatuurzones zodat het dier zich op elk ogenblik kan terugtrekken.    Vaak maakt dit het verschil tussen een lang en een kort leven.  De ene soort houdt van klimmen de andere veeleer van graven,  dus een terrarium in de hoogte of juist een met een groot grondoppervlak.    Denk er bij de inrichting van het hok aan dat een reptiel pas voelt dat het te warm is als het al lang verbrand is, dus zorg ervoor de verwarmingselementen veilig af te schermen..  Zet het terrarium nooit aan een raam waardoor de zon schijnt  ivm oververhittingsgevaar.

2. Voeding

  Zorg dagelijks voor proper drink- en baadwater, vele reptielen deponeren hun ontlasting in het water.    Informeer u over de juiste voeding en zorg voor variatie, bijv. op enkel andijvie zal een leguaan wel in leven blijven maar niet echt gedijen.....een mens zal ook wel niet direkt sterven indien hij enkel aardappelen moest eten,maar u begrijpt dat u voor variatie moet zorgen, bijv ook gekiemde zaden, verschillende soorten fruit e.d.   De droogvoeding die in de handel te verkrijgen is , mag zeker als aanvulling gegeven worden.   Ook insecteneters houden van afwisseling...zorg er ook voor dat u uw insecten goed voedt zodat die voldoende voedingselementen bevatten (droogvoer voor vissen, een stukje fruit).    Dus zeker niet doen : insecten gaan kopen in de winkel en direct aan de dieren geven !! Zorg ervoor dat u ze eerst enkele dagen “gut-load” (terug op krachten brengt), strooi er eventueel ook nog wat extra calcium en vitaminen poeder op. (opgepast dat u niet té veel strooit).   Vele soorten (o.a. phelsumia’s ) zijn ook gek op babyvoeding met fruit of op vruchtenstroop met vitamine C (hier wel weer even oppassen : te veel suiker is niet gezond).   Krekels en sprinkhanen verkiezen de voorkeur boven meelwormen omdat ze niet zo vettig zijn en ook veel beter verteerbaar.   Bij de grotere dieren mogen naast muizen, ratten, hamsters....ook kuikentjes gegeven worden maar hier geldt net als bij de meelwormen : niet te vaak want deze zijn te vettig.  Ook bij reptielen kan zwaarlijvigheid fataal zijn.  Indien uw dier het wil eten,(zeker nakweek heeft daar door de band geen problemen mee), is diepvriesvoedsel  het best : dat

bijt  niet, minder kans dat het drager is van ziektekiemen, en vooral het is prooidiervriendelijker.  Opgepast met wildvang insecten ivm parasieten en insecticiden.

3. Gezondheid

Zoals reeds eerder vermeld hebben dieren uit nakweek veel minder last van parasieten.   Bij reptielen komen vaak voor : mijten, wormen en flagellaten.   Indien  niet tijdig een diagnose gesteld wordt kunnen die de dood van uw huisdier veroorzaken.  Dus in het oog houden : levendigheid, eetlust, open blik,geen tranende ogen (ev. vit. A tekort),  er mogen geen bruine vlekken op de buik komen, gave huid, goed sluitende bek (mouthrot), geen slijm aan neus of bek (longonsteking), geen vervellingsresten , propere cloaca, stoelgang mag niet slijmerig zijn  en bij twijfel stoelgang laten onderzoeken. Niet zo maar zelf medicatie toe dienen  onder het motto van “: ..het zullen wel wormen zijn”.  Best slechts 1 parasiet tergelijkertijd behandelen.  Bij het toedienen van medicatie zal de dierenarts u vaak aanraden de temperatuur iets te verhogen zodat het metabolisme optimaal functioneert. De dosissen zijn, gezien de geringe omvang van sommige dieren, vaak miniem en overdosering is uiteraard gevaarlijk. Bv. een vaak gebruikt medicijn bij reptielen is metronidazol : niet enkel tegen flagellaten en  amoeben maar tevens als eetlust stimulator bij anorexia, maar bij erg verzwakte dieren kan de remedie schadelijker zijn dan de ziekte zelf.  Aan de dierenarts overlaten dus. 

 Koorts bij reptielen bestaat niet. Opgepast :  een te warm terrarium mag ook niet en is zeker even schadelijk als een te koud. Reptielen kunnen immers slechts in heel beperkte mate het te veel aan warmte evacuren (bekje open..). Zorg steeds voor een koude - en  een warme zone zodat het dier keuze heeft.  Denk eraan : water in de warme zone zorgt voor grotere luchtvochtigheid en deze kan schadelijk zijn.

Eventuele groei of botafwijkingen goed in het oog houden en indien nodig voeding bijsturen (calcium, vit D /UV), tekenen zijn : knik in staart, te zacht kaakbeen, kromme poten.. rachitis komt vaker voor dan je denkt..

Bij het vervellen zijn reptielen stressgevoeliger en bijteriger en willen ze meestal niet eten.   Gun hen  rust tijdens die periode.      Problemen bij het vervellen duiden meestal op een te droog terrarium of een gebrek aan vitamine A.  Pas op bij het hanteren van een slang dat u hem steeds op twee plaatsen ondersteunt om ruggengraat problemen te voorkomen.

Sommige soorten hebben een winterslaap nodig, andere enkel een afkoelingsperiode, en weer andere zijn het hele jaar actief,  informeer u op voorhand, zeker indien u wilt kweken. 

Respecteer een strikte hygiëne : elke dag ontlasting verwijderen, elke dag propere eet- en drinkbakjes.   Geen dettol gebruiken bij het kuisen van de hokken want bij veel reptielsoorten veroorzaakt het vergiftiging.  Liever ontsmettingsalcohol maar ook hier weer oppassen dat alle dampen verdwenen zijn vooraleer het dier er weer in komt : goed spoelen en verluchten dus.   Uiteraard ook steeds uw handen wassen.

Tot slot  : de Belgische organisatie van reptielenliefhebbers heet Terra,  ze vergaderen elke maand en u kunt ze bereiken via volgende tel. nrs. 03 286 99 91/92  of 09/228.25.94 of via internet : url : www.terravzw.org  en de e-mail : terravzw@online.be 

Strubbe Arlette